چالش‌ها و فرصت‌های اجرای راهبردهای طراحی فضاهای شهری با رویکرد از پایین‌به‌بالا: بینش‌هایی از پروژه 'محله ما' در مشهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

طراحی شهری از پایین‌به‌بالا به‌عنوان رویکردی نوین در شهرسازی، به مشارکت مستقیم شهروندان در تصمیم‌گیری‌ها و تعریف پروژه‌های محلی می‌پردازد. پروژه "محله ما" در مشهد به‌عنوان نمونه‌ای اجراشده از این رویکرد، باهدف افزایش تعامل شهروندان و بهبود عملکرد مدیریت شهری از طریق نظرسنجی‌ها و جلسات استماع عمومی اجرا شد. این مقاله به بررسی چالش‌ها و فرصت‌های اجرای این پروژه در یک محیط اجتماعی - سیاسی متمرکز می‌پردازد. موانعی از جمله مقاومت اولیه مدیران شهرداری، نگرانی‌های اجرایی درباره عملی‌بودن پروژه‌های پیشنهادی مردم، و تنوع نیازهای جمعیت‌های مختلف در طول این پروژه مشاهده شد. بااین‌حال، به کمک حمایت مداوم مدیران فرهنگی و شورای شهر و استفاده از استراتژی‌های ارتباطی کارآمد، پروژه توانست تا حدودی به موفقیت دست یابد. از سوی دیگر، فرصت‌هایی همچون افزایش اعتماد عمومی، بهبود همکاری میان شهروندان و مسئولین محلی و بهبود زیست‌پذیری محلات از نتایج قابل‌توجه این رویکرد مشارکتی بود. این پژوهش با تحلیل داده‌های کیفی جمع‌آوری شده از مصاحبه‌ها و پرسش‌نامه‌های شهروندان، کارشناسان و گروه‌های تسهیلگر، به ارائه درس‌هایی برای سایر شهرها و مناطقی که قصد اجرای مدل‌های مشابه را دارند، می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که با ایجاد ساختارهای مشارکتی مناسب، حتی در محیط‌های متمرکز، می‌توان به بهبود برنامه‌ریزی شهری و توسعه پایدار دست‌یافت.

تازه های تحقیق

  • پروژه "محله ما" به‌عنوان نخستین تجربه شهرسازی مشارکتی در مشهد، به افزایش حس تعلق شهروندان منجر شده است.
  • چالش‌های فرهنگی و ساختاری پروژه نشان داد که نیازسنجی مؤثر، کلید موفقیت در برنامه‌ریزی مشارکتی است.
  • یافته‌ها حاکی از افزایش 74.2 درصدی اعتماد عمومی به مدیریت شهری پس از اجرای پروژه است.
  • تجربه تسهیلگری در این پروژه، به‌عنوان ابزاری کارآمد برای جلب مشارکت مردمی شناسایی شد.
  • پیشنهادات مقاله می‌تواند الگوی مؤثری برای توسعه برنامه‌ریزی و طراحی شهری مشارکتی در سایر شهرها باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Challenges and opportunities of implementing urban space design strategies with a bottom-up approach: Insights from the "Mahalleh Ma" Project in Mashhad

نویسنده [English]

  • Arezoo Alikhani
Department of Urbanism, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Bottom-up Urban Design is a novel approach in urban planning that involves direct citizen participation in decision-making and defining local projects. The "Mahalleh Ma" project in Mashhad, as an implemented example of this approach, aimed to enhance citizen engagement and improve urban management performance through surveys and public hearings. This article examines the challenges and opportunities of implementing this project in a centralized socio-political environment.
Obstacles such as initial resistance from municipal managers, practical concerns about the feasibility of citizen-proposed projects, and the diverse needs of various population groups were observed throughout the project. However, with consistent support from cultural managers and the city council, as well as the use of effective communication strategies, the project achieved partial success.
On the other hand, opportunities such as increased public trust, improved cooperation between citizens and local authorities, and enhanced neighborhood livability were notable outcomes of this participatory approach. This study, through qualitative analysis of data collected from interviews and questionnaires with citizens, experts, and facilitation groups, provides lessons for other cities and regions intending to implement similar models.
The findings suggest that by establishing appropriate participatory structures, it is possible to achieve improved urban planning and sustainable development even in centralized environments.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bottom-up urban urban design
  • participatory planning
  • "Our Neighborhood" project
  • citizen participation
  • Mashhad
  1. نادری، احمد.، شیرعلی، ابراهیم.، و قاسمی کفرودی، سجاد. (۱۳9۳). بررسی حس تعلق محله ای و نقش آن در مشارکت اجتماعی (نمونه موردی: محله نعمت آباد). نشریۀ مطالعات توسعه اجتماعی ایران،ردوره 6، (3)، 20-7.
  2. Agger, A. (2017). Transparency in participatory processes: A tool for better governance? Journal of Public Administration, 203.
  3. Arnstein S. R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American Institute of Planners (JAIP), 35 (4), 216-224.
  4. Baiocchi, G., & Ganuza, E. (2020). Popular democracy: The paradox of participation. Stanford University Press.
  5. Brownill, S. (2009). The Dynamics of Participation: Modes of Governance and Increasing Participation in Planning. Urban Policy and Research, 27 (4), pp. 357-375.
  6. Conrad, E., Cassar, L. F., Christie, M., & Fazey, I. (2011). Hearing but not listening? A participatory assessment of public participation in planning. Environment and Planning C: Government and Policy, 29, pp. 761-782.
  7. Fainstein, S. S., & DeFilippis, J. (2016). Readings in planning theory (4th ed.). Wiley-Blackwell.
  8. Fischer, F., & Forester, J. (1993). The argumentative turn in policy analysis and planning. Duke University Press.
  9. Gaventa, J., & Valderrama, C. (1999).Participation, Citizenship and Local Governance. Background Note Prepared for Workshop on ‘Strengthening Participation in Local Governance’, Institute of Development Studies (IDS), Brighton, June 21-24, 1999.
  10. Gordon, E., Schirra, S., & Hollander, J. (2011). Immersive Planning: A Conceptual Model for Designing Public Participation with New Technologies. Environment and Planning B: Planning and Design,38, 505-519.
  11. Khan, S., & Swapan, M. S. H. (2013). From Blueprint Master Plans to Democratic Planning in South Asian Cities: Pursuing Good Governance Agenda against Prevalent Patron-client Networks.Habitat International, 38, pp. 183-191.
  12. Laurian, L. & Shaw, M. M. (2009). Evaluation of Public Participation; the Practices of Certified Planners. Journal of Planning Education and Research, 28, pp. 293-309.
  13. Michels, A. (2011). Innovations in democratic governance: how does citizen participation contribute to a better democracy? International Review of Administrative Sciences, 77 (2), 275-293.
  14. Michels, A., & de Graaf, L. (2017). Examining citizen participation: Local participatory governance. Public Administration Review, 289.
  15. Williams, G. (2004). Evaluating Participatory Development: Tyranny, Power and (re)Politicisation. Third World Quarterly, 25(3), 557-578.
  • تاریخ دریافت: 19 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری: 25 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش: 18 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار: 30 دی 1403
  • تاریخ انتشار: 30 دی 1403