دانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621The role of pedestrianization in the quality of nightlife in urban spaces; Case study: Bu Ali Pedestrian Walkway, Hamadanنقش پیادهمداری در کیفیت زیست شبانه در فضاهای شهری؛ نمونه موردی: پیادهراه بوعلی همدان534852810.22099/iuds.2026.54999.1091FAساراقدرت سامانیدانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایرانحسنسجادزادهاستاد، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.0000-0002-3989-9389Journal Article20251126Night-time urban life, as a key component of urban quality of life—particularly within pedestrian-oriented public spaces—depends on factors that enhance citizens’ experience of presence at night. This study evaluates the role of walkability in improving night-time urban life along Bu-Ali Pedestrian Street in Hamedan. A descriptive–analytical mixed-methods design was adopted. Quantitative data were collected via a questionnaire (n = 400) and analyzed using descriptive statistics, correlation analysis, factor analysis, and Structural Equation Modeling (SEM). Qualitative data were obtained through 40 semi-structured interviews and targeted field observations during peak nighttime activity (19:00–24:00), and analyzed thematically. The quantitative results showed that walkability indicators explained a substantial share of variance in night-time urban life quality (R² = 0.64). “Safety and security” (β = 0.22), “lighting quality” (β = 0.20), and “comfort” (β = 0.18) had the strongest effects. Qualitative findings yielded three overarching themes—environmental, functional, and managerial factors—with “lighting and visibility” as the most frequent category. Inadequate lighting, limited surveillance, insufficient nighttime amenities, and poor cleanliness and waste management were identified as major challenges. Overall, night-time urban life in historic pedestrian corridors depends less on activity presence and more on the quality of nighttime conditions and service-related prerequisites. Thus, improving Bu-Ali Street requires an integrated approach combining enhanced lighting, strengthened surveillance, improved amenities, and systematic cultural–tourism programming, providing a basis for interventions in similar historic contexts.زیست شبانه بهعنوان یکی از مؤلفههای کلیدی کیفیت زندگی شهری، بهویژه در فضاهای پیادهمحور، به عواملی وابسته است که تجربۀ حضور شهروندان را در ساعات شب ارتقا میدهند. این پژوهش با هدف ارزیابی نقش پیادهمداری در کیفیت زیست شبانه در پیادهراه بوعلی همدان انجام شد. روش تحقیق توصیفیتحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمّیکیفی) بوده است. دادههای کمّی از طریق پرسشنامه با حجم نمونۀ ۴۰۰ نفر گردآوری و با استفاده از آزمونهای آمار توصیفی، ضریب همبستگی، تحلیل عاملی و مدلسازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. دادههای کیفی از طریق ۴۰ مصاحبۀ نیمهساختاریافته و مشاهدۀ میدانی در ساعات اوج فعالیت شبانه (۱۹ تا ۲۴) گردآوری و با روش تحلیل تماتیک پردازش شد. نتایج تحلیلهای کمّی نشان داد که شاخصهای پیادهمداری توانستهاند بخش قابلتوجهی از واریانس کیفیت زیست شبانه را تبیین کنند (R²=0.64). در میان مؤلفههای مختلف، «ایمنی و امنیت» (β=0.22)، «کیفیت نورپردازی» (β=0.20) و «راحتی» (β=0.18) بیشترین تأثیر را بر تجربۀ شبانۀ کاربران داشتند. همچنین، در تحلیل کیفی، سه تم اصلی «عوامل محیطی»، «عوامل عملکردی» و «عوامل مدیریتی» استخراج شد و مقولۀ «نورپردازی و دیدپذیری» بیشترین فراوانی را داشت. یافتههای کیفی نشان داد که مهمترین چالشهای تجربۀ شبانۀ کاربران به ضعف روشنایی، نظارت نشدن محیطی و کمبود امکانات رفاهی شبانه، ازجمله مشکلات نظافت و مدیریت پسماند، مربوط است. تلفیق یافتههای کمّی و کیفی نشان میدهد کیفیت زیست شبانه در محورهای پیادهمحور تاریخی بیشتر از آنکه به «وجود فعالیت» وابسته باشد، به «کیفیت شرایط حضور شبانه» و فراهم بودن پیششرطهای ادراکی و خدماتی مرتبط است. این پژوهش تأکید میکند که ارتقای زیست شبانه در پیادهراه بوعلی نیازمند رویکردی یکپارچه است که شامل ارتقای نورپردازی، تقویت نظارت رسمی و طبیعی، بهبود خدمات رفاهی و برنامهریزی منظم فعالیتهای فرهنگیگردشگری باشد. یافتههای این تحقیق میتواند مبنای طراحی و مداخلات شهری در جهت ارتقای کیفیت زیست شبانه در محورهای مشابه در بافتهای تاریخی قرار گیرد.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8528_5749fb371cd968603056ff82569e7317.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Application of Urban Design in Aging in Place in Zargandeh Neighborhood, Tehranکاربست «طراحی شهری» در «سالمندی در مکان» در محله زرگنده، تهران3558856210.22099/iuds.2026.55166.1115FAآرمینکیامرثیدانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایرانآزادهلکدانشیار گروه برنامهریزی و طراحی شهری و منطقهای دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20251211The rapid growth of the elderly population in urban societies has increasingly highlighted the need to improve the quality of life for this group. In this context, the Aging in Place approach, which aims to enable older adults to continue living with an acceptable quality of life within their own neighborhoods, provides an appropriate framework for evaluating and improving urban environments. Despite its importance, the concept of Aging in Place has been addressed less directly and systematically in Iranian research.<br />This study aims to promote Aging in Place through the application of urban design in the Zargandeh neighborhood of Tehran. To this end, a library-based review was conducted to develop a conceptual model, and a set of relevant criteria and indicators was extracted from international and national academic sources. These indicators were then transformed into spatial layers within a GIS environment and analyzed. By integrating and overlaying these layers, the neighborhood’s condition in terms of elderly quality of life, based on the Aging in Place approach, was assessed and suitable and unsuitable areas were identified.<br />The results show that some parts of the neighborhood are challenging for older adults due to fine-grained urban fabric, steep slopes, proximity to highways, lack of accessible green spaces, and unequal access to urban services. These conditions require physical interventions to create a more supportive environment for the elderly. Accordingly, a set of design recommendations at both micro and neighborhood scales is proposed. The findings suggest that combining objective and perceptual analyses with spatial tools provides an effective framework for evaluating and enhancing Aging in Place at the neighborhood level. رشد فزایندۀ جمعیت سالمندان در جوامع شهری، ضرورت توجه به کیفیت زندگی برای این گروه را بیشازپیش برجسته کرده است. در این میان، رویکرد «سالمندی در مکان» با هدف امکانپذیر ساختن ادامۀ زندگی باکیفیت سالمندان در محلههای خود، چهارچوبی مناسب برای ارزیابی و بهینهسازی محیطهای شهری فراهم میکند. با وجود اهمیت این موضوع، ادبیات پژوهشی ایران کمتر بهصورت مستقیم و ساختارمند به مفهوم سالمندی در مکان پرداخته است. این مطالعه با هدف ارتقای «سالمندی در مکان» با کاربست «طراحی شهری» در محلۀ زرگندۀ تهران انجام شده است. بر این مبنا، ابتدا در مطالعهای کتابخانهای برای تدوین مدل مفهومی مطالعه، مجموعهای از معیارها و شاخصهای مرتبط از ادبیات دانشگاهی بینالمللی و داخلی استخراج شد و سپس این شاخصها در محیط جیآیاس به لایههای مکانی تبدیل و سنجیده شد. در ادامه، با تلفیق و رویهمگذاری لایهها، وضعیت محله از نظر کیفیت زندگی سالمندان مبتنی بر رویکرد «سالمندی در مکان»، تحلیل و نواحی مناسب و نامناسب شناسایی شدند. یافتهها نشان میدهد که بخشهایی از محله بهدلیل ریزدانگی، شیبهای نامناسب، نزدیکی به بزرگراه، کمبود فضاهای سبز قابلاستفاده و نابرابری دسترسی به خدمات شهری، برای سالمندان چالشآفریناند و باید با مداخلات کالبدی کیفیت محیطی مطلوبتری را برای سالمندان فراهم آورند. براساس این نتایج، مجموعهای از استلزامات طراحی در مقیاس خرد و فضای شهری و میانی یعنی مقیاس محله ارائه شده است که میتواند برای سیاستگذاران شهری، برنامهریزان و مدیران خدمات سلامت در جهت ارتقای کیفیت زندگی سالمندان کاربرد داشته باشد. این پژوهش نشان میدهد که ترکیب تحلیل عینی و ادراکی با ابزارهای فضایی میتواند چهارچوب مؤثری برای سنجش و بهبود تحقق «سالمندی در مکان» سالمندان در مقیاس محله فراهم آورد.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8562_98e738c17c2ec014bee5c3d755ab711c.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621The Role of Risk Management in the Performance of Public Transportation Construction Projects for Enhancing the Quality of Access to Urban Public Spaces: A Case Study of Karaj Cityنقش مدیریت ریسک در عملکرد پروژههای عمرانی حملونقل عمومی برای ارتقای کیفیت دسترسی به فضاهای عمومی شهری؛ مطالعۀ موردی: شهر کرج5982855210.22099/iuds.2026.55175.1118FAاحسانعلوانیگروه مهندسی عمران، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایرانسید امیرحسینهاشمیگروه مهندسی عمران، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایرانرضافرخ زادگروه مهندسی عمران، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایرانJournal Article20251214The results indicate that financial risks have the greatest negative impact on the performance of public transport projects, and factors related to financial constraints, bidding costs, and inaccurate cost estimation are considered the main challenges. Technical risks also have a significant negative effect on project performance, but their intensity is lower than that of financial risks. The findings further showed that the performance of public transport projects has a positive and very strong effect on the quality of access to public spaces, with the performance of the urban bus network having the highest influence. Moreover, it was revealed that the three categories of risks cannot directly explain the quality of access, but through reducing project performance, they exert an indirect yet fully significant effect on it. These results indicate that the performance of public transport projects is a critical mediating link in the relationship between risks and access quality, and effective risk management can play a decisive role in improving citizens’ access to public spaces.رشد سریع شهرنشینی در دهههای اخیر، اهمیت پروژههای عمرانی حملونقل عمومی را در ارتقای کیفیت دسترسی به فضاهای عمومی شهری برجسته کرده است. بااینحال، این پروژهها بهطور مداوم با انواع ریسکهای فنی، مالی و محیطیمقرراتی مواجهند که میتوانند عملکرد آنها را تحتتأثیر قرار دهند و درنهایت از کیفیت دسترسی شهروندان به فضاهای عمومی بکاهند. هدف این پژوهش، تحلیل تأثیر ریسکهای پروژههای حملونقل عمومی بر کیفیت دسترسی به فضاهای عمومی با نقش میانجی عملکرد این پروژهها در شهر کرج است. روش پژوهش از نوع کاربردی و مبتنی بر مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) با رویکرد واریانسمحور و نرمافزار SmartPLS است. دادهها از طریق پرسشنامهای ساختاریافته گردآوری و میان ۷۰ نفر از مدیران پروژه، کارشناسان و نمایندگان پیمانکاران فعال در حوزۀ پروژههای عمرانی و حملونقل عمومی شهرداری کرج توزیع شده است. نتایج نشان میدهد ریسکهای مالی بیشترین اثر منفی را بر عملکرد پروژههای حملونقل عمومی دارند و عوامل مرتبط با محدودیتهای مالی، هزینههای مناقصه و برآورد نادرست هزینهها، اصلیترین چالشها محسوب میشوند. ریسکهای فنی نیز اثر منفی معناداری بر عملکرد پروژهها دارند؛ اما شدت آن کمتر از ریسکهای مالی است. همچنین یافتهها نشان از این دارد که عملکرد پروژههای حملونقل عمومی تأثیر مثبت و بسیار قوی بر کیفیت دسترسی فضاهای عمومی دارد و در این میان، عملکرد شبکۀ اتوبوس شهری بیشترین اثرگذاری را داراست. از سوی دیگر، مشخص شد که ریسکهای سهگانه بهصورت مستقیم توان تبیین کیفیت دسترسی را ندارند؛ اما از طریق کاهش عملکرد پروژهها، اثرگذاری غیرمستقیم و کاملاً معناداری بر آن دارند. این نتایج نشان میدهد عملکرد پروژههای حملونقل عمومی حلقۀ واسط حیاتی در رابطۀ میان ریسکها و کیفیت دسترسی است و مدیریت مؤثر ریسکها میتواند نقش تعیینکنندهای در بهبود دسترسی شهروندان به فضاهای عمومی ایفا کند.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8552_bbcfc26ca1980a09b8c62feaeed889de.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621An Analysis of Auditory Rhythms in Urban Markets: A Case Study of the Grand Bazaar of Rashtتحلیلی بر ریتمهای شنیداری در بازارهای شهری؛ مطالعۀ موردی: بازار بزرگ شهر رشت83108858410.22099/iuds.2026.55178.1116FAسروشعربانی نژادکارشناسی ارشد برنامهریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایرانمریمسجودیپست دکترای شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایرانJournal Article20251212Traditional markets, as living and multisensory spaces, manifest part of their spatio-temporal organization through recurring and variable patterns of sound. Despite the expansion of soundscape studies, a systematic analysis of temporality and the rhythmic structure of sounds in relation to daily activity cycles in Iran’s historic markets remains largely overlooked. Drawing on Lefebvre’s rhythmanalysis within the soundscape framework, this study analyzes the auditory rhythms of the Grand Bazaar of Rasht across the daily cycle and demonstrates their structural differences in the morning, noon, and evening periods.<br />The research adopts a descriptive–analytical approach and was conducted through soundwalks and field recordings along two main corridors of the bazaar. The data were comparatively analyzed using Sonic Visualiser software based on the complementary indicators of RMS (background texture) and Peaks (salient events).<br />The findings indicate that in the morning the market exists in a state of “pre-density,” where salient peaks emerge at wider temporal intervals and with relative dispersion. At noon, with the intensification of activities, the sequence of salient peaks becomes more compressed, and the market’s rhythm shifts toward a dense linear pattern. In the evening, the rhythmic structure acquires spatial differentiation, as the density of salient events is not uniform across the two corridors.<br />The principal contribution of this study is the formulation of a measurable framework for “auditory rhythms” as the temporal organization of sounds emerging from the interaction between cyclical and linear rhythms, extractable and comparable through the two indicators of RMS and Peaks. This framework provides an analytical tool for identifying focal points for reinforcing auditory rhythms and safeguarding the sonic identity of historic markets within urban planning processes.بازارهای سنتی بهعنوان فضاهایی زنده و چندحسی، بخشی از سازمان زمانی–فضایی خود را از طریق الگوهای تکرارشونده و متغیر صداها بروز میدهند. با وجود گسترش مطالعات منظر صوتی، تحلیل نظاممند زمانمندی و ساختار ریتمیک اصوات در پیوند با چرخههای فعالیت روزمره در بازارهای تاریخی ایران همچنان مغفول مانده است. این پژوهش با تکیه بر ریتمشناسی لوفور و در چارچوب منظر صوتی، ریتمهای شنیداری بازار بزرگ رشت را در چرخه روزانه تحلیل کرده و تفاوتهای ساختاری آن را در صبح، ظهر و عصر نشان میدهد. پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و از طریق پیادهروی شنیداری و ثبت میدانی در دو راسته اصلی انجام شد و دادهها با نرمافزار Sonic Visualiser بر پایه شاخصهای مکمل RMS (بافت زمینهای) و Peaks (رخدادهای برجسته) بهصورت مقایسهای تحلیل گردید. یافتهها نشان داد در صبح، بازار در وضعیت «پیشتراکم» قرار دارد و پیکهای شاخص با فاصلههای زمانی بیشتر و پراکندگی نسبی ظاهر میشوند. در ظهر، با افزایش تراکم فعالیتها، توالی پیکهای شاخص فشردهتر شده و ریتم بازار به سمت الگوی خطی متراکم حرکت میکند. در عصر، ساختار ریتمیک واجد تمایز فضایی شده و چگالی رخدادهای شاخص در دو راسته یکسان نیست. دستاورد پژوهش ارائه صورتبندی قابلسنجشی از «ریتمهای شنیداری» بهمثابه سازمانیافتگی زمانمند اصوات در تعامل ریتمهای چرخهای و خطی است که با دو نشانگر RMS و Peaks قابل استخراج و مقایسه میشود. این چارچوب میتواند ابزاری تحلیلی برای شناسایی کانونهای تقویت ریتمهای شنیداری و صیانت از هویت شنیداری بازارهای تاریخی در برنامهریزی شهری فراهم کند.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8584_b3c480274e798c5db595783c57adad87.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Analysis of Possible Nightlife Scenarios in Urban Public Spaces: A Case Study of the Historical Fabric of Tehranتبیین و تحلیل سناریوهای زیست شبانه در فضاهای عمومی بافت تاریخی منطقه ۱۲ تهران با رویکرد آیندهپژوهی109138854910.22099/iuds.2026.55230.1121FAمهساقانعدکتری شهرسازی، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، ایرانحسینخسرویاستادیار گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر ایران، تهران، ایرانJournal Article20251217Nightlife, as one of the important components of urban quality of life, cultural vitality, and the socio-economic function of cities, has attracted the attention of researchers in recent years. However, the realization of nightlife in public spaces, especially in historic contexts, faces multiple physical, managerial, and social challenges, and most existing studies lack a forward-looking approach. The present study was conducted with the aim of identifying and analyzing potential scenarios of nightlife in selected public spaces of Tehran’s historic fabric, employing a futures studies approach. The research method was qualitative–analytical and based on cross-impact analysis of indicators. In the first step, using the Delphi technique and the opinions of 15 experts, six key indicators were identified: noise control regulations, diversity of nighttime land uses, police presence and supervision, urban lighting and furnishings, organization of events, and nighttime public transport. Subsequently, the different states of each indicator were defined, and potential future combinations were examined using scenario development and cross-impact matrix analysis. The results indicate that nightlife is a multidimensional phenomenon, dependent on the simultaneous interaction of managerial, social, and physical components. Three potential scenarios were extracted: two scenarios with relatively high internal coherence and full consistency, and one unfavorable and unstable scenario. The relatively favorable scenario emphasizes effective regulation, diversity of land uses, active police presence, improvement of the physical environment, and full access to nighttime transport, creating conditions for enhanced safety and social vibrancy at night. In contrast, the unfavorable scenario shows a simultaneous decline in these components, leading to the deterioration of nightlife. The main finding of the study suggests that the sustainability of nightlife in Tehran’s historic fabric requires, more than mere expansion of activities, intelligent regulation, institutional coordination, and integrated, forward-looking planning. These results can serve as an analytical basis for policy-making and planning of nightlife in urban public spaces, especially in historic contexts.زیست شبانه بهعنوان یکی از مؤلفههای مهم کیفیت زندگی شهری، پویایی فرهنگی و کارکرد اقتصادیاجتماعی شهرها، در سالهای اخیر توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. بااینحال، تحقق زیست شبانه در فضاهای عمومی، بهویژه در بافتهای تاریخی، با چالشهای کالبدی، مدیریتی و اجتماعی متعددی مواجه است و اغلب مطالعات موجود فاقد رویکرد آیندهنگر هستند. پژوهش حاضر با هدف تبیینوتحلیل سناریوهای محتمل زیست شبانه در فضاهای عمومی منتخب بافت تاریخی تهران و با بهرهگیری از رویکرد آیندهپژوهی انجام شد. روش پژوهش کیفیتحلیلی و مبتنی بر تحلیل اثرات متقابل شاخصها بود. در گام نخست، با بهرهمندی از تکنیک دلفی و استفاده از نظرات ۱۵ متخصص شش شاخص کلیدی شامل مقررات کنترل آلودگی صوتی، تنوع کاربریهای شبانه، حضور و نظارت پلیس، نورپردازی و مبلمان شهری، برگزاری رویدادها و حملونقل عمومی شبانه شناسایی شد. سپس حالتهای مختلف هر شاخص تعریف و ترکیبهای محتمل آینده با استفاده از سناریونویسی و تحلیل ماتریس سازگاری بررسی گردید. نتایج نشان میدهد که زیست شبانه پدیدهای چندبعدی و وابسته به تعامل همزمان مؤلفههای مدیریتی، اجتماعی و کالبدی است. سه سناریوی محتمل استخراج شد: دو سناریو با انسجام درونی نسبتاً زیاد و سازگاری کامل و یک سناریو نامطلوب و ناپایدار. سناریوی نسبتاً مطلوب، اجرای مؤثر مقررات، تنوع کاربریها، حضور فعال پلیس، ارتقای کیفیت محیط کالبدی و دسترسی کامل به حملونقل شبانه را برجسته میکند و زمینهساز افزایش امنیت و سرزندگی اجتماعی در شب میشود؛ درحالیکه سناریوی نامطلوب کاهش همزمان این مؤلفهها را نشان میدهد که به افول زیست شبانه منجر میشود. یافتۀ اصلی پژوهش نشان میدهد که پایداری زیست شبانه در بافت تاریخی تهران بیش از گسترش صرف فعالیتها، نیازمند تنظیمگری هوشمندانه، هماهنگی نهادی و برنامهریزی یکپارچۀ مبتنی بر آیندهنگری است. این نتایج میتواند بهعنوان مبنایی تحلیلی برای سیاستگذاری و برنامهریزی زیست شبانه در فضاهای عمومی شهری، بهویژه در بافتهای تاریخی استفاده شود.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8549_138a4b19d66856d685d638b481429ce1.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Enhancing Context-Asset-Based Satisfaction and Its Impact on User Behavior;An Ethnographic Analysis of the Khajeh Abed Passage in the Sangtarashan Quarter of Isfahanارتقای رضایت مندی مبتنی بر دارایی زمینه و تاثیر آن بر رفتار باشندگان؛ تحلیل مردم نگارانه گذر خواجه عابد محله سنگتراشهای اصفهان139168857010.22099/iuds.2026.55141.1114FAرامتینمرتهبعضو هیأت علمی، گروه مهندسی معماری و شهرسازی، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان، ایرانآرزوزائریندانشجوی ارشد، گروه مهندسی معماری و شهرسازی، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان، ایرانJournal Article20251208Old neighborhoods situated within historical contexts serve as manifestations of neighborhood social structures and their profound impacts on the behavioral, perceptual, and functional patterns of residents in neighborhood centers. Dissatisfaction with the urban environment stems from a mismatch between behavioral needs and the triple characteristics of space: physical, perceptual, and functional. This research aims to identify factors influencing the satisfaction of residents in the Sangtarashan neighborhood and to promote this vital element, so that the valuable assets present in historical fabrics can be linked, as enduring and authentic models, with the principled development of new cities. The main objectives of the study include identifying the triple criteria (physical, perceptual, and functional) in the Khajeh Abed Passage, discovering the causes of residents’ dissatisfaction based on current behavioral patterns, and proposing effective factors for enhancing resident satisfaction in this neighborhood center. The methodology of this study is qualitative, based on analytical-field ethnography with an interpretive approach. Data collection was conducted through field techniques, including participant observation, photography, non-intrusive videography, unstructured interviews, and note-taking, after which the data were evaluated through content analysis. The findings emphasize the necessity of attending to the broad and diverse dimensions of existing structures in historical cities, going beyond conventional approaches that are often limited to purely physical aspects. This research ultimately leads to asset-based strategies aimed at creating a platform for integrating the new urban development system with the assets present in historical contexts. These assets, in addition to physical aspects, also include perceptual and functional dimensions, which appear essential for preserving and enhancing the historical and cultural identity of cities.محلات قدیمی واقع در بافتهای تاریخی، نمایانگر ساختارهای اجتماعی محله و تأثیر آنها بر الگوهای رفتاری، ادراکی و کاربردی باشندگان در مراکز محله محسوب میشوند. هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی عوامل مؤثر بر افزایش رضایتمندی ساکنان محله سنگتراشها و ارتقای سطح این عامل است تا داراییهای ارزشمند موجود در بافتهای تاریخی بهعنوان الگوهای ماندگار و اصیل با توسعه اصولی شهرهای جدید پیوند یابد. روششناسی پژوهش کیفی و مبتنی بر مردمنگاری تحلیلی-میدانی با رویکرد تفسیری است که از طریق مشاهده مشارکتی، عکسبرداری، فیلمبرداری غیرمداخلهگر، مصاحبه غیرساختارمند، یادداشتبرداری و تحلیل محتوا انجام شده است. یافتهها بر لزوم توجه به ابعاد گسترده و متنوع ساختارهای موجود در شهرهای تاریخی فراتر از رویکردهای مرسوم و اغلب محدود به جنبههای صرفاً کالبدی تأکید دارد. این پژوهش در نهایت به راهبردهایی با رویکرد مبتنی بر دارایی دست یافته که هدف آن ایجاد بستری برای تلفیق نظام توسعه نوین شهری با دارایی موجود در بافتهای تاریخی است. این سرمایهها علاوه بر جنبههای کالبدی، شامل ابعاد ادراکی و عملکردی نیز می باشد که برای حفظ و ارتقای هویت تاریخی و فرهنگی شهرها ضروری بهنظر میرسند.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8570_599fc529dd4216ac33fa36459d734389.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Analyzing the Role of Urban Morphology in Thermal Comfort of Urban Open Spaces during the Hot Season; Case Study: Dehkadeh Olympic and Zibadasht Neighborhoods, District 22, Tehranتحلیل نقش مورفولوژی شهری بر آسایش حرارتی فضاهای باز شهری در فصل گرم؛ نمونۀ موردی: محلۀ دهکدۀ المپیک و شهرک زیبادشت در منطقۀ ۲۲ تهران169194860110.22099/iuds.2026.55532.1139FAسعیدهعلیکائیاستادیار، گروه طراحی شهری، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.مهدیهرهائیدانشجوی کارشناسی ارشد، گروه طراحی شهری، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.مهرنوشعربزاده کربلادانشجوی کارشناسی ارشد، گروه طراحی شهری، دانشکده شهرسازی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20260126With the intensification of climate change and the growing thermal stress, analyzing the role of urban morphology in shaping microclimatic conditions and outdoor thermal comfort has become a fundamental challenge of urban planning and design. The aim of research is to elucidate the active and dynamic role of urban morphological characteristics in generating microclimatic patterns and to examine the causal and simultaneous relationships between three-dimensional morphological indices, microclimatic variables, and users’ thermal comfort at the neighborhood scale. The study adopts an interdisciplinary approach within a hierarchical conceptual–analytical framework. To this end, numerical microclimate simulations using ENVI-met software were combined with quantitative spatial analyses. Two urban fabrics with distinct morphologies in District 22 of Tehran (Dehkadeh Olympic and Zibadasht), which exhibit significant differences in geometric configuration, building density, and vegetation cover, were selected as case studies. The findings indicate that urban morphology plays a decisive role in shaping microclimatic conditions and users’ thermal experience through the simultaneous control of solar radiation, natural ventilation, and heat and moisture exchange. The low-density, low-rise fabric of Dehkadeh Olympic, due to a higher sky view factor, spatial continuity, and the presence of vegetation, provides a more uniform temperature distribution, more stable ventilation, and a balanced humidity regime. In contrast, the dense, high-rise fabric of Zibadasht, despite localized shading, is prone to thermal heterogeneity and the accumulation of heat and moisture due to airflow obstruction and spatial enclosure. The results emphasize that thermal comfort in urban open spaces is the outcome of a multi-level, non-linear causal chain rooted in the spatial and physical logic of the city. This underscores the necessity of establishing a dynamic balance among density, building height, street geometry, and strategic vegetation placement, and highlights microclimatic simulation as an effective tool for supporting urban design decisions in response to thermal stress.با تشدید تغییرات اقلیمی و افزایش تنشهای حرارتی در شهرها، تحلیل نقش مورفولوژی شهری در شکلدهی شرایط خُرداقلیمی و آسایش حرارتی فضاهای باز شهری به یکی از چالشهای اساسی برنامهریزی و طراحی شهری تبدیل شده است. هدف این پژوهش، تبیین نقش فعال و دینامیک ویژگیهای مورفولوژیک شهری در تولید الگوهای خُرداقلیمی و بررسی رابطۀ علّی و همزمان میان شاخصهای سهبعدی مورفولوژیک، متغیرهای خُرداقلیم و آسایش حرارتی کاربران در مقیاس محله است. پژوهش با رویکردی بینرشتهای و در چهارچوبی مفهومیتحلیلی سلسلهمراتبی انجام شده است؛ بدین منظور از شبیهسازی عددی خُرداقلیم در نرمافزار ENVI-met بههمراه تحلیلهای فضایی کمی استفاده شده است. دو بافت شهری با مورفولوژی متفاوت در منطقۀ ۲۲ شهر تهران (دهکدۀ المپیک و زیبادشت) که از نظر الگوی هندسی، تراکم ساختمانی و پوشش گیاهی تمایز معناداری دارند، بهعنوان نمونههای موردی انتخاب شدند. یافتهها نشان میدهد که مورفولوژی شهری از طریق کنترل همزمان تابش خورشیدی، تهویۀ طبیعی و تبادل حرارت و رطوبت، نقش تعیینکنندهای در شکلدهی شرایط خُرداقلیمی و تجربۀ حرارتی کاربران دارد. بافت کمتراکم و کمارتفاع دهکدۀ المپیک، بهواسطۀ ضریب دید آسمان بالاتر، پیوستگی فضایی و حضور پوشش گیاهی، توزیع یکنواختتر دما، تهویۀ پایدارتر و تعادل رطوبتی مناسبتری را فراهم میکنند. در مقابل، بافت متراکم و بلندمرتبۀ زیبادشت، علیرغم سایهاندازی موضعی، بهدلیل انسداد جریان هوا و محصوریت فضایی، مستعد ناهمگنی حرارتی و انباشت همزمان گرما و رطوبت هستند. نتایج پژوهش تأکید میکند که آسایش حرارتی در فضاهای باز شهری، حاصل زنجیرۀ علّی چندسطحی و غیرخطی است که ریشه در منطق فضایی و کالبدی شهر دارد. این امر بر ضرورت ایجاد تعادل پویا میان تراکم، ارتفاع، هندسۀ معابر و جانمایی هدفمند پوشش گیاهی تأکید داشته و شبیهسازی خُرداقلیمی را بهعنوان ابزاری مؤثر برای پشتیبانی از تصمیمگیریهای طراحی و برنامهریزی شهری در مواجهه با تنشهای حرارتی معرفی میکند.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8601_0f741319bb6cb333078566533fc69961.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Applying Critical Thinking to Urban Design Methodology: Clarifying Theoretical and Practical Challengesکاربست تفکر انتقادی در روششناسی طراحی شهری و نقش آن در تبیین چالشهای نظری و عملی195218865610.22099/iuds.2026.55720.1148FAسلماحائریدانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران.سعیدحقیردانشیار، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20260221Urban design, as a complex and multidimensional field, requires the application of advanced cognitive and analytical approaches to address contemporary social, spatial, and institutional challenges. The systematic application of critical thinking theories within urban design methodology faces challenges such as the gap between theory and practice, as well as institutional and professional constraints. Within the literature review, the role of critical thinking in explaining and mitigating theoretical and practical challenges has been less developed as an integrated and coherent framework.<br />This study aims to elucidate the role of critical thinking in urban design methodology and to analyze its capacity to address theoretical and practical challenges. The research methodology adopts a qualitative approach grounded in an interpretive paradigm. Through conceptual analysis and a systematic review of the literature, data were collected via documentary analysis and examined using thematic and comparative analysis to identify key components and themes.<br />The findings reveal three principal themes- “reconsideration of design assumptions,” “strengthening analytical logical reasoning and decision-making transparency,” and “management of institutional and social complexity”- as central to the application of critical thinking in urban design. The results suggest that the systematic integration of critical thinking into methodological processes can strengthen the connection between theory and practice and improve the quality of design decisions.<br />This study positions critical thinking as the cognitive foundation of urban design methodology, offering an effective framework for analyzing complex issues and enhancing decision-making processes. From an applied perspective, strengthening critical thinking education skills and institutionalizing analytical approaches within urban management organizations are proposed as strategies to increase the effectiveness of urban interventions. Future research may employ empirical methods and case studies to evaluate the practical impacts of applying critical thinking models in urban design implementation and to develop more precise operational frameworks.طراحی شهری بهعنوان حوزهای پیچیده و چندبُعدی، مستلزم بهرهگیری از رویکردهای شناختی و تحلیلی پیشرفته برای مواجهه با مسائل اجتماعی، فضایی و چالشهای نهادی معاصر است. کاربست نظاممند نظریههای تفکر انتقادی در روششناسی طراحی شهری با چالشهایی نظیر شکاف میان نظریه و عمل و محدودیتهای نهادی و حرفهای مواجه است. در ادبیات مروری پژوهش، نقش تفکر انتقادی در تبیین و کاهش چالشهای نظری و عملی بهصورت چارچوبی یکپارچه و منسجم، کمتر توسعه یافتهاست. هدف پژوهش تبیین نقش تفکر انتقادی در روششناسی طراحی شهری و تحلیل قابلیت آن در مواجهه با چالشهای نظری و عملی است. روش شناسی پژوهش با رویکرد کیفی، مبتنی بر پارادایم تفسیری، انجام شده است. با بهرهگیری از تحلیل مفهومی و مرور نظاممند ادبیات پژوهش، دادهها از طریق تحلیل اسنادی گردآوری شد و سپس با روش تحلیل مضمونی و تطبیقی، استخراج مؤلفهها و مضامین کلیدی صورت گرفت. یافتهها نشان داد سه مضمون اصلی «بازاندیشی مفروضات طراحی»، «تقویت استدلالِ منطقی تحلیلی و شفافیت تصمیمگیری» و «مدیریت پیچیدگی نهادی و اجتماعی» نقش محوری در کاربست تفکر انتقادی دارند. نتایج حاکی از آن است که ترکیب نظاممند تفکر انتقادی در فرایندهای روششناختی طراحی شهری میتواند پیوند نظریه و عمل را تقویت کرده و کیفیت تصمیمهای طراحی را ارتقا دهد. این پژوهش تفکر انتقادی را بهعنوان زیرساختِ شناختیِ روششناسیِ طراحی شهری معرفی میکند، تا چارچوبی مؤثر برای تحلیل مسائل پیچیده و بهبود فرایندهای تصمیمگیری فراهم آورد. از نظر کاربردی، تقویت آموزش مهارتهای تفکر انتقادی و نهادینهسازی رویکردهای تحلیلی، در سازمانهای مدیریت شهری بهمنزلهی راهبردی برای افزایش کارامدی مداخلات شهری پیشنهاد میشود. آینده پژوهی میتواند با رویکردهای تجربی و مطالعات موردی، اثرات عملی بهکارگیری الگوهای تفکر انتقادی در پروژههای اجرایی طراحی شهری را ارزیابی، و مدلهای اجرایی دقیقتری ارائه دهد.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8656_6510f9bd3dd463092bf52c325427f699.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Towards Critical Mobilinguistics: Conceptual Metaphors and Discursive Mechanisms Shaping Urban Cycling Futures in Tehranبهسوی زبانشناسی انتقادی جابهجایی: استعارههای مفهومی و سازوکارهای گفتمانی در شکلدهی آیندۀ دوچرخهسواری شهری در تهران219246863410.22099/iuds.2026.55840.1181FAمحمدنظرپورپژوهشگر دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران-فلوشیپ دکتری، مؤسسه دوچرخه سواری شهری، دانشگاه آمستردام، هلند.0009-0005-7997-1049Journal Article20260314Movement in the city is not merely a functional activity aimed at traveling from point A to point B, as conceived within transportation engineering. Rather, it is a fluid, multidimensional, and entangled practice that acquires meaning through its embeddedness in environmental, cultural, social, economic, and political contexts within the fabric of everyday life and through individuals’ lived mobile experiences.<br />In urban studies and urban design, research exploring individuals’ lived experiences of mobility in the city is an emerging field situated at the intersection of urbanism, anthropology, phenomenology, and mobility studies. From this perspective, inquiries into the lived experience of urban cycling address a fundamental question: how do individuals experience cycling in different urban contexts and spaces?<br />Within this framework, the present study seeks to understand and describe the role of the body in the lived experience of urban cycling in a specific urban context, continuing a line of inquiry in the phenomenology of movement and the phenomenology of the body. Using mobile autoethnography, the study examines the first author’s embodied experience of cycling in Amsterdam, a bicycle-friendly city, across different temporal and spatial conditions.<br />The findings reveal seven interrelated themes that, through autoethnographic description and analysis, illuminate the entanglement of the body, the bicycle, and the urban environment in lived experience. These themes demonstrate that the body, as the medium of experience, plays an active and constitutive role in shaping one’s interaction with space, self, and others. Such relations are mediated by environmental and climatic characteristics, mobility systems and planning policies, cultural dimensions, and both formal and informal norms, producing diverse lived experiences of urban cycling across different urban contexts. In the final section, this research provides recommendations for future Iranian urban design studies.این پژوهش به واکاوی استعارههای مفهومی و سازوکارهای گفتمانی مسلط پیرامون امکانهای توسعه دوچرخهسواری شهری در تهران میپردازد. چارچوب نظری تحقیق در تقاطع تحلیل گفتمان انتقادی، مطالعات انتقادی استعاره و ادبیات نوظهور روایتهای جابهجایی قرار دارد. پرسش اصلی این است که چگونه گزارههای رایج در گفتمان محاورهای از جمله «دوچرخهسواری در تهران پروژهای شکستخورده است»، «شیب تهران مناسب نیست»، «اینجا آمستردام نیست» و «دوچرخهسواری در آلودگی مضر است» از طریق الگوهای زبانی و استعارههای مفهومی، به تثبیت گفتمان خودرومحور و محدودسازی افقهای بدیل کمک میکنند. روش تحقیق مبتنی بر خودمردمنگاری و تحلیل تفسیری گزارههای پرتکرار در تجربه زیسته پژوهشگر طی بیش از یک دهه فعالیت تحقیقاتی و کنشگری مستقیم در حوزه توسعه و ترویج دوچرخهسواری شهری در تهران است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که گزارههای رایج در گفتمان محاورهای پیرامون دوچرخهسواری شهری در تهران را نمیتوان مجموعهای از استدلالهای علمی، ملاحظات فنی یا حتی نظرات شخصی دانست بلکه این گزارهها در قالب منطقهای گفتمانی نسبتاً منسجم و از طریق راهبردهایی چون طبیعیسازی، سیاستزدایی، فردیسازی، پروژهسازی و استثناءسازی عمل میکنند. این راهبردها بهطور همزمان وضعیت موجود جابهجایی خودرومحور را واقعگرایانه و طبیعی جلوه میدهند و به تثبیت گفتمان مسلط کمک میکنند؛ و از سوی دیگر، بدیلهای غیرخودرومحور و مشخصا دوچرخهسواری را تضعیف میکنند و بهحاشیه میرانند. نوآوری این پژوهش در ترکیب این چارچوبهای تحلیلی در قالب حوزهای تقاطعی و نامگذاری آن با عنوان «زبانشناسی انتقادی جابهجایی» و کاربست آن در زمینه ایران است. نتایج نشان میدهد گذار به نظامهای جابهجایی انسانمحور، مستلزم مداخله انتقادی در سطح زبان، واسازی استعارههای مسلط، از کار انداختن گفتمان مسلط خودرومحور و تقویت روایتهای بدیل جابهجایی است؛ جایی که زبان، تصور جمعی و چارچوبهای سیاستی بهطور همزمان باز روایت میشوند.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8634_9313c739a4c193141234c74bea0c05d4.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Eco-friendly Landscape Design of an Urban Riverfront, Case study: Darakeh Riverfront in Tehranارائۀ الگوی طراحی بومگرای منظر رودخانۀ شهری؛ نمونۀ مطالعاتی: رودخانۀ درکه در تهران247274852710.22099/iuds.2026.54853.1077FAنیلوفرشیروانیکارشناس ارشد طراحی، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.حامدخالدیانکارشناسی ارشد برنامهریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر تهران، تهران، ایرانمهدیسعیدیاستادیار، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.مهدیخاکزنددانشیار گروه معماری (منظر)، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.0000-0001-9390-3433Journal Article20251113<strong> </strong>In recent years, the degradation of urban aquatic ecosystems like Tehran's Darakeh River has become a critical issue, driven by rapid urbanization, pollution, and inadequate environmental oversight. This has resulted in the loss of native vegetation, removal of old trees, and significant disruption to the natural habitat in the Evin neighborhood. Responding to this urgency, this study proposes a nature-based and eco-friendly design approach for the ecological rehabilitation of the Darakeh riverfront. The research adopts an applied, multi-step methodology. It begins with a comprehensive literature review to identify general landscape design indicators for riverfronts. These are integrated with specific ecological and eco-friendly design principles relevant to the Iranian context. The synthesis forms a site-specific, ecologically-oriented design framework organized into four key dimensions: socio-economic, functional, form and visual character, and environmental. To objectively prioritize the proposed indicators within this framework, the study employs the SWARA (Step-wise Weight Assessment Ratio Analysis) method, a recognized multi-criteria decision-making tool.The resulting design model establishes several interconnected strategic goals. Ecologically, it focuses on restoring integrity by reviving native plant species and natural habitats. Functionally, it aims to enhance responsible accessibility and transportation infrastructure around the river. Culturally, it seeks to strengthen local identity by incorporating vernacular materials and design elements. Socially, the model promotes community interaction through carefully planned public spaces. Economically, it supports sustainable tourism development to revitalize the local economy through environmentally conscious planning. Ultimately, by merging ecological restoration with cultural and social revitalization, this study provides a replicable framework for urban riverfront rehabilitation. It highlights the necessity of interdisciplinary strategies to address complex urban environmental challenges and demonstrates the potential of nature-based solutions to create resilient, inclusive, and sustainable landscapes that harmonize ecological health with human well-being and economic vitality.در عصر حاضر، تخریب زیستبومهای آبی به یکی از چالشهای اساسی شهرها تبدیل شده است. در شهر تهران، رشد سریع جمعیت و توسعۀ بیرویۀ شهری موجب فشار بیش از حد بر محیطهای طبیعی شده است. یکی از این محیطها، رودخانۀ درکه در محلۀ اوین است که تحتتأثیر آلودگیهای توسعۀ شهری و نبود نظارت و مدیریت مناسب، دچار تغییرات منفی در بستر خود شده است. این عوامل به تخریب پوشش گیاهی بومی، قطع درختان کهنسال و آسیب به زیست طبیعی این منطقه منجر شدهاند. در راستای حل این معضل در لبۀ رودخانۀ درکه، این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد کمّیکیفی انجام شده است. دادههای پژوهش از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانهای برای استخراج شاخصهای طراحی منظر لبۀ رودخانه و اصول بومگرایی گردآوری شد و همزمان وضعیت موجود لبۀ رودخانۀ درکه بهصورت میدانی مورد بررسی قرار گرفت. سپس با تلفیق نظاممند شاخصها در چهار بعد اجتماعیاقتصادی، کارکرد، منظر و محیطزیست، شاخصهای نهایی طراحی بومگرای لبۀ رودخانه استخراج شد. در ادامه، بهمنظور تعیین اهمیت نسبی شاخصها، از روش تصمیمگیری چندمعیاره سوارا با مشارکت خبرگان استفاده شد و درنهایت الگوی طراحی بومگرای منظر لبۀ رودخانۀ درکه ارائه گردید. نتایج پژوهش در راستای توسعۀ پایدار و تقویت هویت محلی و ایجاد فرصتهای اقتصادی و اجتماعی، به ارائۀ الگوی طراحی بومگرای منظر لبۀ رودخانۀ درکه با تأکید بر یکپارچگی اکولوژیکی و حفاظت از محیطزیست، بهبود دسترسی و زیرساخت حملونقل، تقویت هویت محلی و ارتقای تعاملات اجتماعی معطوف میشود و درنهایت راهکارهایی برای توسعۀ گردشگری و تقویت اقتصاد محلی تبیین شده است.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8527_79453034bca94beba33e0e9c73c10198.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Elucidating a Healthy- Smart Urban Design Model at the Scale of Public Urban Spaces: A Case Study of Municipality Square, Rashtتبیین مدل طراحی شهری سلامتمحور-هوشمند در مقیاس فضاهای عمومی شهری؛ مطالعۀ موردی: میدان شهرداری رشت275314867410.22099/iuds.2026.55859.1192FAآناهیتاطبائیاندانشجوی دکترای شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده فنی و مهندسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.سیدعلینوریاستادیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده فنی و مهندسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.مصطفیبهزادفراستاد، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.احمدخلیلیاستادیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایرانJournal Article20260322In recent decades, the rapid expansion of smart technologies, together with socio-spatial transformations in cities, has underscored the need to redefine the concepts of the “healthy city” and the “smart city” at the scale of urban public spaces. Although theoretical frameworks in this field have been widely developed, their translation into practical urban design and empirical validation remains limited. This study aims to conceptualize and empirically validate a healthy- smart urban design model at the urban space scale.<br />In the first stage, an initial conceptual framework was developed through a comprehensive literature review and refinement of indicators, resulting in 38 indicators operationalized in a field survey. Data were collected via a questionnaire from 129 respondents in Municipality Square, Rasht. Exploratory factor analysis (EFA) yielded nine factors and 35 final indicators, explaining 63% of the total variance.<br />To further validate the model and examine the influence of extracted factors on the dependent variable, multiple linear regression analysis was conducted. The results indicate that the model has an acceptable fit (Adjusted R² = 0.419). Among the identified factors, land-use and activity diversity exerts the strongest effect (β = 0.472) on achieving a healthy- smart urban space.<br />The findings highlight that such spaces are shaped by the multidimensional interaction of factors including land-use and activity diversity, visual attractiveness, place quality, accessibility, and welfare services. Additionally, key determinants include social and ethnic diversity, access to seating and resting areas, access to green spaces, and acoustic comfort.<br />The proposed framework provides a practical basis for prioritizing urban design interventions and policy-making, while offering an operational model for integrating healthy- smart city principles at the scale of urban public spaces.در دهههای اخیر، گسترش فناوریهای هوشمند و تحولات اجتماعیکالبدی شهرها، ضرورت بازتعریف مفاهیم «شهر سالم» و «شهر هوشمند» را در مقیاس فضای شهری آشکار ساخته است. با وجود توسعۀ چهارچوبهای نظری در این حوزه، انتقال این مفاهیم به سطح طراحی فضاهای عمومی و اعتبارسنجی تجربی آنها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و اعتبارسنجی تجربی مدل طراحی شهری سلامتمحور-هوشمند در مقیاس فضای شهری انجام شده است. در مرحلۀ نخست، چهارچوب مفهومی اولیه براساس تحلیل ادبیات نظری و پالایش شاخصها تدوین شد و ۳۸ شاخص در قالب ابزار میدانی عملیاتی شد. دادههای پژوهش از طریق پرسشنامه و با حجم نمونۀ ۱۲۹ نفر در میدان شهرداری رشت گردآوری شد. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی به استخراج ۹ عامل و تثبیت ۳۵ شاخص نهایی منجر شد که در مجموع ۶۳درصد از واریانس کل را تبیین میکنند. در ادامه، بهمنظور اعتبارسنجی تجربی مدل و سنجش میزان اثرگذاری عوامل استخراجشده بر متغیر وابسته، از تحلیل رگرسیون خطی چندمتغیره استفاده شد. نتایج نشان داد مدل پژوهش از برازش قابلقبول برخوردار است (ضریب تعدیلیافته: ۰.۴۱۹) و عامل تنوع کاربری و فعالیت با ضریب بتای ۰.۴۷۲ بیشترین تأثیر را بر تحقق طراحی شهری سلامتمحور-هوشمند در میدان شهرداری رشت دارد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تحقق فضای شهری سلامتمحور–هوشمند در گرو تعامل چندبعدی عواملی نظیر تنوع کاربری و فعالیت، جذابیت بصری، کیفیت مکان، دسترسی و خدمات رفاهی است. نتایج همچنین حاکی از آن است که شاخصهای کثرت اجتماعی و قومی، تنوع کاربری، دسترسی به فضاهای نشستن و استراحت، دسترسی به فضای سبز و آسایش صوتی بهعنوان شاخصهای کلیدی و تعیینکننده در میدان شهرداری رشت عمل میکنند. چهارچوب ارائهشده میتواند مبنایی برای اولویتبندی مداخلات طراحی و سیاستگذاری در فضاهای عمومی شهری فراهم آورد و الگویی عملیاتی برای پیوند مفاهیم شهر سالم و شهر هوشمند در مقیاس طراحی شهری ارائه دهد.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8674_207dc0940a3294b620aa668c768d0642.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Colorscape Analysis with an Emphasis on the Visual Relationship in Historic Urban Landscape; Case Study: The Zandieh Complex in Shirazتحلیل منظر رنگی با تأکید بر اصل همپیوندی بصری در منظر شهر تاریخی؛ نمونۀ موردی: مجموعۀ زندیۀ شیراز315340875310.22099/iuds.2026.55911.1194FAحمیدرضاشیبانیدانشجوی کارشناسی ارشد مرمت و حفاظت میراث شهری، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.مهساشعلهدانشیار، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.سهندلطفیاستاد، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.خلیلحاجی پوردانشیار، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.0000-0002-8018-7842Journal Article20260411Color is a fundamental component of the visual identity of historic urban landscapes and plays a critical role in urban readability, aesthetic coherence, and heritage continuity. Despite its importance, systematic quantitative analysis of urban color systems remains limited in many historic cities. This study aims to analyze the colorscape of the Zandieh historic complex in Shiraz, Iran, with particular emphasis on its contribution to visual cohesion within the framework of the Historic Urban Landscape (HUL) approach.<br />The research adopts a descriptive–analytical methodology based on field sampling of authentic façade colors. Approximately 600 images of historic urban facades were collected, from which 100 representative samples of brick and tile surfaces were selected after filtering altered or non-original elements. Color values were extracted from the images and processed in MATLAB. The data were converted from RGB to the perceptually uniform CIELAB color space and analyzed using the K-Means clustering algorithm to identify dominant color groups. The optimal number of clusters was determined using the Elbow method.<br />The findings reveal that the color structure of the Zandieh complex is characterized by a dominant palette of warm earthy tones derived primarily from brick materials. These colors exhibit moderate lightness and limited chromatic variation, forming a cohesive visual background across urban facades. In contrast, tile decorations present a broader chromatic range with higher perceptual differences, functioning as visual accents within the overall composition. Distance analysis using ΔE values demonstrates that brick colors maintain relatively small perceptual differences, reinforcing visual continuity, whereas tile colors introduce controlled contrast and spatial emphasis.<br />The study concludes that the visual cohesion of the Zandieh historic landscape emerges from a structured relationship between homogeneous background tones and selective color contrasts. The extracted palette provides a scientific basis for developing color guidelines for restoration and urban design interventions in historic areas. The proposed approach demonstrates how quantitative color analysis can support heritage conservation strategies within the HUL framework.منظر رنگی در بافتهای تاریخی، بهعنوان یکی از مؤلفههای بنیادین هویت بصری، نقش تعیینکنندهای در خوانایی، انسجام و تداوم ارزشهای میراثی دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل منظر رنگی و تبیین همپیوندی بصری در مجموعۀ زندیۀ شیراز، در چهارچوب رویکرد منظر شهری تاریخی انجام شده است. این مطالعه با تکیه بر روش توصیفیتحلیلی و با بهرهگیری از برداشت میدانی رنگ نماهای اصیل، استخراج نمونههای رنگی از مصالح و عناصر شاخص، اصلاح اپتیکی دادههای رنگ و پردازش آنها در محیط MATLAB صورت گرفته است. در ادامه، دادههای رنگی از فضای RGB به فضای CIELab تبدیل و با استفاده از الگوریتم K-Means خوشهبندی شد تا پالت رنگی غالب در محدودۀ مطالعه شناسایی شود. نتایج پژوهش نشان میدهد که منظر رنگی مجموعۀ زندیه عمدتاً متشکل از رنگهای گرم، خاکی و با روشنایی متوسط است که ریشه در مصالح بومی، بهویژه آجر و نیز شرایط اقلیمی منطقه دارد. در مقابل، رنگهای کاشیکاری اگرچه از تنوع بیشتری برخوردارند، اما نقشی مکمل و تأکیدی در ترکیب کلی منظر ایفا میکنند. یافتهها نشان میدهد که نظام رنگی موجود، سهم قابلتوجهی در شکلگیری همپیوندی بصری و تثبیت هویت تاریخی مجموعه دارد. برایناساس، تحلیل نظام رنگی میتواند بهعنوان ابزاری کارآمد در فرایندهای حفاظت، مرمت و ارتقای کیفیت بصری بافتهای تاریخی استفاده شود.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8753_f18b2bbbd99950c44f5733a99073e025.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621The Evolution of Soundscape Research (2000–2025): Identifying Theoretical and Methodological Gaps Through a Systematic Reviewسیر تحول پژوهشهای منظر صوتی (2000–2025): شناسایی شکافهای نظری و روششناختی به کمک یک مرور سیستماتیک341364861010.22099/iuds.2026.55581.1144FAنیناخلیقیاستادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، کردستان، ایران.محمدمیرزایی کوتناییمربی گروه موسیقی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه کردستان، سنندج، کردستان، ایران.Journal Article20260203Over the past 25 years, the field of soundscape studies has undergone a fundamental transformation, evolving from a collection of fragmented research efforts into a structured interdisciplinary domain. Despite the remarkable growth in scientific publications, the existing literature continues to face three major gaps: (1) the lack of a comprehensive understanding of the conceptual and methodological evolution of soundscape research; (2) the predominance of Western-centric perspectives in previous review studies; and (3) a significant disconnect between research findings and practical applications.
The aim of this study is to conduct a systematic review in order to (1) map the evolutionary trajectory of soundscape research across theoretical, methodological, and applied dimensions; (2) analyze the geographical distribution and cultural diversity of studies; (3) examine the influence of the ISO 12913 standards on the convergence or divergence of research methods; and (4) develop a theoretical model to explain patterns of evolution and existing gaps.
Following the PRISMA 2020 guidelines, a comprehensive search was conducted across six databases. From an initial set of 265 records, 50 studies were selected for final analysis. The findings identify five evolutionary phases and a four-layer model of soundscape evolution, revealing that while the theoretical and methodological layers have reached relative maturity, the contextual–cultural and applied layers remain underdeveloped—a phenomenon referred to in this study as the “paradox of uneven maturity.حوزۀ مطالعات منظر صوتی طی ۲۵ سال گذشته دستخوش تحولی بنیادین شده و از مجموعهای از پژوهشهای پراکنده به یک حوزۀ میانرشتهای ساختاریافته تبدیل شده است. با وجود رشد چشمگیر انتشارات علمی، ادبیات موجود همچنان با سه شکاف اساسی مواجه است: نبود درک جامع از سیر تحول مفهومی و روششناختی منظر صوتی؛ غلبۀ رویکردهای غربمحور در مرورهای پیشین و فاصلۀ قابلتوجه میان یافتههای پژوهشی و کاربردهای عملی. هدف این مطالعه، انجام مروری نظاممند برای ۱. ترسیم مسیر تحول پژوهشهای منظر صوتی در ابعاد نظری، روششناختی و کاربردی، ۲. تحلیل توزیع جغرافیایی و تنوع فرهنگی مطالعات،۳. بررسی تأثیر استانداردهای IS012913 بر همگرایی یا واگرایی روشهای پژوهشی و ۴. توسعۀ مدلی نظری برای تبیین الگوهای تحول و شکافهاست. براساس دستورالعمل PRISMA2020، جستوجوی جامعی در شش پایگاهدادۀ PubMed, Web of Science, ProQuest,Scopus, CINAHL,EBSCOhost انجام شد. از میان ۲۶۵ رکورد اولیۀ شناساییشده پس از حذف موارد تکراری، ۵۰ مطالعه واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. یافتهها پنج دوره تحول و یک مدل چهارلایهای تحول منظر صوتی را شناسایی میکند و نشان میدهد: ۱. تغییر بنیادین از «صدا = سیگنال فیزیکی» به «صدا = تجربۀ انسانی» در پژوهشها در طی زمان صورت گرفته و ابزارهای اندازهگیری فیزیکی بهسمت سنجش ادراکی حرکت کرده و از ۸ روش به ۴۷ روش افزایش یافته است؛ ۲. درحالیکه لایههای نظری و روششناختی به بلوغ نسبی رسیدهاند، لایههای زمینهایفرهنگی و کاربردی همچنان عقبماندهاند؛ پدیدهای که در این پژوهش «پارادوکس بلوغ نامتوازن» نامگذاری شده است.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8610_21b5b63d1a40621c25c969fa1cd6a9be.pdfدانشگاه شیرازمطالعات طراحی شهری ایران3060-82603120260621Regeneration of the Historic Naqareh Khaneh Square; Revitalization of Shiraz’s Zandieh Architectureبازآفرینی میدان تاریخی نقاره خانه؛ تجدید حیات معماری زندیه شیراز365386882610.22099/iuds.2026.56953.1251FAمحمدحسناسدیشهردار شیراز0009-0008-7016-8489Journal Article20260414The Zandieh complex in Shiraz, as a masterpiece of urbanism from the Karim Khan era, was historically an integrated constellation of governmental, economic, and civic functions. With the hasty introduction of modernity and destructive physical interventions, this spatial coherence underwent fragmentation, and dynamic spaces such as “Naqqareh-khaneh Square” were degraded into passive realms dominated by traffic. The objective of this research is to present an operational framework for the urban regeneration of Naqqareh-khaneh Square as the spatial node connecting the Citadel and the Bazaar, functioning as the beating heart of Shiraz’s urban life. This study is grounded in the principles of Iranian-Islamic architecture and contemporary approaches to contextual urban regeneration. The research findings reveal that to extract this complex from its spatial isolation, measures such as the removal of incompatible physical barriers to achieve visual connectivity, the expansion of pedestrianization and reduction of automobile dominance, the revitalization of historical passages, the utilization of economic catalysts, and the resuscitation of intangible heritage (such as the Naqqareh-playing ritual) were deemed essential. Consequently, by transcending a strictly restorative perspective and adopting participatory management, the Comprehensive Urban Regeneration Plan of the Zandieh Complex provided a framework for Naqqareh-khaneh Square to reclaim its historical role, transforming it once again into a vibrant space of collective memory and civic interaction within the contemporary life of Shiraz.مجموعه زندیه شیراز بهعنوان شاهکاری از شهرسازی عصر کریمخان، در گذشته منظومهای پیوسته از عملکردهای حکومتی، اقتصادی و مدنی بوده است. با ورود شتابزده مدرنیته و مداخلات کالبدی مخرب، این انسجام فضایی دچار گسست شد و فضاهای پویایی چون «میدان نقارهخانه» به عرصههایی منفعل و محصور در ترافیک تنزل یافتند. هدف این پژوهش، ارائه چارچوب عملیاتی بازآفرینی میدان نقارهخانه بهعنوان مفصل ارتباطی ارگ و بازار و قلب تپنده حیات شهری شیراز است. این مطالعه با تکیه بر اصول معماری ایرانی-اسلامی و رویکردهای نوین بازآفرینی شهریِ زمینهگرا انجام شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که خروج این مجموعه از انزوای فضایی، اقداماتی نظیر حذف موانع کالبدی ناسازگار جهت همپیوندی بصری، توسعه پیادهمداری و کاهش سلطه خودرو، احیای گذرهای تاریخی، بهرهگیری از کاتالیزورهای اقتصادی و باززندهسازی میراث ناملموس (مانند آیین نقارهزنی) ضروری مینمود. در نتیجه، طرح جامع بازآفرینی مجموعه زندیه با عبور از نگاه مرمتیِ صرف و اتخاذ مدیریت مشارکتی، بستری را فراهم آورد تا میدان نقارهخانه نقش تاریخی خود را بازیافته و بار دیگر به فضای زنده خاطرات جمعی و تعاملات مدنی در زندگی معاصر شیراز تبدیل شود.https://iuds.shirazu.ac.ir/article_8826_9057bfed32aac64022b48f773a2d9cd2.pdf