دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Explaining Urban Design Strategies to Improve Walkability in Waterfront Public Spaces (Case Study: Bushehr Coastal Strip) تبیین راهبردهای طراحی شهری به‌منظور ارتقای کیفیت پیاده‌مداری در فضاهای عمومی آب‌کنار؛ مورد مطالعه: نوار ساحلی شهر بوشهر 5 24 8469 10.22099/iuds.2025.54482.1056 FA نیلوفر پناهی استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران مبینا نوروزی دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشگاه صنعتی جندی‌شاپور، دزفول، ایران Journal Article 2025 04 05 Urban pedestrian-oriented space design is recognized as one of the fundamental pillars in enhancing quality of life and urban vitality. This study was conducted with the aim of assessing the walkability status of the coastal strip of Bushehr City and examining the impact of five key factors (safety, accessibility and connectivity, environmental, socio-cultural, and aesthetic) on it. The required data were collected through the distribution of questionnaires among 200 citizens using a simple random sampling method and were analyzed using the one-sample t-test and regression analysis. The findings of the t-test indicate that, from the citizens’ perspective, most indicators are in a desirable to relatively desirable condition, which reflects their relative satisfaction. Moreover, the results of the multiple regression analysis showed that socio-cultural factors and accessibility and connectivity have the greatest impact on walkability; whereas environmental, safety, and aesthetic factors, although having a positive effect, play a smaller role in explaining it. Accordingly, strengthening social and cultural spaces, improving pedestrian and transportation infrastructure, increasing safety and lighting, expanding green space, and enhancing environmental aesthetics can greatly contribute to increasing walkability in this area. These findings can serve as a valuable practical guide for urban planners and designers in improving the quality of public spaces along the Bushehr coastal strip and in cities with similar conditions. طراحی فضاهای شهری پیاده‌مدار به‌عنوان یکی از ارکان اساسی در ارتقای کیفیت زندگی و پویایی شهری شناخته می‌شود. این پژوهش با هدف ارزیابی وضعیت پیاده‌مداری نوار ساحلی شهر بوشهر و بررسی تأثیر پنج عامل کلیدی (امنیت، دسترسی و اتصال، محیطی، اجتماعی‌فرهنگی و زیبایی‌شناسی) بر آن انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق توزیع پرسش‌نامه میان ۲۰۰ نفر از شهروندان به‌روش نمونه‌گیری تصادفی ساده جمع‌آوری شدند و با بهره‌گیری از آزمون تی تک‌نمونه‌ای و تحلیل رگرسیون تجزیه‌وتحلیل شدند. یافته‌های حاصل از آزمون تی حاکی از آن است که از نگاه شهروندان، اغلب شاخص‌ها در وضعیت مطلوب تا نسبتاً مطلوب قرار دارند که نشان‌دهندۀ رضایت نسبی آنان است. همچنین، نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که عوامل اجتماعی‌فرهنگی و دسترسی و اتصال، بیشترین تأثیر را بر پیاده‌مداری دارند؛ درحالی‌که عوامل محیطی، امنیتی و زیبایی‌شناسی اگرچه تأثیر مثبت دارند، اما سهم کمتری در تبیین آن ایفا می‌کنند. بر این اساس، تقویت فضاهای اجتماعی و فرهنگی، بهبود زیرساخت‌های پیاده‌روی و حمل‌ونقل، افزایش امنیت و نورپردازی، توسعۀ فضای سبز و ارتقای زیبایی‌شناسی محیط می‌تواند به افزایش پیاده‌مداری در این محدوده کمک شایانی کند. این یافته‌ها می‌تواند راهنمای عملی ارزشمندی برای برنامه‌ریزان و طراحان شهری در جهت بهبود کیفیت فضاهای عمومی نوار ساحلی بوشهر و شهرهای مشابه باشد. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8469_87be170024289a104a26660a61226e39.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Strategic Planning of Urban Spaces to Enhance Citizens’ Sense of Place Attachment; Case Study: Imam Khomeini Street, Qazvin برنامه‌ریزی راهبردی فضای شهری با هدف ارتقای حس تعلق شهروندان؛ نمونۀ موردپژوهی: خیابان امام‌خمینی شهر قزوین 25 46 8468 10.22099/iuds.2025.54463.1046 FA ملیکا صادقی دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران ملیحه باباخانی استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران. حمیدرضا یوسفی ماتک دانش‌پژوه دکتری تخصصی شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران. Journal Article 2025 04 14 Place attachment is recognized as one of the most essential factors in urban space planning. Emphasizing this concept—particularly in the design of spaces such as streets—plays a vital role in enhancing urban vitality and improving the overall quality of the urban environment. Urban planning, as a key instrument for shaping the physical form and identity of cities, significantly contributes to strengthening this sense. This study aims to identify the main factors influencing place attachment and examine them within the context of Imam Khomeini Street, located in the Imamzadeh Hossein district of Qazvin’s District 1.<br />To achieve this, a conceptual model was developed through a review of theoretical literature. Field surveys and structured questionnaires were conducted, and data were analyzed using SPSS with descriptive and inferential statistical methods, including the one-sample t-test. The SWOT analysis technique was then applied to formulate a vision, objectives, strategies, and policies aligned with the identified factors and theoretical findings. Finally, using the results of internal and external environmental assessments and the Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM), proposed strategies were prioritized, and a strategic plan for the area was designed.<br />Identifying the factors influencing place attachment helps strengthen urban identity, spatial quality, and social interaction. The findings indicate that the most influential environmental variables include accessibility and legibility, social security, memorability, interaction, human scale and proportion, diversity of activities, distinctive natural or built elements, and urban furniture. These variables can be categorized into three main dimensions: perceptual–cognitive, socio–cultural, and physical–environmental. Ultimately, integrating community needs and preferences into the planning and design process can create urban spaces that are not only visually appealing but also foster deeper emotional connections between citizens and their surroundings, reinforcing the sense of place attachment<strong>.</strong> حس تعلق به مکان از عوامل مهم و ارزشمند در برنامه‌ریزی فضاهای شهری به شمار می‌رود. توجه به این مؤلفه، به‌ویژه در طراحی فضاهایی مانند خیابان‌ها، می‌تواند نقش چشمگیری در ارتقای سرزندگی و بهبود کیفیت محیط شهری ایفا کند. برنامه‌ریزی شهری به‌عنوان یکی از ابزارهای اساسی در شکل‌دهی به کالبد و هویت شهر، در تقویت این حس نقش مؤثری دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر تقویت حس تعلق به مکان انجام شده و این مؤلفه‌ها را در محدودۀ خیابان امام‌خمینی، واقع در ناحیۀ امامزاده حسین و منطقۀ یک شهر قزوین بررسی کرده است. در این راستا، ابتدا با مرور ادبیات نظری، مدل مفهومی پژوهش تدوین شد. برداشت‌های میدانی و تکمیل پرسش‌نامه و در نهایت تجزیه‌وتحلیل اطلاعات، با استفاده از نرم‌افزار SPSS و روش‌هایی آماریی توصیفی و استنباطی، همچون آزمون t تک نمونه‌ایی انجام گرفته است. در ادامه، با تکنیک SWOT، چشم‌انداز، اهداف، راهبردها و سیاست‌هایی متناسب با مؤلفه‌ها و یافته‌های نظری تدوین شد. درنهایت، با بهره‌گیری از نتایج ارزیابی محیط داخلی و خارجی و تدوین ماتریس برنامه‌ریزی راهبردی QSPM، راهبردهای پیشنهادی اولویت‌بندی و پلان راهبردی محدوده طراحی شد. شناسایی عوامل مؤثر در تقویت حس تعلق می‌تواند به افزایش هویت، کیفیت و تعامل در فضاهای شهری کمک کند. براساس بررسی‌های انجام‌شده، مهم‌ترین متغیرهای محیطی تأثیرگذار بر این حس عبارت‌اند از: دسترسی و خوانایی، امنیت اجتماعی، خاطره‌انگیزی، تعامل‌پذیری، مقیاس انسانی و تناسبات، تنوع فعالیت‌ها، عناصر شاخص طبیعی یا مصنوع و مبلمان شهری. متغیرها را می‌توان در سه بعد اصلی: ادراکی‌شناختی، اجتماعی‌فرهنگی و کالبدی‌محیطی دسته‌بندی کرد. درنهایت، توجه به نیازها و خواسته‌های جامعه در فرایند طراحی و برنامه‌ریزی می‌تواند به خلق فضاهایی منجر شود که نه‌تنها از نظر بصری جذاب‌اند، بلکه پیوندی عمیق‌تر میان شهروندان و محیط زندگی‌شان ایجاد می‌کنند و موجب تقویت حس تعلق در فضا می‌شوند. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8468_68bb24d5f7f48a133c5d73a15c16ee5f.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Examining the Challenges and Barriers to Public Participation in the Process of Reconstruction and Design of Deteriorated Urban Fabrics in Tabriz City بررسی چالش‌ها و موانع مشارکت مردمی در فرایند بازسازی و طراحی بافت‌های فرسودۀ شهر تبریز 47 74 8470 10.22099/iuds.2025.54661.1053 FA مهسا فریدی ثانی دانشجوی دکترای شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. داریوش ستارزاده دانشیار گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. لیدا بلیلان اصل استاد گروه معماری، گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Journal Article 2025 05 19 Urban regeneration and the redesign of deteriorated urban fabrics can only succeed when decision-making and intervention processes are grounded in genuine public participation and citizens’ trust. In Tabriz, past experiences have shown that institutional weaknesses, complex administrative procedures, and the absence of constructive communication between urban management and residents have hindered effective public participation in renewal projects, leading many initiatives to stagnation or failure. This study was conducted with the aim of identifying and analyzing the challenges and barriers to public participation in the reconstruction and design of dilapidated urban areas in Tabriz. Using a mixed-methods approach, the research sought to provide a comprehensive understanding of the inhibiting factors and potential pathways for enhancing participation. The qualitative phase, based on thematic analysis of semi-structured interviews with experts, revealed nine central themes: weak supportive regulations, institutional inefficiencies, insufficient social capacity-building, low social capital, poor information and educational processes, lack of prior participatory experience, ineffective monitoring systems, administrative complexity, and low public trust in urban management. The quantitative findings confirmed these themes and demonstrated that together they weaken citizens’ perception of participation and reduce their willingness to engage in urban renewal projects. The study’s main theoretical contribution lies in illustrating that sustainable participation in deteriorated urban areas can only be achieved when institutional reform, procedural transparency, and social trust-building are pursued simultaneously. Accordingly, the results of the research have significant practical implications for three groups: urban policymakers and managers in designing new participatory governance structures; urban planners and designers in formulating people-centered intervention strategies; and local institutions in strengthening social capital and community education. The findings ultimately show that any effective regeneration effort in Tabriz will remain unachievable unless the relationship between urban management and the public is fundamentally rebuilt. بازآفرینی و طراحی بافت‌های فرسودۀ شهری، زمانی موفق خواهد بود که فرایند تصمیم‌سازی و مداخله، بر بستر مشارکت واقعی و اعتماد شهروندان شکل گیرد. در شهر تبریز، تجربۀ‌ سال‌های گذشته نشان داده است که ضعف ساختارهای نهادی، پیچیدگی فرایندهای اداری و نبود ارتباط سازنده میان مدیریت شهری و ساکنان، مانع مشارکت مؤثر مردم در طرح‌های نوسازی شده و بسیاری از پروژه‌ها را با شکست یا کندی مواجه کرده است. این پژوهش با هدف شناسایی‌وتحلیل چالش‌ها و موانع مشارکت مردمی در فرایند بازسازی و طراحی بافت‌های فرسودۀ تبریز انجام شد و با بهره‌گیری از رویکردی آمیخته، تلاش کرد تصویری جامع از عوامل بازدارنده و مسیرهای بهبود مشارکت ارائه کند. در بخش کیفی، تحلیل مضمون مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان، ۹ مضمون محوری را آشکار ساخت که عبارت‌اند از: ضعف ضوابط و مقررات حمایتی، ناکارآمدی ساختارهای نهادی، کمبود ظرفیت‌سازی اجتماعی، فقر سرمایۀ اجتماعی، ضعف فرایند اطلاع‌رسانی و آموزش، نبود سابقۀ مشارکت، ناکارآمدی نظام نظارت، پیچیدگی فرایندهای اداری و کم‌اعتمادی نسبت به مدیریت شهری. بخش کمی پژوهش نیز این مضامین را تأیید و نشان داد که مجموعۀ این عوامل، ادراک شهروندان از مشارکت را تضعیف می‌کند و احتمال همراهی آن‌ها در پروژه‌های بازسازی را کاهش می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد مهم‌ترین سهم نظری پژوهش در تبیین این نکته است که مشارکت پایدار در بافت‌های فرسوده تنها زمانی امکان‌پذیر می‌شود که اصلاح نهادی، شفافیت فرایندها و بازسازی اعتماد اجتماعی هم‌زمان پیگیری شوند. بر این اساس، نتیجۀ تحقیق برای سه گروه بیشترین کاربرد را دارد: سیاست‌گذاران و مدیران شهری در تعریف ساختارهای مشارکتی جدید، طراحان و برنامه‌ریزان شهری در تدوین راهکارهای مبتنی بر همکاری مردمی و نهادهای محلی در تقویت سرمایۀ اجتماعی و آموزش شهروندان. این پژوهش نشان می‌دهد هرگونه بازآفرینی مؤثر در تبریز بدون بازسازی رابطۀ مدیریت شهری و مردم، امکان تحقق نخواهد داشت. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8470_0f7c4c80f49adee4ca66632a66dd8dc3.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Presenting Strategies and Policies for Realizing Low-Carbon Neighborhoods Based on the Physical Characteristics of Various Urban Fabrics; Case Study: Selected Neighborhoods of Shiraz ارائۀ راهبردها و سیاست‌های تحقق محله‌های کم‌کربن براساس ویژگی‌های کالبدی بافت‌های مختلف شهری؛ مطالعۀ موردی: محله‌های منتخب شهر شیراز 75 102 8472 10.22099/iuds.2025.54763.1064 FA مریم تحسیری دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. علی رضا صادقی دانشیار بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2025 05 10 <span style="font-size: 10.0pt;">Given the increasing importance of environmental challenges and the urgent need to reduce greenhouse gas emissions, cities play an important role in mitigating climate change. Urban neighborhoods have taken shape during various phases of urban development, reflecting the knowledge and approaches characteristic of each era, and thus exhibit distinct physical features. Paying attention to the physical nature and typology of diverse urban fabrics in the design and planning of low-carbon neighborhoods is a topic that has received limited emphasis in previous studies. This study aimed to rank different urban fabric types based on their physical potential and propose practical strategies to achieve low-carbon neighborhood indicators. To this end, three neighborhoods in Shiraz, SangeSiah (historic/old fabric), Vesal (internal fabric), and Valiasre Qasre Dasht (new fabric) were selected as case studies.</span><br /><span style="font-size: 10.0pt;">Methodologically, this was an expert-oriented research. Data was collected from 7 urban studies experts using the snowball sampling method. The study employed a multi-criteria decision-making framework: the Circular Intuitionistic Fuzzy SWARA (CIF SWARA) approach was used for weighting the indicators, and the CoCoSo method was employed for ranking the different urban fabric types. The results highlight that, overall, the most impactful and fundamental indicators for achieving a low-carbon neighborhood are the public transportation system, the spatial adaptation of land uses to climatic characteristics, and the per-capita green space. Conversely, indicators such as strengthening high-speed internet infrastructure and avoiding the construction of public parking lots play supportive and complementary roles. Crucially, the research found that the priority of indicators varies significantly depending on the specific physical characteristics of the intervention area. Therefore, to propose effective strategies and implementation policies for realizing low-carbon goals, it is of critical importance to pay close attention to the unique capacities and distinctive features of each type of urban fabric (historical, internal, and new).</span> با توجه به اهمیت روزافزون چالش‌های زیست‌محیطی و ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، شهرها نقش محوری در کنترل تغییرات اقلیمی ایفا می‌کنند. محله‌های شهری در ادوار مختلف توسعۀ شهر و متناسب با دانش و رویکردهای هر دوره شکل گرفته‌اند و از ویژگی‌های کالبدی متمایزی برخوردارند. توجه به ماهیت فیزیکی و تیپولوژی بافت‌های گوناگون شهری در طراحی و برنامه‌ریزی محله‌های کم‌کربن، موضوعی است که در مطالعات پیشین کمتر تأکید شده است. براین‌اساس، پژوهش حاضر با هدف رتبه‌بندی انواع بافت‌های شهری با توجه به ظرفیت کالبدی آن‌ها و ارائۀ راهبردها و سیاست‌های اجرایی تحقق شاخص‌های محلات کم‌کربن انجام شده است. برای این منظور، محله‌های سنگ‌سیاه، وصال و ولی‌عصر قصرالدشت در شیراز به‌عنوان ۳ محلۀ منتخب از بافت قدیمی و تاریخی، بافت میانی و بافت جدید جهت نمونۀ مطالعه تحلیل شدند. این پژوهش به‌لحاظ روش‌شناسی در دستۀ پژوهش‌های خبره‌محور قرار دارد؛ ازاین‌رو برای گردآوری داده با استفاده از روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی ۷ نفر از کارشناسان و پژوهشگران حوزۀ طراحی و برنامه‌ریزی شهری انتخاب شده‌اند. به‌منظور وزن‌دهی شاخص‌ها از رویکرد فازی شهودی دایره‌ای روش سوارا (CIF SWARA) و جهت رتبه‌بندی انواع بافت‌ها از روش تصمیم‌گیری چند‌معیاره کوکوسو (CoCoSo) استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که به‌طور عام شاخص‌های سیستم حمل‌ونقل عمومی، انطباق مکانی کاربری‌ها با ویژگی‌های اقلیمی و سرانۀ فضای سبز با بیشترین سطح تأثیرگذاری به‌عنوان شاخص‌های بنیادی در تحقق محلۀ کم‌کربن هستند؛ درحالی‌که شاخص‌هایی مانند تقویت زیرساخت‌های اینترنت پرسرعت و نساختن پارکینگ عمومی به‌عنوان عوامل پشتیبان و تکمیلی، تأثیرگذار هستند. لازم به ذکر است که اولویت شاخص‌های تحقق محلۀ کم‌کربن با توجه به ویژگی‌های کالبدی موضع مداخلاتی تقدم‌وتأخر متفاوتی دارند؛ بنابراین در راستای ارائۀ راهبردها و سیاست‌های اجرایی مؤثرتر، توجه به ظرفیت‌ها و ویژگی‌های متمایز هر نوع بافت شهری (تاریخی، میانی و جدید) امری حائز اهمیت است. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8472_6e023fed0af2d05539a62c1376f233ae.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Assessing the Effectiveness of Urban Environmental Management in Enhancing Quality-of-Life Security and Livability: Phase One of Sahand New City سنجش کارایی مدیریت محیط‌زیست شهری در ارتقای کیفیت زندگی و زیست‌پذیری با رویکرد طراحی شهری؛ فاز یک شهر جدید سهند 103 130 8471 10.22099/iuds.2025.54667.1054 FA مهدی پور اکبر گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، ایران رسول درسخوان گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، ایران اکبر عبدالله زاده طرف گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، ایران Journal Article 2025 05 23 In recent decades, the intensification of environmental challenges in Iran’s new towns has underscored the necessity of assessing the efficiency of urban environmental management in connection with improving quality of life and urban livability. Despite possessing basic infrastructures, Sahand New Town faces several challenges in residents’ lived experiences, particularly regarding the quality of urban spaces, environmental comfort, and overall livability. Accordingly, the present study was conducted using a quantitative approach and a descriptive–analytical method, with data collected through a field survey. Data analysis using advanced statistical techniques and structural equation modeling revealed that urban environmental management plays a significant role in enhancing livability, and livability serves as a key determinant in improving urban quality of life. However, the findings indicated that environmental management does not exert a considerable direct effect on quality of life; rather, it influences residents’ perceptions of urban living conditions indirectly—especially through strengthening livability. This pattern suggests that effective environmental governance, environmentally compatible urban transportation, efficient water and wastewater systems, and improved green space quality are among the most influential factors that can transform residents’ lived experiences. Therefore, it can be concluded that the effectiveness of managerial interventions increases when urban design enables citizens to experience urban spaces in a safe, comfortable, and human-centered manner, thereby facilitating pathways for enhancing quality of life through improved livability. در دهه‌های اخیر، تشدید مسائل زیست‌محیطی در شهرهای جدید کشور، ضرورت ارزیابی کارایی مدیریت محیط‌زیست شهری را در پیوند با ارتقای کیفیت زندگی و زیست‌پذیری دوچندان کرده است. شهر جدید سهند نیز با وجود برخورداری از زیرساخت‌های پایه، در تجربۀ زیستۀ ساکنان با چالش‌هایی درزمینۀ کیفیت فضاهای شهری، آسایش محیطی و قابلیت زیست‌پذیری روبه‌روست. براین‌اساس، پژوهش حاضر با رویکرد کمی و روش توصیفی‌تحلیلی انجام گرفت و داده‌ها از طریق پیمایش میدانی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از روش‌های آماری پیشرفته و مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که مدیریت محیط‌زیست شهری نقش مهمی در ارتقای زیست‌پذیری دارد و زیست‌پذیری نیز به‌عنوان یکی از عوامل بنیادین، بر بهبود کیفیت زندگی شهری اثرگذار است. بااین‌حال، مشخص شد که مدیریت محیط‌زیست، تأثیر مستقیم قابل‌توجهی بر کیفیت زندگی ندارد و تنها از مسیرهای غیرمستقیم، به‌ویژه از طریق تقویت زیست‌پذیری، می‌تواند موجب بهبود ادراک ساکنان از شرایط زندگی شهری شود. تفسیر این الگو بیانگر آن است که حکمرانی محیطی کارآمد، حمل‌ونقل شهری سازگار با محیط، سامانه‌های کارآمد آب و فاضلاب و بهبود کیفیت فضاهای سبز از مهم‌ترین زمینه‌هایی هستند که می‌توانند تجربۀ زیستی ساکنان را دگرگون سازند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که اثربخشی مداخلات مدیریتی هنگامی افزایش می‌یابد که طراحی شهری بتواند امکان تجربه‌ای ایمن، آسوده و انسانی از فضا را برای شهروندان فراهم آورد و بدین ترتیب مسیرهای ارتقای کیفیت زندگی از طریق تقویت زیست‌پذیری هموار شود. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8471_ace7fb6b2d451e96cc75fa02722c0006.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Comparative analysis of the cultural landscape based on the comparison of expert perspectives, field evidence, and general approaches to artificial intelligence تحلیل تطبیقی منظر فرهنگی با اتکاء بر هم‌سنجی دیدگاه متخصصان، شواهد میدانی و رویکردهای عمومی هوش مصنوعی 131 152 8510 10.22099/iuds.2026.54569.1051 FA کامیاب کیانی پژوهشگر دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران مهدی خاک زند دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران،‌ تهران، ایران 0000-0001-9390-3433 Journal Article 2025 06 06 Cultural Landscape, as a dynamic, multilayered, and flexible concept shaped by the dialectical interaction between humans and nature across time and space, encompasses tangible elements, intangible aspects, and perceptual dimensions. It holds a prominent position in architectural, urban planning, and cultural heritage studies. This research aims to redefine the identity of the cultural landscape and identify its key components through a mixed-method and interdisciplinary approach. The methodology includes a systematic literature review, historical-theoretical analysis, evaluation of general definitions provided by artificial intelligences (ChatGPT, Google Gemini, Microsoft Bing, DeepSeek, and Grok), and semi-structured interviews with experts.<br />The findings reveal the cultural landscape as an adaptive system reflecting the history, culture, and choices of communities, providing a platform for preserving biocultural diversity, reinforcing collective identity, and promoting sustainable development. Five key components were identified: 1) Human–nature interaction; 2) Historical dimensions; 3) Symbolic values; 4) Mental perceptions; and 5) Functional aspects. Human–nature interaction, as the central core, encompasses the other components as interconnected layers.<br />The proposed conceptual model visually organizes this structure and provides a coherent framework for interdisciplinary studies, architectural design, urban planning, and cultural heritage conservation. Practical recommendations include designing public spaces that preserve human–nature interactions and historical elements, enhancing mental experiences and collective identity through multilayered spaces, reinforcing symbolic values for social belonging, and functional planning for sustainable development. Future research directions focus on emerging technologies (AI for mental perception studies), local–global comparative studies, and sustainable conservation tools with community participation.<br />Ultimately, by integrating diverse data, this research presents the cultural landscape as a mirror of human–nature interactions and a dynamic platform for both world heritage and contemporary communities. منظر فرهنگی به‌عنوان مفهومی پویا، چندلایه و انعطاف‌پذیر که از تعامل دیالکتیکی انسان و طبیعت در بستر زمان و مکان شکل می‌گیرد، شامل عناصر مادی (مانند معماری و چشم‌اندازها)، ناملموس (ارزش‌ها، باورها و آیین‌ها) و ادراکی (هویت جمعی و تجربیات ذهنی) است و در مطالعات معماری، شهرسازی و میراث‌فرهنگی جایگاه ویژه‌ای دارد. این پژوهش با هدف بازتعریف هویت منظر فرهنگی و شناسایی مؤلفه‌های آن، از رویکردی ترکیبی (کیفی-‌کمی) و میان‌رشته‌ای بهره گرفته است. روش تحقیق شامل مرور نظام‌مند ادبیات، تحلیل تاریخی‌نظری، بررسی تعاریف عمومی ارائه‌شده توسط هوش‌های مصنوعی (مانند ChatGPT، Google Gemini، Microsoft Bing، DeepSeek و Grok) و مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با متخصصان است. یافته‌ها منظر فرهنگی را سیستمی انطباق‌پذیر نشان می‌دهند که بازتاب تاریخ، فرهنگ و انتخاب‌های جوامع است و بستری برای حفظ تنوع زیستی‌فرهنگی، تقویت هویت جمعی و توسعۀ پایدار فراهم می‌کند. پنج مؤلفۀ کلیدی شناسایی شد: ۱. تعامل انسان و طبیعت؛ ۲. ابعاد تاریخی؛ ۳. ارزش‌های نمادین؛ ۴. ادراکات ذهنی؛ ۵. جنبه‌های کارکردی. تعامل انسان و طبیعت به‌عنوان هستۀ مرکزی، سایر مؤلفه‌ها را به‌صورت لایه‌های به‌هم‌پیوسته احاطه می‌کند. مدل مفهومی پیشنهادی، این ساختار را به‌صورت بصری نظام‌مند نمایش می‌دهد و چهارچوبی منسجم برای مطالعات میان‌رشته‌ای، طراحی معماری، برنامه‌ریزی شهری و حفاظت میراث‌فرهنگی ارائه می‌کند. پیشنهادهای کاربردی شامل طراحی فضاهای عمومی با حفظ تعامل انسان‌طبیعت و عناصر تاریخی، ارتقای تجربیات ذهنی و هویت جمعی از طریق فضاهای چندلایه، تقویت ارزش‌های نمادین برای تعلق اجتماعی و برنامه‌ریزی کارکردی برای توسعۀ پایدار است. مسیرهای تحقیقات آینده بر فناوری‌های نوین،مانند هوش مصنوعی برای ادراکات ذهنی، مطالعات تطبیقی محلی‌جهانی و ابزارهای حفاظت پایدار با مشارکت محلی تمرکز دارند. درنهایت، این پژوهش با تلفیق داده‌های متنوع، منظر فرهنگی را آینه‌ای از تعاملات انسانی‌طبیعی و بستری پویا برای میراث جهانی و جوامع معاصر معرفی می‌کند. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8510_f64a6d4a0841224d4d38b54db8384039.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Perception-Based Urban Regeneration; Conceptualizing an Environmental Perception-Oriented Model for Regeneration in Historical Urban Fabric بازآفرینی شهری ادراک‌مبنا؛ تبیین مدل بازآفرینی شهری مبتنی بر ادراک محیطی در بافت‌های تاریخی 153 178 8503 10.22099/iuds.2026.55089.1112 FA فاطمه شاهوران پژوهشگر دکتری شهرسازی- طراحی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-5510-2309 سیده هانیه ملک پور پژوهشگر دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. مریم روستا دانشیار شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. محمدرضا بذرگر استادیار شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 2025 06 18 Urban regeneration is recognized as a key approach for revitalizing historic fabrics, which- by emphasizing perceptual–psychological dimensions- can help preserve the historical–cultural identity of urban historical cores. Environmental perception is also a process that influences how human–environment interactions unfold within the regeneration of historic areas. It appears that the urban design literature related to urban regeneration lacks sufficient focus on the concept of environmental perception, indicating the existence of a research gap. The present study aims to conceptualize an environmental perception–based model for urban regeneration within historic fabrics. To achieve the initial model, 38 studies were selected through a defined process of data retrieval from reputable scientific databases, and their content was examined based on relevant thematic categories. Subsequently, in order to refine the initial model using the Delphi technique -within the fields of urban design, urban conservation, and environmental psychology- dimensions, indicators, and challenges were assessed, and a checklist for constructing the final model was formulated. The selected indicators from the Delphi rounds were then weighted using the Shannon entropy method. The findings indicate that the final perception-based urban regeneration model in historic contexts is structured around three domains- environment, human, and time- comprising ten environmental and human dimensions and one temporal dimension. The environment is defined objectively through the physical–formal, functional, socio-cultural, environmental, economic, and infrastructural dimensions, and subjectively through the cognitive, affective, and behavioral perceptual dimensions. The human dimension is influenced solely by individual characteristics shaped by knowledge, motivation, presence, and experience, while the time factor plays an effective role through layers of transitional change. The assessment of the relative importance of selected indicators further reveals that, within the subjective environment, sense of place, sense of belonging, and place attachment occupy the highest level of significance; social participation (within the objective environment), along with legibility and imageability (within the subjective environment), follow in the next level; and finally, enclosure and human scale, activity diversity, and climatic comfort (within the objective environment) hold comparatively higher importance among the remaining indicators. بازآفرینی شهری به‌مثابۀ رویکردی کلیدی برای احیای بافت تاریخی شناخته می‌شود که با تأکید بر بعد ادراکی‌روان‌شناختی می‌تواند به حفظ هویت تاریخی‌فرهنگی هسته‌های تاریخی شهرها کمک ‌کند. ادراک محیطی نیز فرایندی مؤثر بر نحوۀ رخداد تعامل انسان و محیط در روند بازآفرینی بافت‌های تاریخی است. به‌نظر می‌رسد ادبیات طراحی شهری درزمینۀ بازآفرینی شهری مرتبط با مفهوم ادراک محیطی، نوعی شکاف تحقیقاتی دارد. پژوهش پیش ‌رو با هدف تبیین مدل بازآفرینی شهری مبتنی بر ادراک محیطی در بافت‌های تاریخی انجام شده است. به‌منظور دستیابی به مدل اولیه، ابتدا طی فرایندی مشخص با جست‌وجو در پایگاه‌های معتبر علمی داده، ۳۸ مطالعه انتخاب و محتوای آن‌ها درزمینۀ تم‌های مرتبط موضوعی بررسی شده است. پس از آن، با هدف تدقیق مدل اولیه مبتنی بر تکنیک دلفی در زمینه‌های طراحی شهری، مرمت شهری و روان‌شناسی محیطی، ابعاد، شاخص‌ها و چالش‌ها ارزیابی و چک‌لیستی برای تبیین مدل نهایی تدوین شده است. سپس با استفاده از روش آنتروپی‌شانون، شاخص‌های منتخب حلقه‌های دلفی وزن‌دهی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهند مدل بازآفرینی شهری ادراک‌مبنا در بافت تاریخی در سه زمینۀ محیط، انسان و زمان با ده بعد محیطی، یک بعد انسانی و یک بعد زمانی پایه‌ریزی می‌شود. محیط به‌شکل عینی با ابعاد فرمی‌کالبدی، عملکردی، اجتماعی‌فرهنگی، زیست‌محیطی، اقتصادی و زیرساختی و به‌شکل ذهنی در سه بعد ادراک شناختی، احساسی و رفتاری تعریف می‌شود. انسان صرفاً با ویژگی‌های فردی تحت‌تأثیر دانش، انگیزه، حضور و تجربه و عامل زمان با لایه‌های گذر از تغییرات نقش اثربخشی دارد. تعیین اهمیت نسبی شاخص‌های منتخب نیز بیانگر این است که حس مکان، حس تعلق و دل‌بستگی مکانی در محیط ذهنی در درجۀ اول؛ مشارکت اجتماعی در محیط عینی، خوانایی و تصویرپذیری در محیط ذهنی و درنهایت محصوریت و مقیاس انسانی، تنوع فعالیتی و آسایش اقلیمی در محیط عینی در سطوح بعد به‌نسبت سایر شاخص‌ها درجۀ اهمیت بیشتری دارند. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8503_2d970736df7b12c357fa3a5805337145.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Structural Analysis of Socio-Cultural Livability in the Design of the Deteriorated Fabric of Tehran’s District 12 with an Iranian–Islamic Urban Approach تحلیل ساختاری زیست‌پذیری اجتماعی‌فرهنگی در طراحی بافت فرسودۀ منطقۀ ۱۲ تهران با رویکرد شهر ایرانی‌اسلامی 179 204 8488 10.22099/iuds.2026.55044.1109 FA سینا غیورانه گروه شهرسازی، واحد آیت اله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران. حسین کلانتری خلیل آباد گروه معماری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. 0000-0002-5262-8065 صبا جهانگیری گروه معماری و شهرسازی، واحد آیت اله آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران Journal Article 2025 06 26 Urban livability in dilapidated areas, especially from a socio-cultural perspective, is one of the fundamental challenges of contemporary urban planning, and its structural assessment can be the basis for effective decision-making to improve the quality of life of residents. The aim of this research is to structurally analyze socio-cultural livability in dilapidated areas of Tehran's District 12, emphasizing components derived from the Iranian-Islamic city approach. The present research is of an applied type and has a quantitative approach. The required data were collected through a researcher-made questionnaire based on the theoretical literature on urban livability and Iranian-Islamic city indicators. The content validity of the questionnaire was confirmed by experts and its reliability was confirmed by Cronbach's alpha coefficient. The sample size was determined based on the Cochran formula, and 384 residents of dilapidated areas of Tehran's District 12 were randomly selected. For data analysis, after performing descriptive statistics and normality testing, exploratory and confirmatory factor analysis were used to validate the measurement model, and then structural equation modeling (SEM) was used in AMOS software. The results showed that the physical-spatial, economic, socio-cultural, managerial-governance, environmental, and identity-cultural dimensions have a direct, positive, and significant effect on socio-cultural livability. Among them, the identity-cultural dimension showed the greatest effect with a path coefficient of 0.74. The model fit indices (CFI, RMSEA, and χ²/df) indicated the optimal fit of the proposed model. Overall, the findings indicate that improving socio-cultural livability in the dilapidated contexts of District 12 of Tehran requires simultaneous attention to the identity-based components of the Iranian-Islamic city, improving the physical quality of space, strengthening social interactions, and improving the urban management system. زیست‌پذیری شهری در بافت‌های فرسوده، به‌ویژه از منظر اجتماعی‌فرهنگی، یکی از چالش‌های اساسی برنامه‌ریزی شهری معاصر به شمار می‌رود و ارزیابی ساختاری آن می‌تواند مبنای تصمیم‌سازی مؤثر برای ارتقای کیفیت زندگی ساکنان باشد. هدف این پژوهش، تحلیل ساختاری زیست‌پذیری اجتماعی‌فرهنگی در بافت فرسودۀ منطقۀ ۱۲ تهران با تأکید بر مؤلفه‌های برگرفته از رویکرد شهر ایرانی‌اسلامی است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با رویکرد کمی انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق پرسش‌نامۀ محقق‌ساخته مبتنی بر ادبیات نظری زیست‌پذیری شهری و شاخص‌های شهر ایرانی‌اسلامی گردآوری شد. روایی محتوای پرسش‌نامه با نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ تأیید شد. حجم نمونه براساس فرمول کوکران، ۳۸۴ نفر از ساکنان بافت فرسودۀ منطقۀ ۱۲ تهران تعیین و به‌صورت تصادفی انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها، پس از اجرای آمار توصیفی و آزمون نرمال بودن، از تحلیل عاملی اکتشافی و تأییدی برای اعتبارسنجی مدل اندازه‌گیری و سپس از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم‌افزار AMOS استفاده شد. نتایج نشان داد که ابعاد کالبدی‌فضایی، اقتصادی، اجتماعی‌فرهنگی، مدیریتی‌حکمرانی، زیست‌محیطی و هویتی‌فرهنگی اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر زیست‌پذیری اجتماعی‌فرهنگی دارند. در این میان، بُعد هویتی‌فرهنگی با ضریب مسیر 0.74 بیشترین تأثیر را نشان داد. شاخص‌های برازش مدل (CFI، RMSEA و χ²/df) حاکی از برازش مطلوب مدل پیشنهادی بودند. درمجموع، یافته‌ها بیانگر آن است که ارتقای زیست‌پذیری اجتماعی‌فرهنگی در بافت‌های فرسودۀ منطقۀ ۱۲ تهران مستلزم توجه هم‌زمان به مؤلفه‌های هویت‌محور شهر ایرانی‌اسلامی، بهبود کیفیت کالبدی فضا، تقویت تعاملات اجتماعی و ارتقای نظام مدیریت شهری است. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8488_68323957327625040cb3f218b975ee84.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Interactive Design of Urban Spaces Using Virtual Reality: A Framework for Enhancing Environmental Perception; Case Study: Farahzadi Street, Tehran طراحی تعاملی فضاهای شهری با استفاده از واقعیت مجازی؛ ارائۀ چهارچوبی برای ارتقای ادراک محیطی؛ نمونۀ مطالعاتی: خیابان فرحزادی تهران 205 228 8518 10.22099/iuds.2026.55084.1111 FA لیلا کوکبی دانشیار گروه طراحی شهری، دانشکده شهرسازی و معماری، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران 0000-0003-3682-1911 فاطمه رحیمی دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده شهرسازی و معماری، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران Journal Article 2025 07 09 Interactive urban space is a multidimensional domain that provides a purposeful platform for social interactions, cultural exchanges, and technological linkages. This research aims to design such spaces by employing virtual reality (VR) to enhance users’ environmental perception, selecting Farahzadi Street in Tehran as a case study. The primary challenge in this context is the dominance of on-street parking and motor vehicles, along with the lack of adequate pedestrian space, which constrains the formation of social interactions. Adopting a mixed-methods research methodology—integrating documentary, field, and survey-based studies—the theoretical framework of the research is structured around three main pillars: the conceptualization of interactive urban spaces (encompassing physical, geographical, managerial–governance, and psychological components), the articulation of technology-driven interactive design, and the capacities of virtual reality in simulation and participation facilitation. The findings indicate that the most effective factors in enhancing environmental perception on Farahzadi Street include adherence to human scale, a distinctive spatial identity, a sense of safety, access to a favorable microclimate, and the intelligent integration of natural elements with pleasant visual and auditory landscapes and urban services. Moreover, virtual reality plays a role in five key domains: spatial visualization, interactive navigation, dynamic simulation, qualitative analysis, and the facilitation of citizen participation. These capabilities were materialized through a three-dimensional model developed in Blender software, enabling spatial experience and the collection of user feedback prior to physical implementation. Consequently, integrating user-centered interactive design with virtual reality technology can meaningfully enhance all four dimensions of environmental perception quality—semantic–perceptual, functional–activity-based, aesthetic–formal, and environmental—ultimately contributing to the creation of more sustainable, flexible, and responsive urban spaces. فضای تعاملی شهری، عرصه‌ای چندبعدی است که بستری هدفمند برای تعاملات اجتماعی، مبادلات فرهنگی و پیوندهای فناورانه فراهم می‌کند. هدف اصلی این پژوهش، طراحی فضاهای تعاملی با بهره‌گیری از فناوری واقعیت مجازی به‌منظور ارتقای کیفی ادراکات محیطی استفاده‌کنندگان است. به‌این منظور، خیابان فرحزادی واقع در محلۀ فرحزاد تهران به‌عنوان محدودۀ مطالعاتی انتخاب شد. مسئله محوری در این عرصه، فقدان فضاهای مناسب برای تردد عابران پیاده و سیطرۀ پارکینگ حاشیه‌ای و وسایل نقلیه است که به‌عنوان عاملی بازدارنده، محدودکنندۀ شکل‌گیری و تداوم تعاملات اجتماعی محسوب می‌شود. این پژوهش با بهره‌گیری از روش‌شناسی «پژوهش ترکیبی» و تلفیق مطالعات اسنادی، میدانی و پیمایشی صورت پذیرفته است. چهارچوب نظری پژوهش بر سه رکن اصلی استوار است: مفهوم‌سازی «فضاهای تعاملی شهری» به‌مثابۀ بستر شکل‌گیری تعاملات اجتماعی، با واکاوی مؤلفه‌های چهارگانۀ کالبدی، جغرافیایی، مدیریتی‌حکمرانی و روان‌شناختی؛ تبیین مؤلفه‌های بنیادین «طراحی تعاملی فناورانه» و قابلیت‌های «فناوری واقعیت مجازی» به‌عنوان ابزاری برای شبیه‌سازی، تجسم فضایی و تسهیل فرایندهای مشارکتی در طراحی شهری. یافته‌ها نشان می‌دهد مؤثرترین عوامل ارتقای ادراک محیطی در خیابان فرحزادی عبارت‌اند از: رعایت مقیاس انسانی، هویت متمایز فضایی، احساس امنیت، دستیابی به خرداقلیم مطلوب و تلفیق هوشمندانۀ عناصر طبیعی با منظر خوشایند (دیداری و شنیداری) و خدمات. همچنین، واقعیت مجازی در پنج عرصۀ تجسم فضایی، ناوبری تعاملی، شبیه‌سازی پویا، تحلیل کیفی و تسهیل مشارکت شهروندی ایفای نقش می‌کند. این پتانسیل‌ها در فرایند پژوهش، از طریق توسعۀ یک مدل سه‌بعدی از فضای تعاملی در نرم‌افزار بلندر عینیت یافته و امکان تجربۀ فضایی و گردآوری بازخوردهای کاربران فضا را در مرحلۀ پیش از اجرای فیزیکی فراهم می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد تلفیق طراحی تعاملی کاربرمحور با فناوری واقعیت مجازی به‌گونه‌ای معنادار بر ارتقای همۀ ابعاد چهارگانۀ کیفیت ادراک محیطی (معنایی‌ادراکی، عملکردی‌فعالیتی، زیبایی‌شناختی‌فرمی و محیط‌زیستی) تأثیر گذاشته و به آفرینش فضاهای شهری پایدارتر، انعطاف‌پذیر و پاسخ‌گو می‌انجامد. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8518_37a09e6f277c7e699f7d045668efbdf3.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 A Home as Vast as the City: Redefining Family-Oriented Public Spaces in Urban Planning and Design; A Case Study of Tehran Metropolis خانه‌ای به وسعت شهر: بازتعریف فضاهای عمومی خانواده‌محور در برنامه‌ریزی و طراحی شهری؛ مطالعۀ موردی: کلان‌شهر تهران 229 256 8467 10.22099/iuds.2025.54929.1089 FA مانا وحیدبافنده دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. مجتبی رفیعیان استاد، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. سیدمهدی خاتمی دانشیار، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2025 07 21 Urban public spaces provide a fundamental setting for social interaction, collective experience, and intergenerational connections, playing a crucial role in the reproduction of family life and the strengthening of social relations. These spaces are not merely arenas for physical presence, but also sites where values, identities, and cultural structures are formed and negotiated. In this context, the concept of family-oriented public space as an approach linking home and city—has not yet been clearly articulated within Iran’s academic literature or urban policy frameworks, and has often been addressed only indirectly through notions such as “safe urban spaces” or “participatory public spaces.” This study seeks to redefine this concept and to elucidate its cultural, institutional, and spatial dimensions within the socio-urban context of Tehran. To this end, semi-structured interviews were conducted with 30 experts and key stakeholders in the fields of family studies, urban sociology, urban planning, architecture, and urban governance. The findings indicate that Tehran’s public spaces are currently shaped more by physical, traffic-oriented, and functional logics than by human-centered or family-based considerations. This condition has contributed to a weakening of the sense of belonging, reduced opportunities for intergenerational interaction, and a growing disconnection between everyday life and family-centered social practices. Experts emphasized the need to conceptualize public spaces as arenas for social interaction, psychological security, collective vitality, and the reinforcement of family identity. Accordingly, this study proposes a conceptual framework that integrates cultural–social, spatial–design, and institutional–policy dimensions in order to reimagine family-oriented public spaces. This framework offers a theoretical and practical foundation for advancing urban policies and planning strategies aimed at enhancing family well-being and redefining the relationship between family and city in contemporary Iran. فضاهای عمومی شهری، بستر شکل‌گیری تعاملات اجتماعی، تجربه‌های جمعی و پیوند میان نسل‌ها هستند و می‌توانند نقشی بنیادین در بازتولید زیست خانوادگی و تحکیم روابط اجتماعی ایفا کنند. این فضاها نه‌تنها عرصۀ حضور افراد، بلکه صحنۀ تعامل میان ارزش‌ها، هویت‌ها و ساختارهای فرهنگی جامعه‌اند. در این میان، مفهوم «فضای عمومی خانواده‌محور» به‌عنوان رویکردی نو در پیوند خانه و شهر، هنوز در ادبیات علمی و سیاست‌گذاری شهری ایران جایگاه مشخصی ندارد و عمدتاً در قالب مفاهیمی چون «فضای شهری ایمن» یا «فضای اجتماعی مشارکتی» به‌صورت پراکنده مورد اشاره قرار گرفته است. هدف این پژوهش، بازتعریف این مفهوم و تبیین ابعاد فرهنگی، نهادی و طراحی آن درزمینۀ اجتماعی تهران است. برای دستیابی به این هدف، مجموعه‌ای از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۳۰ نفر از متخصصان و کنشگران کلیدی در حوزه‌های خانواده، جامعه‌شناسی شهری، شهرسازی، معماری و مدیریت شهری انجام شد. نتایج نشان می‌دهد که فضاهای عمومی تهران در وضع موجود، بیش از آنکه بر بنیان‌های انسانی و خانوادگی استوار باشند، بر منطق کالبدی، ترافیکی و عملکردی متکی‌اند. این امر سبب کاهش حس تعلق، کاهش فرصت تعاملات میان‌نسلی و گسست میان عرصه‌های زیست روزمره و حیات خانوادگی شده است. متخصصان بر ضرورت بازاندیشی در نقش فضاهای عمومی به‌عنوان بستری برای تعامل اجتماعی، امنیت روانی، نشاط جمعی و تقویت هویت خانوادگی تأکید داشتند. درنتیجه، چهارچوب مفهومی حاصل از این پژوهش، ادغام سه بُعد فرهنگی‌اجتماعی، طراحی‌فضایی و نهادی‌سیاستی را در بازآفرینی فضاهای عمومی خانواده‌محور پیشنهاد می‌کند؛ چهارچوبی که می‌تواند مبنایی نظری و اجرایی برای توسعۀ سیاست‌ها و برنامه‌های شهری در جهت ارتقای کیفیت زندگی خانوادگی و بازتعریف رابطۀ خانواده و شهر در ایران معاصر فراهم آورد. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8467_2c132fe612384d2eb6a85f626d282dcc.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Optimizing Pedestrian Wind Comfort via Integrated Landscapes: CFD-Based Synergy Analysis ارزیابی عملکرد سامانه‌های منظر یکپارچه بر آسایش بادی عابرپیاده: تحلیل کمی اثر هم‌افزایی با شبیه‌سازی دینامیک سیالات محاسباتی (CFD) 257 282 8504 10.22099/iuds.2026.54956.1090 FA مهشید قربانیان استادیار، گروه هنرهای کاربردی (معماری منظر)، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. سعید بنی مهدی دهکردی کارشناس ارشد، گروه هنرهای کاربردی (معماری منظر)، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. مهدی خاک‌زند دانشیار، گروه هنرهای کاربردی (معماری منظر)، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. 0000-0001-9390-3433 Journal Article 2025 08 01 Airflow is one of the most critical components of outdoor thermal and wind comfort in urban open spaces, influenced by the complex interplay of building geometry and landscape design. The present study aims to quantitatively evaluate wind behavior and develop integrated landscape design strategies by investigating pedestrian wind comfort in the open spaces between 12 residential blocks (Omid Town, Tehran). To this end, the wind flow pattern at the pedestrian level (1.75 meters) was simulated using Computational Fluid Dynamics (CFD) in Ansys Fluent software, employing the k-ε turbulence model and based on the Davenport comfort criterion. Baseline results indicated that 40\% of the 42 measurement points exceeded the pedestrian wind comfort thresholds. Subsequently, two intervention scenarios (1: Vegetation; 2: Integrated system of vegetation and porous barriers) were evaluated. Quantitative analyses demonstrated that the integrated scenario (representing the third generation of approaches) resulted in a 67\% reduction in the number of uncomfortable points. More importantly, the synergy effect analysis revealed that the combined strategy provided a 15\% additional performance improvement beyond the linear sum of individual interventions. This superior, non-linear effect confirms the necessity of developing evidence-based design frameworks for the comprehensive management of microclimates in residential complexes. براساس معیار دانپورت جریان هوا یکی از مؤلفه‌های مهم آسایش حرارتی و بادی در فضاهای باز شهری است که تحت‌تأثیر پیچیدۀ هندسۀ ساختمان‌ها و چیدمان منظر قرار می‌گیرد. پژوهش حاضر به ارزیابی راهکارهای طراحی منظر یکپارچه در جهت ارتقای آسایش بادی در فضاهای باز بین ۱۲ بلوک مسکونی (شهرک امید تهران) می‌پردازد. در این راستا، با استفاده از شبیه‌سازی دینامیک سیالات محاسباتی (CFD) در نرم‌افزار Ansys Fluent و با بهره‌گیری از مدل توربولانسی k-ε، الگوی جریان باد در تراز عابرپیاده (۱.۷۵ متر) براساس معیار داون‌پورت شبیه‌سازی شد. نتایج وضعیت خط مبنا نشان داد که ۴۰درصد از ۴۲ نقطۀ سنجش از آستانه‌های آسایش بادی فراتر می‌روند. به‌دنبال آن، دو سناریوی مداخله (۱: پوشش گیاهی؛ ۲: سیستم یکپارچۀ پوشش گیاهی و موانع متخلخل) ارزیابی شدند. تحلیل‌های کمی نشان دادند که سناریوی یکپارچه (نسل سوم رویکردها) تعداد نقاط فاقد آسایش بادی را به‌میزان ۶۷درصد کاهش داد. مهم‌تر آنکه نتایج تحلیل هم‌افزایی نشان داد که راهبرد یکپارچه و ترکیبی، ۱۵درصد بهبود اضافی فراتر از مجموع خطی مداخلات انفرادی ارائه می‌دهد. این اثر غیرخطی و برتر، لزوم تدوین چهارچوب‌های طراحی مبتنی بر شواهد برای مدیریت جامع ریزاقلیم در شهرک‌های مسکونی را تأیید می‌کند. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8504_0492246fd38f221b2bf19b75a385efcb.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Explaining the Influence of Social Factors on Urban Livability in Informal Settlements; Case Study: Qaleh Neighborhood, Shahre-e Chahardangeh تبیین نحوۀ اثرگذاری مؤلفه‌های اجتماعی بر زیست‌پذیری شهری در سکونتگاه‌های غیررسمی؛ مطالعۀ موردی: محلۀ قلعه‌شهر چهاردانگه 283 308 8473 10.22099/iuds.2025.54813.1074 FA زانیار سعیدزاده کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. منصور منصوری گروه معماری و شهرسازی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران. سید علیرضا کوچکی پژوهشگر دکتری گروه مهندسی طراحی محیط زیست دانشگاه تهران، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 2025 08 09 Urban livability has emerged as a critical framework for evaluating quality of life, particularly in informal settlements where spatial inequality, inadequate infrastructure, and institutional weakness profoundly shape residents’ everyday experiences. Despite extensive research on physical and environmental dimensions of livability, the social determinants of livability remain understudied in contexts characterized by social fragmentation, ethnic heterogeneity, and fragile governance. This study aims to explain the role of key social factors—security, satisfaction, social relations, housing quality, place attachment, and social capital—in shaping urban livability in Qaleh, an informal settlement in Chahardangeh City, Iran. A quantitative post-positivist design was adopted, and data were collected from 180 residents through a structured questionnaire. The sample size was determined using G-Power, and the Structural Equation Modeling (SEM) approach using AMOS 24 was employed to analyze direct and indirect causal pathways. Reliability, validity, model fit, and bias-corrected bootstrap estimates (5000 iterations) were applied to ensure robustness. Findings reveal an unexpected pattern: security, satisfaction, and social relations—typically identified as positive drivers of livability—exert negative and significant effects in this settlement, indicating low perceived safety, institutional distrust, and weak social cohesion. In contrast, housing quality emerges as the only positive and significant factor. Place attachment and social capital show moderate mediating effects, and the total indirect effect (0.16) exceeds the direct effect (0.18), indicating that social factors influence livability primarily through psychological and relational pathways rather than direct structural effects. These results underline the complex interaction between physical deprivation, ethnic diversity, and weak governance in constraining the effectiveness of social determinants. The study contributes a comprehensive SEM-based explanatory model for understanding social foundations of livability in informal settlements and offers policy insights for improving local housing conditions, strengthening community trust, and enhancing participatory governance. زیست‌پذیری شهری در دهه‌های اخیر به یکی از محورهای کلیدی برنامه‌ریزی شهری بدل شده است؛ به‌ویژه در سکونتگاه‌های غیررسمی که نابرابری فضایی، ضعف نهادی و کمبود زیرساخت‌ها کیفیت زندگی ساکنان را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار داده است. با وجود گسترش مطالعات پیرامون ابعاد کالبدی و زیست‌محیطی زیست‌پذیری، نقش مؤلفه‌های اجتماعی در شکل‌گیری تجربۀ زیستی شهروندان همچنان کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر، تبیین اثر مؤلفه‌های اجتماعی شامل امنیت، رضایت‌مندی، ارتباطات اجتماعی، کیفیت مسکن، حس تعلق و سرمایۀ اجتماعی بر زیست‌پذیری شهری در سکونتگاه غیررسمی محلۀ قلعه در شهر چهاردانگه است. پژوهش با رویکرد پسااثبات‌گرایانه و روش کمی انجام گرفت و تعداد نمونه‌های مورد نیاز پژوهش با استفاده از نرم‌افزار G-POWER مشخص شد. سپس داده‌ها از طریق پرسش‌نامۀ ساخت‌یافته از ۱۸۰ نفر از ساکنان (به‌روش نمونه‌گیری تصادفی ساده) گردآوری و با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری در نرم‌افزار AMOS تحلیل شد. نتایج مدل نشان داد که مؤلفه‌های امنیت، رضایت‌مندی و ارتباطات اجتماعی اثر منفی و معنادار بر زیست‌پذیری اجتماعی دارند که این بیانگر سطح پایین احساس امنیت و انسجام اجتماعی در محله است. در مقابل، کیفیت مسکن با ضریب مثبت و معنادار به‌عنوان تنها عامل مؤثر شناسایی شد. متغیرهای میانجی سرمایۀ اجتماعی و حس تعلق نیز اثر مثبت اما متوسطی بر زیست‌پذیری محله داشتند. درمجموع، اثر کل زیست‌پذیری اجتماعی بر زیست‌پذیری محله بیشتر از مسیرهای غیرمستقیم منتقل شد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که در بافت‌های غیررسمی، ضعف اعتماد، ناهمگونی قومی و کمبود انسجام اجتماعی کارآمدی مؤلفه‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد؛ درحالی‌که بهبود کیفیت مسکن و تقویت پیوندهای محلی می‌تواند مهم‌ترین مسیر ارتقای زیست‌پذیری و کیفیت زندگی ساکنان باشد. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8473_db33394282f864d573420edb047f5805.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Analysis of the Thematic Evolution of Health in Cities with a Focus on the 15-Minute City تحلیل تحول مفهومی سلامت در شهرها با تمرکز بر شهر 15 دقیقه 309 334 8511 10.22099/iuds.2026.55135.1113 FA فائزه محمدی ششکل دانشجوی دکتری برنامه ریزی اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0009-0004-8398-1154 محمود جمعه پور استاد، گروه برنامه ریزی اجتماعی.، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0002-4170-5395 Journal Article 2025 08 26 Car-dependent urban structures have led to negative outcomes such as sprawl, biodiversity loss, and diminished quality of life. The 15-minute city model emerges as an innovative strategy to enhance the built environment and spatial equity by minimizing car dependency and promoting walking and cycling. This abridged paper examines the conceptual evolution of public health in urban contexts, emphasizing the 15-minute city's role in fostering urban sustainability post-COVID-19. Employing a systematic bibliometric review, the study analyzes 156 articles from 2000 to 2025 using VOSviewer and SciMAT for trend mapping and thematic analysis. The research divides into three periods: 2000–2010, focusing on physical activity for elderly quality of life; 2010–2018, emphasizing social equity and neighborhood planning; and 2018–2025, highlighting social participation and cultural factors in sustainable development. Key thematic clusters identified include: 15-minute city and urban accessibility, built environment and environmental psychology, public health and risks, physical activity and health, and transportation and policy. Findings indicate that the 15-minute city integrates public health and urban planning to reduce inequalities and boost sustainability across dimensions. The model encourages active transport, lowers environmental impacts, and improves mental and physical health by ensuring essential services are within a 15-minute walk or cycle. However, challenges like implementation barriers in diverse geographies persist. Recommendations include longitudinal studies on long-term effects and obstacle analyses in various regions. This review provides a comprehensive overview for researchers, aiding in identifying emerging trends and fostering healthier, equitable urban futures. شهرهای وابسته به خودرو پیامدهای مخربی نظیر گسترش بی‌رویه، کاهش تنوع زیستی و افت کیفیت زندگی را به همراه داشته‌اند. مدل شهر ۱۵دقیقه‌ای به‌عنوان راهکاری نوین، بر بهبود کیفیت محیط ساخته‌شده و ارتقای عدالت فضایی از طریق کاهش وابستگی به خودرو، تقویت پیاده‌مداری و دوچرخه‌سواری تأکید دارد. این پژوهش با هدف بررسی تحول مفهوم سلامت عمومی با تمرکز بر نقش مدل شهر ۱۵دقیقه‌ای در ارتقای پایداری شهری در دوران پساکرونا انجام شده است. مطالعه از نوع مرور سیستماتیک بیبلیومتریک است و با تحلیل ۱۵۶ مقاله منتشر‌شده در بازۀ ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، از ابزارهایی مانند VOSviewer و SciMAT برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و روندهای موضوعی استفاده کرده است. تحقیقات به سه دورۀ زمانی تقسیم شده‌اند. دورۀ اول (۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰) ؛ تأکید بر تشویق فعالیت بدنی برای بهبود کیفیت زندگی سالمندان، دورۀ دوم (۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸) ؛ گسترش عدالت اجتماعی و برنامه‌ریزی محله‌محور و دورۀ سوم (۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵) ؛ اهمیت مشارکت اجتماعی و نقش عوامل فرهنگی در توسعۀ پایدار است. همچنین، تحلیل‌ها پنج خوشۀ موضوعی کلیدی شامل شهر پانزده‌دقیقه‌ای و دسترس‌پذیری شهری، محیط‌ ساخته‌شده و روان‌شناسی محیطی، سلامت عمومی و ریسک‌های مرتبط، فعلیت فیزیکی و سلامتی، حمل‌ونقل و سیاست‌گذاری را شناسایی کردند. این تحقیق نشان می‌دهد که مدل شهر ۱۵دقیقه‌ای می‌تواند با ادغام رویکردهای سلامت عمومی و برنامه‌ریزی شهری، نابرابری‌ها را کاهش و پایداری شهری را در همۀ ابعاد ارتقا دهد. پیشنهاد می‌شود تا مطالعات بیشتری دربارۀ تأثیر بلندمدت این مدل در مناطق مختلف جغرافیایی و تحلیل موانع اجرایی آن صورت گیرد. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8511_97a474031a0a7d0d7386a42f10d81428.pdf

دانشگاه شیراز مطالعات طراحی شهری ایران 3060-8260 2 2 2026 01 20 Unpacking the Role of Urban Design in the Development of Active Mobility: A Critical Review of the Literature and Implications for Urban Design Studies in Iran واکاوی نقش رشته طراحی شهری در توسعه حمل‌ونقل فعال: مروری انتقادی بر ادبیات موجود و دلالت‌هایی برای مطالعات طراحی شهری در ایران 335 356 8517 10.22099/iuds.2026.55464.1131 FA محمد نظرپور پژوهشگر دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0009-0005-7997-1049 Journal Article 2025 09 16 Active mobility is widely recognized as a strategic domain in advancing sustainable mobility and facilitating a transition from car-dominated to human-centered mobility. In recent years, it has therefore attracted growing attention in urban studies and urban policy-making. Nevertheless, within the literature of the urban design discipline, a clear and coherent account of how urban design contributes to the development of active mobility has yet to be articulated. Compared to related fields such as mobility studies, public health, and the social sciences, urban design, as an independent discipline and professional field, appears to have produced a less distinct and identifiable body of knowledge regarding its specific role in developing walking and cycling as key modes of human-centered mobility. The aim of this study is to conceptualize how the role of urban design in the development of active mobility has been framed in the literature. This paper addresses two main research questions: “What role does urban design, as an independent discipline and profession, play in the development of active mobility?” and “How can this role be articulated in the form of a comprehensive and integrated framework?” Drawing on a review of the literature published between 2000 and 2025, the fragmented body of knowledge on the relationship between urban design and active mobility is examined and analytically organized into three main clusters: “networks and quality of spatial–physical infrastructure,” “subjective experiences and perceptual and behavioral factors,” and “policy-making, governance, and participation.” The themes, approaches, and challenges associated with each cluster are then discussed. Finally, in order to contribute to the formation and strengthening of the knowledge base of Iranian urban design studies in the field of active mobility, key directions for future research are proposed and elaborated. حمل‌ونقل فعال، پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری شهری، به‌عنوان حوزه‌ای راهبردی و کلیدی در ارتقای حمل‌ونقل پایدار و گذار از خودرومحوری به انسان‌محوری شناخته می‌شود و در سال‌های اخیر نیز مورد توجه مطالعات جهانی و سیاست‌گذاری‌های شهری قرار گرفته است. بااین‌حال، در ادبیات رشتۀ طراحی شهری هنوز تصویر روشنی از چگونگی نقش آن در توسعۀ حمل‌ونقل فعال شکل نگرفته است و به نظر می‌رسد طراحی شهری به‌عنوان یک رشته و حرفۀ مستقل، در مقایسه با سایر حوزه‌ها و رشته‌های دیگر، همچون حمل‌ونقل، حوزۀ سلامت و علوم اجتماعی، کمتر توانسته بدنه‌ای متمایز و قابل شناسایی دربارۀ نقش خود در توسعۀ پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری شهری به‌عنوان شیوه‌های مهم جابه‌جایی انسان‌محور تولید کند. هدف پژوهش حاضر، صورت‌بندی نحوۀ مفهوم‌پردازی نقش طراحی شهری در توسعۀ حمل‌ونقل فعال است و دو پرسش اصلی را مورد بررسی قرار می‌دهد: «طراحی شهری به‌عنوان یک رشته و حرفۀ مستقل چه نقشی در توسعۀ حمل‌ونقل فعال دارد؟ چگونه می‌توان این نقش را در قالب تصویری جامع و یکپارچه صورت‌بندی کرد؟». با مرور ادبیات جهانی، در بازۀ زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵، دانش پراکندۀ موجود دربارۀ نقش و ارتباط طراحی شهری در توسعۀ حمل‌ونقل فعال بررسی و به‌صورت تحلیلی در قالب سه خوشۀ اصلی، «شبکه و کیفیت زیرساخت‌های فضایی-کالبدی»، «تجربه‌های ذهنی و عوامل ادراکی و رفتاری» و «سیاست‌گذاری، حکمرانی و مشارکت‌پذیری» برچسب‌گذاری و سازمان‌دهی شده است. در ادامه، مضامین، رویکردها و چالش‌های هر سه خوشه مورد بحث قرار گرفته‌اند و در انتها نیز در راستای شکل‌گیری و تقویت بدنۀ دانش مطالعات طراحی شهری ‌ایرانی در زمینۀ توسعۀ حمل‌ونقل فعال، محورهای اصلی پژوهش‌های آینده پیشنهاد و تشریح شده‌اند. https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8517_891e04c8635e87a13203c538cc315f4d.pdf