دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 3 1 2026 06 21 Towards Critical Mobilinguistics: Conceptual Metaphors and Discursive Mechanisms Shaping Urban Cycling Futures in Tehran به‌سوی زبان‌شناسی انتقادی جابه‌جایی: استعاره‌های مفهومی و سازوکارهای گفتمانی در شکل‌دهی آیندۀ دوچرخه‌سواری شهری در تهران 219 246 8634 10.22099/iuds.2026.55840.1181 FA محمد نظرپور پژوهشگر دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران-فلوشیپ دکتری، مؤسسه دوچرخه سواری شهری، دانشگاه آمستردام، هلند. 0009-0005-7997-1049 Journal Article 2026 03 14 Movement in the city is not merely a functional activity aimed at traveling from point A to point B, as conceived within transportation engineering. Rather, it is a fluid, multidimensional, and entangled practice that acquires meaning through its embeddedness in environmental, cultural, social, economic, and political contexts within the fabric of everyday life and through individuals’ lived mobile experiences.<br />In urban studies and urban design, research exploring individuals’ lived experiences of mobility in the city is an emerging field situated at the intersection of urbanism, anthropology, phenomenology, and mobility studies. From this perspective, inquiries into the lived experience of urban cycling address a fundamental question: how do individuals experience cycling in different urban contexts and spaces?<br />Within this framework, the present study seeks to understand and describe the role of the body in the lived experience of urban cycling in a specific urban context, continuing a line of inquiry in the phenomenology of movement and the phenomenology of the body. Using mobile autoethnography, the study examines the first author’s embodied experience of cycling in Amsterdam, a bicycle-friendly city, across different temporal and spatial conditions.<br />The findings reveal seven interrelated themes that, through autoethnographic description and analysis, illuminate the entanglement of the body, the bicycle, and the urban environment in lived experience. These themes demonstrate that the body, as the medium of experience, plays an active and constitutive role in shaping one’s interaction with space, self, and others. Such relations are mediated by environmental and climatic characteristics, mobility systems and planning policies, cultural dimensions, and both formal and informal norms, producing diverse lived experiences of urban cycling across different urban contexts. In the final section, this research provides recommendations for future Iranian urban design studies. این پژوهش به واکاوی استعاره‌های مفهومی و سازوکارهای گفتمانی مسلط پیرامون امکان‌های توسعه دوچرخه‌سواری شهری در تهران می‌پردازد. چارچوب نظری تحقیق در تقاطع تحلیل گفتمان انتقادی، مطالعات انتقادی استعاره و ادبیات نوظهور روایت‌های جابه‌جایی قرار دارد. پرسش اصلی این است که چگونه گزاره‌های رایج در گفتمان محاوره‌ای از جمله «دوچرخه‌سواری در تهران پروژه‌ای شکست‌خورده است»، «شیب تهران مناسب نیست»، «اینجا آمستردام نیست» و «دوچرخه‌سواری در آلودگی مضر است» از طریق الگوهای زبانی و استعاره‌های مفهومی، به تثبیت گفتمان خودرومحور و محدودسازی افق‌های بدیل کمک می‌کنند. روش تحقیق مبتنی بر خودمردم‌نگاری و تحلیل تفسیری گزاره‌های پرتکرار در تجربه زیسته پژوهشگر طی بیش از یک دهه فعالیت تحقیقاتی و کنشگری مستقیم در حوزه توسعه و ترویج دوچرخه‌سواری شهری در تهران است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که گزاره‌های رایج در گفتمان محاوره‌ای پیرامون دوچرخه‌سواری شهری در تهران را نمی‌توان مجموعه‌ای از استدلال‌های علمی، ملاحظات فنی یا حتی نظرات شخصی دانست بلکه این گزاره‌ها در قالب منطق‌های گفتمانی نسبتاً منسجم و از طریق راهبردهایی چون طبیعی‌سازی، سیاست‌زدایی، فردی‌سازی، پروژه‌سازی و استثناءسازی عمل می‌کنند. این راهبردها به‌طور هم‌زمان وضعیت موجود جابه‌جایی خودرومحور را واقع‌گرایانه و طبیعی جلوه می‌دهند و به تثبیت گفتمان مسلط کمک می‌کنند؛ و از سوی دیگر، بدیل‌های غیرخودرومحور و مشخصا دوچرخه‌سواری را تضعیف می‌کنند و به‌حاشیه می‌رانند. نوآوری این پژوهش در ترکیب این چارچوب‌های تحلیلی در قالب حوزه‌ای تقاطعی و نامگذاری آن با عنوان «زبان‌شناسی انتقادی جابه‌جایی» و کاربست آن در زمینه ایران است. نتایج نشان می‌دهد گذار به نظام‌های جابه‌جایی انسان‌محور، مستلزم مداخله انتقادی در سطح زبان، واسازی استعاره‌های مسلط، از کار انداختن گفتمان مسلط خودرومحور و تقویت روایت‌های بدیل جابه‌جایی است؛ جایی که زبان، تصور جمعی و چارچوب‌های سیاستی به‌طور هم‌زمان باز روایت می‌شوند. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8634_9313c739a4c193141234c74bea0c05d4.pdf