دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 3 1 2026 06 21 The Evolution of Soundscape Research (2000–2025): Identifying Theoretical and Methodological Gaps Through a Systematic Review سیر تحول پژوهش‌های منظر صوتی (2000–2025): شناسایی شکاف‌های نظری و روش‌شناختی به کمک یک مرور سیستماتیک 341 364 8610 10.22099/iuds.2026.55581.1144 FA نینا خلیقی استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، کردستان، ایران. محمد میرزایی کوتنایی مربی گروه موسیقی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، کردستان، ایران. Journal Article 2026 02 03 Over the past 25 years, the field of soundscape studies has undergone a fundamental transformation, evolving from a collection of fragmented research efforts into a structured interdisciplinary domain. Despite the remarkable growth in scientific publications, the existing literature continues to face three major gaps: (1) the lack of a comprehensive understanding of the conceptual and methodological evolution of soundscape research; (2) the predominance of Western-centric perspectives in previous review studies; and (3) a significant disconnect between research findings and practical applications. The aim of this study is to conduct a systematic review in order to (1) map the evolutionary trajectory of soundscape research across theoretical, methodological, and applied dimensions; (2) analyze the geographical distribution and cultural diversity of studies; (3) examine the influence of the ISO 12913 standards on the convergence or divergence of research methods; and (4) develop a theoretical model to explain patterns of evolution and existing gaps. Following the PRISMA 2020 guidelines, a comprehensive search was conducted across six databases. From an initial set of 265 records, 50 studies were selected for final analysis. The findings identify five evolutionary phases and a four-layer model of soundscape evolution, revealing that while the theoretical and methodological layers have reached relative maturity, the contextual–cultural and applied layers remain underdeveloped—a phenomenon referred to in this study as the “paradox of uneven maturity. حوزۀ مطالعات منظر صوتی طی ۲۵ سال گذشته دستخوش تحولی بنیادین شده و از مجموعه‌ای از پژوهش‌های پراکنده به یک حوزۀ میان‌رشته‌ای ساختاریافته تبدیل شده است. با وجود رشد چشمگیر انتشارات علمی، ادبیات موجود همچنان با سه شکاف اساسی مواجه است: نبود درک جامع از سیر تحول مفهومی و روش‌شناختی منظر صوتی؛ غلبۀ رویکردهای غرب‌محور در مرورهای پیشین و فاصلۀ قابل‌توجه میان یافته‌های پژوهشی و کاربردهای عملی. هدف این مطالعه، انجام مروری نظام‌مند برای ۱. ترسیم مسیر تحول پژوهش‌های منظر صوتی در ابعاد نظری، روش‌شناختی و کاربردی، ۲. تحلیل توزیع جغرافیایی و تنوع فرهنگی مطالعات،۳. بررسی تأثیر استانداردهای IS012913 بر هم‌گرایی یا واگرایی روش‌های پژوهشی و ۴. توسعۀ مدلی نظری برای تبیین الگوهای تحول و شکاف‌هاست. براساس دستورالعمل PRISMA2020، جست‌وجوی جامعی در شش پایگاه‌دادۀ PubMed, Web of Science, ProQuest,Scopus, CINAHL,EBSCOhost انجام شد. از میان ۲۶۵ رکورد اولیۀ شناسایی‌شده پس از حذف موارد تکراری، ۵۰ مطالعه واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. یافته‌ها پنج دوره تحول و یک مدل چهارلایه‌ای تحول منظر صوتی را شناسایی می‌کند و نشان می‌دهد: ۱. تغییر بنیادین از «صدا = سیگنال فیزیکی» به «صدا = تجربۀ انسانی» در پژوهش‌ها در طی زمان صورت گرفته و ابزارهای اندازه‌گیری فیزیکی به‌سمت سنجش ادراکی حرکت کرده و از ۸ روش به ۴۷ روش افزایش یافته است؛ ۲. درحالی‌که لایه‌های نظری و روش‌شناختی به بلوغ نسبی رسیده‌اند، لایه‌های زمینه‌ای‌فرهنگی و کاربردی همچنان عقب‌مانده‌اند؛ پدیده‌ای که در این پژوهش «پارادوکس بلوغ نامتوازن» نام‌گذاری شده است. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8610_21b5b63d1a40621c25c969fa1cd6a9be.pdf