سنجش کارایی مدیریت محیط‌زیست شهری در ارتقای کیفیت زندگی و زیست‌پذیری با رویکرد طراحی شهری؛ فاز یک شهر جدید سهند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، ایران

2 گروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، ایران

10.22099/iuds.2025.54667.1054

چکیده

در دهه‌های اخیر، تشدید مسائل زیست‌محیطی در شهرهای جدید کشور، ضرورت ارزیابی کارایی مدیریت محیط‌زیست شهری را در پیوند با ارتقای کیفیت زندگی و زیست‌پذیری دوچندان کرده است. شهر جدید سهند نیز با وجود برخورداری از زیرساخت‌های پایه، در تجربۀ زیستۀ ساکنان با چالش‌هایی درزمینۀ کیفیت فضاهای شهری، آسایش محیطی و قابلیت زیست‌پذیری روبه‌روست. براین‌اساس، پژوهش حاضر با رویکرد کمی و روش توصیفی‌تحلیلی انجام گرفت و داده‌ها از طریق پیمایش میدانی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از روش‌های آماری پیشرفته و مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد که مدیریت محیط‌زیست شهری نقش مهمی در ارتقای زیست‌پذیری دارد و زیست‌پذیری نیز به‌عنوان یکی از عوامل بنیادین، بر بهبود کیفیت زندگی شهری اثرگذار است. بااین‌حال، مشخص شد که مدیریت محیط‌زیست، تأثیر مستقیم قابل‌توجهی بر کیفیت زندگی ندارد و تنها از مسیرهای غیرمستقیم، به‌ویژه از طریق تقویت زیست‌پذیری، می‌تواند موجب بهبود ادراک ساکنان از شرایط زندگی شهری شود. تفسیر این الگو بیانگر آن است که حکمرانی محیطی کارآمد، حمل‌ونقل شهری سازگار با محیط، سامانه‌های کارآمد آب و فاضلاب و بهبود کیفیت فضاهای سبز از مهم‌ترین زمینه‌هایی هستند که می‌توانند تجربۀ زیستی ساکنان را دگرگون سازند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که اثربخشی مداخلات مدیریتی هنگامی افزایش می‌یابد که طراحی شهری بتواند امکان تجربه‌ای ایمن، آسوده و انسانی از فضا را برای شهروندان فراهم آورد و بدین ترتیب مسیرهای ارتقای کیفیت زندگی از طریق تقویت زیست‌پذیری هموار شود.

تازه های تحقیق

  • زیست‌پذیری، نقش میانجی اصلی میان مدیریت محیط زیست شهری و کیفیت زندگی دارد.
  • طراحی شهری، سازوکار تبدیل سیاست‌های محیطی به تجربۀ زیستۀ شهروندان است.
  • مدل ساختاری پژوهش، چهارچوبی کاربردی برای ارزیابی کارایی مدیریت محیطی در شهرهای جدید ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Assessing the Effectiveness of Urban Environmental Management in Enhancing Quality-of-Life Security and Livability: Phase One of Sahand New City

نویسندگان [English]

  • Mehdi Pourakbar 1
  • Rasuol Darskhan 2
  • Akbar Abdollahzadeh Taraf 1
1 Department of Urban Planning, Ta, C. Islamic Azad University of Tabriz, Iran
2 Department of Urban Planning, Ta, C. Islamic Azad University of Tabriz, Iran
چکیده [English]

In recent decades, the intensification of environmental challenges in Iran’s new towns has underscored the necessity of assessing the efficiency of urban environmental management in connection with improving quality of life and urban livability. Despite possessing basic infrastructures, Sahand New Town faces several challenges in residents’ lived experiences, particularly regarding the quality of urban spaces, environmental comfort, and overall livability. Accordingly, the present study was conducted using a quantitative approach and a descriptive–analytical method, with data collected through a field survey. Data analysis using advanced statistical techniques and structural equation modeling revealed that urban environmental management plays a significant role in enhancing livability, and livability serves as a key determinant in improving urban quality of life. However, the findings indicated that environmental management does not exert a considerable direct effect on quality of life; rather, it influences residents’ perceptions of urban living conditions indirectly—especially through strengthening livability. This pattern suggests that effective environmental governance, environmentally compatible urban transportation, efficient water and wastewater systems, and improved green space quality are among the most influential factors that can transform residents’ lived experiences. Therefore, it can be concluded that the effectiveness of managerial interventions increases when urban design enables citizens to experience urban spaces in a safe, comfortable, and human-centered manner, thereby facilitating pathways for enhancing quality of life through improved livability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Environmental Management
  • Livability
  • Quality of Life
  • Urban Design
  • Sahand New City

مراجع

  • آذربرزین، نیلوفر؛ حسینی سیاه‌گلی، مهناز (1403). مدل‌سازی شاخص‌های زیست‌پذیری شهری با تأکید بر حمل‌ونقل پایدار شهری: مطالعۀ موردی شهر اهواز. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری؛ ۱۲(۲):۲۵–۴۳.
  • آسیابانی‌پور، الهام؛ پناهی، علی؛ احمدزاده، حسن، (1399)، «تأثیر فاکتورهای زیست‌پذیری شهری بر وضع موجود»، با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری رویکرد (Pls) مطالعۀ مناطق دهگانۀ کلانشهر تبریز. جغرافیا و برنامه‌ریزی؛ ۲۴(۷۳):۲۳–۴۶.
  • اکبری مجید، بوستان احمدی، وحید و طالبی انبوهی و مرضیه و ضرغام‌فرد مسلم (1403)، «تحلیل عوامل مؤثر بر زیست‌پذیری سکونتگاه‌های غیر‌رسمی (نمونۀ موردی: محلۀ حکیم نظامی ارومیه). مهندسی جغرافیایی سرزمین, 8(2): 33-48.
  • بلوچ‌زهی، لیلا؛ امین، محمد، ایزدی، حسن، تحلیل ساختاری عوامل و پیشران‌های مؤثر بر زیست‌پذیری شهر مرزی سراوان با استفاده از روش تحلیل اثرات متقابل. جغرافیا و آمایش شهری‌منطقه‌ای؛ ۱۴۰۳(پیاپی ۵۰):۹۷–۱۲۲.
  • حیدری سورشجانی، رسول و وفایی ابوذر و دولتیاران کامران (1401). سنجش و ارزیابی پروژه‌های بازآفرینی فرهنگی‌اجتماعی فضاهای عمومی با رویکرد ارتقای کیفیت محیطی و هویت محله‌ای، مطالعۀ موردی: پیاده‌گذرهای تاریخی شهر کاشان. پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 10(3), 143-170.
  • دالوند، هنگامه؛ حیدری، رسول؛ (۱۴۰۰)، «مدل‌سازی ساختاری تأثیر زیست‌پذیری بر امنیت کیفیت زندگی مبتنی بر نظرسنجی عمومی: مطالعۀ موردی شهر دورود». شهر پایدار؛ ۴(۱):۷۱–۸۶.
  • شرقی زهرا، بصیری مصطفی، فرامرزی مهسا، (۱۴۰۳)، «تحلیل دسترسی به خدمات عمومی شهری در شهر جدید سهند»، با استفاده از روش تحلیل شبکه. فصلنامۀ چشم‌انداز شهرهای آینده. ۵ (۲) :۱-۱۴.
  • علوی، پری، ثبوتی، هومن، داورنیا، فاطمه, قلیزاده, فائزه، اسفندیاری، اکرم. (1402)، معیارهای مؤثر در ارتقای کیفیت محیطی بافت‌های ناکارآمد شهری براساس ترجیحات ساکنین (مورد مطالعه: محلۀ بیسیم شهر زنجان). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 55(3): 97-114.
  • محمودزاده، حسن، صمدی، محمد و پایدار، مجید. (1402). کاربرد شبکۀ عصبی مصنوعی و رگرسیون خطی در ارزیابی آلودگی هوای کلانشهر تبریز. جغرافیا و برنامه‌ریزی, 27(86), 167-184.
  • مهدی، علی. (1404). تبیین آثار شاخص‌های کالبدی، بصری و محیطی بر سلامت شهری در شهر قم. فصلنامۀ مطالعات شهری، ۱۴(۵۴), ۷۷-۹۲.
  • فرج الهی، عاطفه و پورمحمدی، محمدرضا و حیدری‌چیانه رحیم و مختاری داوود (1401). تحلیل تطبیقی زیست‌پذیری شهری با تأکید بر شاخص‌های کالبدی مناطق ده‌گانۀ کلان‌شهر تبریز. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 26(81), 189-173.
  • Akbari, M., Boostan-Ahmadi, V., Talebi-Anbouhi, M., & Zorgham-Fard, M. (1403). Analysis of factors affecting the livability of informal settlements: A case study of Hakim Nezami neighborhood, Urmia. Land Geo-Engineering, 8(2), 33–48.
  • Alavi, P., Saboooti, H., Davarnia, F., Gholizadeh, F., & Esfandiari, A. (1402). Criteria influencing the improvement of environmental quality in inefficient urban fabrics based on residents’ preferences: Case study of Beysim neighborhood, Zanjan. Human Geography Research, 55(3), 97–114.
  • Alnsour, M.A., & Alnsour, E. (2025). Application of Structural Equation Modelling (SEM) and Fuzzy Analytic Hierarchy Process (FAHP) Based Approach Toward a Hybrid Urban Sustainability Assessment System (USAS) of Jordan. Sustainable Cities and Society.;65, e45186 https://doi.org/10.1016/j.scs.2025.106590. Geary, R. S., Thompson, D., Mizen, A., Akbari, A., Garrett, J. K., Rowney, F. M., Watkins, A., Lyons, R. A., Stratton, G., Lovell, R., Nieuwenhuijsen, M., Parker, S. C., Song, J., Tsimpida, D., White, J., White, M. P., Williams, S., Wheeler, B. W., Fry, R., & Rodgers, S. E. (2023). Ambient greenness, access to local green spaces, and subsequent mental health: A 10-year longitudinal dynamic panel study of 2.3 million adults in Wales. The Lancet Planetary Health, 7(10), e809–e818. https://doi.org/10.1016/S2542-5196(23)00212                 
  • Asiabani-Pour, E., Panahi, A., & Ahmadzadeh, H. (1399). The impact of urban livability factors on the current situation using structural equation modeling (PLS approach): A study of the ten districts of Tabriz metropolis. Geography and Planning, 24(73), 23–46.
  • Azarbarzin, N., & Hosseini Siah-Goli, M. (1403). Modeling urban livability indicators with an emphasis on sustainable urban transportation: The case study of Ahvaz. Urban Planning Geography Research, 12(2), 25–43.
  • Baluch-Zehi, L., Amin, M., & Izadi, H. (1403). Structural analysis of factors and drivers affecting the livability of the border city of Saravan using cross-impact analysis. Urban-Regional Geography and Spatial Planning, (50), 97–122.
  • Barboza, E. P., Cirach, M., Khomenko, S., Iungman, T., Mueller, N., Barrera-Gómez, J., Rojas-Rueda, D., Kondo, M., & Nieuwenhuijsen, M. (2021). Green space and mortality in European cities: A health impact assessment study. The Lancet Planetary Health, 5(10), e718–e730. https://doi.org/10.1016/S2542-5196(21)00229-1
  • Chang, S., & Smith, M. K. (2023). Residents’ Quality of Life in Smart Cities: A Systematic Literature Review. Land, 12(4), 876. https://doi.org/10.3390/land12040876.
  • Chen, Y.-T., & Yang, A. Y.-Y. (2024). Evaluating the Influence of Sustainable Urban Disaster Prevention Planning Satisfaction on Residents’ Living Willingness: A Structural Equation Modeling Approach in Kaohsiung City. Sustainability, 16(13), 5624. https://doi.org/10.3390/su16135624.
  • Cramer-Greenbaum, S. (2020). Who can afford a ‘livable’ place? The part of living global rankings leave out. International Journal of Urban Sustainable Development, 13(1), 70–82. https://doi.org/10.1080/19463138.2020.1812076.
  • Dalvand, H., & Heydari, R. (1400). Structural modeling of the effect of livability on security and quality of life based on public survey: Case study of Doroud city. Sustainable City, 4(1), 71–86.
  • Deng, M., Zhu, S., He, B., & Zhang, H. (2024), Evaluation of urban ecological livability and obstacle factor diagnosis from a synergistic perspective: A case study of Zhangjiajie City, China.
    PLOS ONE, 19(11), e0313267. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0313267
  • Farajollahi, A., Pourmohammadi, M.-R., Heydari-Chiane, R., & Mokhtari, D. (1401). Comparative analysis of urban livability with emphasis on physical indicators in the ten districts of Tabriz metropolis. Geography and Planning, 26(81), 173–189.
  • Fouladi, A., Sherafati Moghaddam, E., & Gholami, Y. (2025). Assessment of livability in urban fabric: A comparative analysis. International Journal of Human Capital in Urban Management, 10(2), 301–316. https://doi.org/10.22034/IJHCUM.2025.02.07.
  • Harani, A. R., Riskiyanto, R., Kusuma, A. M., & Harsritanto, B. I. R. (2025). The livability of urban environment based on the spatial arrangement of local practice in limited space. City, Territory and Architecture, 12(1), Article 40. https://doi.org/10.1186/s40410-025-00290-8.                                                                                   
  • Heydari Soureshjani, R., Vafaei, A., & Dolatiyaran, K. (1401). Assessment and evaluation of socio-cultural regeneration projects of public spaces to improve environmental quality and neighborhood identity: Case study of historical pedestrian streets of Kashan. Urban Planning Geography Research, 10(3), 143–170.
  • Jenewein, O., Hummel, M. A., Bezboruah, K., & Liu, Y. (2025). Towards collaborative smart cities: A participatory framework to co-develop an environmental monitoring dashboard along the Texas Coast. International Journal of Urban Sciences, 29(sup1), 92–114. https://doi.org/10.1080/12265934.2024.2438201
  • Jodder, P. K., Hossain, M. Z., & Thill, J.-C. (2025). Urban Livability in a Rapidly Urbanizing Mid-Size City: Lessons for Planning in the Global South. Sustainability, 17(4), 1504. https://doi.org/10.3390/su17041504.                  Zhai, Y., Ma, P., & Li, M. (2025). Sustainable Development and Environmental Governance for Urban Vending Zones: A Case Study in the Waliu Community, China. Sustainability, 17(9), 4002. https://doi.org/10.3390/su17094002.
  • Kumar, P., Brander, L., Kumar, M., & Cuijpers, P. (2023). Planetary Health and Mental Health Nexus: Benefit of Environmental Management. Annals of global health, 89(1), 49. https://doi.org/10.5334/aogh.4079.
  • Labriet, M., Caldés, N., & Izquierdo, L. (2009). A review on urban air quality, global climate change and CDM issues in the transportation sector. International Journal of Global Warming, 1(1/2/3). https://doi.org/10.1504/IJGW.2009.027086.
  • Luo, J., & Han, Z. (2025). Have a place to live? - study on the influence of the living environment on the subjective well-being of older adults. BMC psychology, 13(1), 694. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03007-1.                                       Mahmoudzadeh H, Abedini A, Aram F, Mosavi A. (2024). Evaluating urban environmental quality using multi-criteria decision making (CRITIC). ;10(3): e24921. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e24921.                                                                                                                     Mouratidis K. (2021), Urban planning and quality of life: A review of pathways linking the built environment to subjective well-being. Cities.;115:103229. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103229.
  • Mahdi, A. (1404). Explaining the effects of physical, visual, and environmental indicators on urban health in Qom city. Urban Studies Quarterly, 14(54), 77–92.
  • Mahmoudzadeh, H., Samadi, M., & Paydar, M. (1402). Application of artificial neural network and linear regression in evaluating air pollution in the metropolis of Tabriz. Geography and Planning, 27(86), 167–184.
  • Münzel, T., Molitor, M., Kuntic, M., Hahad, O., Röösli, M., Engelmann, N., Basner, M., Daiber, A., & Sørensen, M. (2024). Transportation Noise Pollution and Cardiovascular Health. Circulation research, 134(9), 1113–1135. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.123.323584.
  • Murawska, A., Sieg, P., & Stereńczak, S. (2025). Environmental Safety and Self-Perceived Quality of Life and Health: The Example of the European Union. Sustainability, 17(18), 8412. https://doi.org/10.3390/su17188412.
  • Nicolás-Martínez, C., Pérez-Cárceles, M.C., Riquelme-Perea, P.J. (2024), Are Cities Decisive for Life Satisfaction? A Structural Equation Model for the European Population. Soc Indic Res 174, 1025–1051. https://doi.org/10.1007/s11205-024-03423-7
  • Orlandi, S., Longo, D., & Turillazzi, B. (2025). Integrating Security-by-Design into Sustainable Urban Planning for safer, more accessible, and livable public spaces. Sustainability, 17(16), 7186. https://doi.org/10.3390/su17167186.                                                                                                                                                                      Peyneshki, I. P., Bègue, I., Abela, L., Eisele, A., Grüter, B. E., Hägler, J., Maragkou, T., Martínez, Y., Saemann, A., Strupler, N., Vélez Char, N., Vicedo-Cabrera, A. M., & Sveikata, L. (2025). Impact of climate change on brain health: An interdisciplinary perspective from early-career clinician-scientists. Preprints, 202507.1729.v1. https://doi.org/10.20944/preprints202507.1729.v1.                                                                 
  • Öztürk, S., & Genç, Z. P. (2015). The relationship between urban design and urban quality of life: A case study of Kastamonu City–Turkey. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 15(2). https://doi.org/10.17474/acuofd.36085.
  • Schindler, M., & Dionisio, M. R. D. J. (2024). Planning for urban livability: Integrating socio-spatial indicators in city-making. Journal of Urban Technology, 31(3). https://doi.org/10.1080/10630732.2024.2391889
  • Sharghi, Z., Basiri, M., & Faramarzi, M. (1403). Analysis of accessibility to urban public services in the new town of Sahand using network analysis. Future Cities Outlook Quarterly, 5(2), 1–14.
  • Shen, Y., Xu, X., Ge, Y., Wang, W., Liu, C., Niu, Y., Zhao, Q., Zhao, G., Cai, J., Kan, H., & Zhao, Y. (2025). Environmental noise exposure and cardiovascular diseases in a Shanghai cohort. Environment international, 203, 109745. https://doi.org/10.1016/j.envint.2025.109745
  • Takano, T., Morita, H., Nakamura, S., Hayashi, Y., Togawa, T., Kachi, N., & Kato, H. (2022). Evaluating the quality of life for sustainable urban development (Preprint Version 1). Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2348981/v1.
  • Tate, C., Wang, R., Akaraci, S., Burns, C., Garcia, L., Clarke, M., Hunter, R. (2024). The contribution of urban green and blue spaces to the United Nation’s Sustainable Development Goals: An evidence gap map. Cities, 145, 104706. https://doi.org/10.1016/j.cities.2023.104706.                                                     Vidal Yañez, D., Barboza, E. P., Cirach, M., Daher, C., Nieuwenhuijsen, M., & Mueller, N. (2023). An urban green space intervention with benefits for mental health: A health impact assessment of the Barcelona “Eixos Verds” Plan. Environment International, 174, 107880. https://doi.org/10.1016/j.envint.2023.107880.
  • Wesz, J. G. B., Miron, L. I. G., Delsante, I., & Tzortzopoulos, P. (2023). Urban Quality of Life: A Systematic Literature Review. Urban Science, 7(2), 56. https://doi.org/10.3390/urbansci7020056.
  • World Health Organization Regional Office for Europe. (2018). Environmental noise guidelines for the European region. Copenhagen: World Health Organization. https://doi.org/10.1564/EURO.NOISE.2018.
  • Xian, Z., Nakaya, T., Liu, K., Zhao, B., Zhang, J., Zhang, J., Lin, Y., & Zhang, J. (2024). The effects of neighbourhood green spaces on mental health of disadvantaged groups: a systematic review. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), https://doi.org/10.1057/s41599-024-02970-1.
  • Yu, J., Li, X., Guan, X., & Shen, H. (2024). A remote sensing assessment index for urban ecological livability and its application. Geo-spatial Information Science, 27(2), 289–310. https://doi.org/10.1080/10095020.2022.2072775.
  • Zhalehdoost, A., & Taleai, M. (2025). Enhancing urban quality of life evaluation using spatial multi-criteria analysis. Scientific Reports, 15, 22048. https://doi.org/10.1038/s41598-025-05468-1
مطالعات طراحی شهری ایران
دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4
مقالات این شماره در دست انتشار و در حال قرارگیری در وبسایت است
دی 1404
صفحه 103-130

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 02 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 04 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 09 دی 1404
  • تاریخ انتشار: 30 دی 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار