معماری و شهرسازی معاصر ایران به‌مثابۀ رویداد یک هنجار نوین: بازنمایی ذهنی از کاربست اندیشۀ انتقادی در هویت معماری و طراحی شهری معاصر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای تخصصی گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران

2 دانشیار گروه معماری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

3 دانشیار گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 دانشیار گروه فلسفه، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

روشنگری عصر جدید از آغاز با رادیکالیسم گره خورده است؛ تا آنجا که دیگر خود را بازتولید نمی‌کند و به‌جای توجه به تحقق وضع مطلوب، به توجیه و دفاع از وضع موجود می‌‌پردازد. همچنین در خوانشی از نظمِ پس از بی‌‌نظمی، به بیان پرسشی (نیهیلیستی) از ناکامی میان از دست رفتن واقعیت و حقیقت رسیده که ممکن است خود را نابود کند. علاوه بر آن، به‌مثابۀ هنجاری نوین، بازنمایی ذهنی از هویت را بررسی می‌کند که این هنجار نوین (نیونرمال)، حالت عادی (نرمال) پس از یک بحران است. این تحقیق به‌روش کیفی و با هدف بازنمایی ذهنی از کاربست اندیشۀ انتقادی در هویت معماری و طراحی شهری معاصر ایران، به‌دنبال پاسخ این پرسش است که معماری و شهرسازی معاصر چگونه می‌تواند به‌مثابۀ رویداد یک هنجار نوین، به ارتقای هویت معماری و طراحی شهری بینجامد؟ ازاین‌رو، داده‌ها در قالب مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته به‌شیوۀ نظام‌مند، گردآوری و مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته و پاسخ‌‌ها در مصاحبۀ هفدهم، به بالاترین سطح اشباع رسیده است. با توجه به میانگین توافقِ ۹۰.۳۷درصد و پوشش سطح معیار بیش از ۰.۶ کاپا، شاخص کیفیت تحقیق، مقبول بوده و روایی و پایایی تحقیق، مورد تأیید است. نتیجۀ تحقیق، با بررسی معیارهای تطبیق، تعمیم، قابلیت فهم و کنترل، قابل‌ارزیابی و تفسیر است. یافته‌ها نشان می‌‌دهند پیامد جمع‌‌بندی متغیرهای علّی پژوهش در شرایط میانجی وضعیت موجود، رویدادی را رقم می‌زند که با رویکردی واقع‌‌گرایانه و انتقادی، به بازنمایی ذهنی از هویت معماری و طراحی شهری می‌پردازد. همچنین در بحرانی خودانعکاسی از تغییرات مداوم وضعیت‌های آستانه‌ای، در حال تحول به بدیلی رادیکال در وضعیت هنجاری نوین است که به‌واسطۀ ابهام، گشودگی و تعین‌‌ناپذیری خود، به گذرگاهی موقتی میان وضعیت‌های جایگزین، منتج و به ارتقای هویت معماری و شهرسازی معاصر ایران می‌‌انجامد.

تازه های تحقیق

  • پست ­مدرنیسم ـ به مثابه یک هنجار نوین ـ انگاره ­های متمایزی از تجربه را در تداومی در عین تغییر معین سازد.
  • معماری معاصر، همان رویدادی است که در عملکردی برنامه­ محور و کاربردی به هدایت یک تحول بنیادین می‌پردازد.
  • معماری معاصر ایران، بازنمایی از همان عملکردی است که با رویکردی واقع­گرایانه ناگزیر از وقوع یک رویداد است!
  • آن­چه بحران دوران افسون­زدایی جدید برای انسان ایرانی به ارمغان آورده، ضرورت خودشناسی تاریخی است.
  • معماری معاصر ایران، رویدادی ـ در حال شدن ـ میان حقیقت (خودشیفتگی تا خودباختگی) و ماهیت (خودباوری) در تقابل ایرانی ­بودن یا ایرانی ­ماندن است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Iran contemporary Architecture and Urbanism as a New-Normal Event: Mental Representation of Critical Thinking in the Identity of Iran Contemporary Architecture and Urban Planning

نویسندگان [English]

  • Amir Davood Maslahatjoo 1
  • Maryam Ghasemi Sichani 2
  • Vahid Ghobadian 3
  • Bijan Abdolkarimi 4
1 Graduated of Ph.D., Department of Architecture, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran.
2 Associate Professor, Department of Architecture, Isfahan Branch, Islamic Azad University, Isfahan, Iran.
3 Associate Professor, Department of Architecture, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
4 Associate Professor, Department of Philosophy, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The enlightenment of new age has been tied to radicalism from the beginning; as far as it no longer reproduces itself and instead of paying attention to the realization of desired situation, it justifies and defends existing situation and in a reading of order after disorder deals It expresses the question (nihilistic) of failure between the loss of reality and truth; which may destroy itself. And as a new norm, it deals with the mental representation of critical thinking in Iran contemporary architecture and urbanism identity promoting. This research that has been analyzed in a qualitative method, looking for an answer to this question, how can Iran contemporary architecture and urbanism - as the event of a New-Normal - lead to the promotion of architecture and urban planning identity? Therefore, data has collected and analyzed in semi-structured interviews form, and the answers in interview on the 17th, the highest level of saturation has been reached. According to the average agreement of 90.37% and the coverage of the criterion level of more than 0.6 kappa, the research quality index is accepted and the validity and reliability of research is confirmed and the result of research can be evaluated and interpreted by examining the criteria of adaptation, generalization, capability of understanding and control. The findings show that the research summation of causal variables’ result in the mediating conditions of existing situation, creates an event; which with a realistic and critical approach, deals with the mental representation of architecture and urbanism identity, and in a self-reflection crisis from the continuous changes of threshold situations, it is evolving into a radical alternative in a new-normal situation; which due to its ambiguity, openness and indeterminacy, results in a temporary transition between alternative situations, It leads to the promotion of Iran contemporary architecture and urbanism identity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • New-Normal
  • Event
  • Mental Representation
  • Crisis
  • Critical Thinking
  • Iran Contemporary Architecture and Urbanism

مراجع

  • آدورنو، تئودور و هورک‌هایمر، ماکس (۱۴۰۱). دیالکتیک روشنگری، ترجمۀ مراد فرهادپور و امید مهرگان، چاپ نهم، تهران: هرمس.
  • آیزنمن، پیتر و ایتوربه، الیسا (1399). تأخر، ترجمۀ حسام عشقی صنعتی و مرتضی نیک‌فطرت، تهران: فکر نو.
  • احمدی، بابک (۱۴۰۰)، مدرنیته و اندیشۀ انتقادی، چاپ چهاردهم. تهران: مرکز.
  • احمدی، بابک (۱۴۰۲)، کتاب تردید، چاپ شانزدهم. تهران: مرکز.
  • اردلان، نادر و دیبا، داراب (1378). معماری امروز. شهرسازی و معماری. 17(57)، 1-6.
  • باتومور، تام (1398)، مکتب فرانکفورت، ترجمۀ حسینعلی نوذری، چاپ هشتم، تهران: نی. (نشر اثر اصلی، 1995).
  • برادبنت، جفری (1388). واسازی (دکنستروکسییُن). راهنمای دانشجویان. ترجمۀ منوچهر مزینی. تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری (وابسته به شهرداری تهران).
  • برمن، مارشال (۱۴۰۰). تجربۀ مدرنیته. هرآنچه سخت و استوار است، دود می‌شود و به هوا می‌رود. مترجم: مراد فرهادپور. چاپ چهارم. تهران: طرح نقد. (چاپ اصلی: 1983م).
  • بمانیان، محمدرضا؛ امیرخانی، آرین و لیلیان، محمدرضا (1394). نظم و بی‌نظمی در معماری. چاپ دوم. تهران: طحان.
  • پاکزاد، جهانشاه (1397). تاریخ شهر و شهرنشینی در اروپا؛ از آغاز تا انقلاب صنعتی، چاپ ششم، تهران: آرمان‌شهر.
  • پاکزاد، جهانشاه (1398). تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران؛ از آغاز تا دوران قاجار، چاپ چهارم، تهران: آرمان‌شهر.
  • پاکزاد، جهانشاه (۱۴۰۰). تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران؛ دورۀ قاجار و پهلوی، چاپ دوم، تهران: آرمان‌شهر.
  • پالمر، ریچارد ا. (1401). علم هرمنوتیک. ترجمۀ محمدسعید حنایی‌کاشانی. چاپ دوازدهم. تهران: هرمس.
  • جلالی، آزاده؛ پورجعفر، محمدرضا؛ صفوی، علی و رنجبر، احسان (۱۴۰۳). واکاوی تأثیرات تکنولوژی بر کیفی تبخشی فضاهای عمومی شهری در چهارچوب شهرهای هوشمند، مورد مطالعاتی: ایران مال، تهران، مطالعات طراحی شهری ایران، 1(2): 210ـ183. httpd://10.22099/iuds.2025.52261.1028.
  • جنکز، چارلز (۱۴۰۰). داستان پست‌مدرنیسم. ترجمۀ احسان حنیف. تهران: فکر نو.
  • جنکس، چارلز و کروپف، کارل (1398). نظریه‌ها و مانیفست‌های معماری معاصر. ترجمۀ احسان حنیف. تهران: فکر نو.
  • چومی، برنارد (1399). معماری و انفصال، ترجمۀ حسام عشقی صنعتی و مرتضی نیک‌فطرت، تهران: فکر نو.
  • حجت، عیسی (1384). هویت انسان‌ساز. انسان هویت‌پرداز (تأملی دربارۀ هویت و معماری). هنرهای زیبا. 6(24): 55-62.
  • حجت، عیسی (1393). سنت و بدعت در آموزش معماری. تهران: دانشگاه تهران.
  • خاکی، غلامرضا (۱۴۰۱)، روش تحقیق (با رویکرد پایان‌نامه‌نویسی)، تهران: فوژان.
  • دیبا، داراب (1379). جهانی شدن دنیای معماری. معماری و شهرسازی. ۶۱(۱۳): ۶-۱۰.
  • دیبا، داراب (1387). کنش معماری و فرهنگ. معماری و فرهنگ. 10(32): 47-50.
  • دیبا، داراب (1393). کثرت دیدگاه‌های امروز معماری در جهان پرتلاطم. معماری و فرهنگ. ۷(24): 3-12.
  • دیباج، موسی و سلطان‌زاده، حسین (1392). فلسفه و معماری، چاپ دوم، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
  • روحی، پویان (۱۳۹۹). پیتر آیزنمن؛ یادداشت‌ها، گفت‌وگوها، مناظره‌ها، مشهد: کتابکدۀ کسری.
  • طهوری، نیر (1396). آموختن از هایدگر، فصلنامۀ کیمیای هنر، ۲۵(۶)، ۹۲-۷۳.
  • قبادیان، وحید (1395). ما میراث‌داران میراث‌خواریم. طراح امروز. ۱(۶): ۸.
  • قبادیان، وحید (۱۴۰۱). سبک‌شناسی و مبانی نظری در معماری معاصر ایران. چاپ چهارم. ویرایش دوم. تهران: فکر نو.
  • کوربین، جولیت ام. و استراوس، آنسلم ال. (1400). اصول تحقیق کیفی: شیوه‌ها و رویه‌های توسعه‌گراندد تئوری، ترجمۀ ناهید دهقان‌نیری و علی فخرموحدی و مریم اسماعیلی و تابنده صادقی و زهرا طیبی، تهران: اندیشۀ رفیع.
  • کورئا، چارلز (1387). هویت در معماری. در جست‌وجوی هویت. ترجمۀ ابوالفضل توکلی شاندیز. آینه خیال. 2(9): 82-83.
  • گادامر، هانس‌ـ‌گئورگ (1398). دیالکتیک هگل. مقاله‌هایی از مجموعۀ فلسفۀ نوین. چاپ سوم. ترجمۀ پگاه مصلح. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  • گدار، آندره (1399). آثار ایران (دورۀ ۴ جلدی). ترجمۀ ابوالحسن سروقد مقدم. چاپ هفتم. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی. (چاپ اول: ۱۳۴۱).
  • گروت، لیندا و وانگ، دیوید (۱۴۰۱)، «روش‌های تحقیق در معماری»، ترجمۀ علیرضا عینی‌فر، چاپ دوازدهم، تهران: مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران.
  • لیبسکیند، دانیل (۱۴۰۰). لبه نظم. ترجمه مرتضی نیک‌فطرت. تهران: فکر نو.
  • مهدوی‌نژاد، محمدجواد؛ بمانیان، محمدرضا و خاکسار، ندا (1389). هویت معماری. تبیین معنای هویت در دوره‌های پیشامدرن. مدرن و فرامدرن. هویت شهر. 7(4): 113-122.
  • ونتوری، رابرت (1389). پیچیدگی و تضاد در معماری. ترجمۀ علی‌رضا میرترابی و محمدرضا منوچهری. تهران: انتشارات سمیرا.
  • هاینن، هیلده (۱۴۰۰). معماری و مدرنیته. ترجمۀ احسان حنیف. تهران: فکر نو.
  • Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2022). Dialectic of enlightenment: philosophical fragments, translated by Morad Farhadpour and Omid Mehregan, 9th edition, Tehran: Hermes Pub. [In Persian].
  • Ahmadi, B. (2021), Modernity and Critical Thought, 14th edition, Tehran: Nashr-e-Markaz. [In Persian].
  • Ahmadi, B. (2023), The Book of Doubt, 16th edition, Tehran: Nashr-e-Markaz. [In Persian].
  • Ardalan, N., & Diba, D. (1999).Architecture Today.Urban Planning and Architecture, 17(57): 1-6. [In Persian].
  • Asonye, Ch. (2020). There’s Nothing New about the’new Normal’. In Here’s Why, Worl d Economic Forum.
  • Bamanian, M. R.;Amirkhani, A., & Lilian, M. R. (2015).Order and Disorder in Architecture. 2nd Edition, Tehran: Tahan Pub. [In Persian].
  • Berman, M. (2021).All that is solid melts into air: the experience of modernity, Translated by Morad Farhadpour. 4th Tehran: Tarh-e-Naqd. [In Persian].
  • Bottomore, T. B., (2019), The Frankfurt School, translated by Hossein Ali Nozari, 8th edition, Tehran: Nashr-e-Ney. [In Persian].
  • Broadbent, G. (2009). Deconstruction: A Student's Guide, translated by Manouchehr Mozayani, Tehran: Urban Planning and Processing Company (affiliated with Tehran Municipality). [In Persian].
  • Charmaz, K. (1983). The Grounded Theory Method: An Explication and Interpretation in Contemporary Field Research. A collection of Readings. Robert M. Emerson, ed.
  • Corbin, J. M., & Strauss, A. L. (2021).Basics of qualitative research: techniques and procedures for developing grounded theory, translated by Nahid Dehghan Nayyeri; Ali Fakhrmovahedi; Maryam Esmaeili; Tabandeh Sadeghi and Zahra Tayyebi, Tehran: Andishe-ye-Rafi. [In Persian].
  • Correa, Ch. (1998).Identity in Architecture.In Search of Identity,translated by Abolfazl Tavakkoli Shandiz,Ayeneh-ye-Khial, 2(9): 82-83. [In Persian].
  • Diba, D. (1990).The Globalization of the World of Architecture,Architecture and Urban Planning. 61(13): 6-10. [In Persian]
  • Diba, D. (2008).The Action of Architecture and Culture.Architecture and Culture. 10(32): 47-50. [In Persian].
  • Diba, D. (2014).The Plurality of Today's Views of Architecture in a Turbulent World,Architecture and Culture, 7(24): 3-12. [In Persian]
  • Diba, D. (2018). Contemporary architecture of Iran. Architectural Design. 82(3): 70-79.
  • Dibaj, M., & Soltanzadeh, H. (2013).Philosophy and Architecture, 2nd edition, Tehran: Iran Cultural Studies. [In Persian]
  • Eisenman, P., & Iturbe, E. (2020). Lateness, translated by Hesam Eshghi Sanati and Morteza Nikfetrat, Tehran: Fekr-e-No Pub. [In Persian].
  • El-Erian, M. A. (2010). Navigating the new normal in industrial countries. Washington, DC: Per Jacobsson Foundation.
  • Elder, L., & Paul, R. (2005). Critical thinking: Tools for taking charge of your professional and personal life.
  • Gadamer, H. (1999).Hegel dialectic: five hermeneutical studies, 3rd Edition, translated by Pegah Mosleh, Tehran: Scientific and Cultural Pub. [In Persian].
  • Ghobadian, V. (2016).We are the Inheritors of Inheritance,Designer Today, 1(6): 8. [In Persian]
  • Ghobadian, V. (2022).Stylistics and Theoretical Foundations in Iran Contemporary Architecture, 4th Edition, Tehran: Fekr-e-No Pub. [In Persian].
  • Godard, A. (2020). The Artworks of Iran (Set of 4 Vol.), translated by Abolhassan Sarvghad Moghadam. 7th Mashhad: Islamic Research Foundation of Astane Quds Razavi. [In Persian].
  • Groat, L. N., & Wang, D. C. (2022), Architectural research methods, translated by Alireza Einifar, 12th edition, Tehran: Tehran University Press. [In Persian].
  • Guba, Egon G. and Lincoln Yvonna S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. Handbook of qualitative research, 2(163-194), 105.
  • Hasija, D.; Liou, R., & Ellstrand, A. (2020). Navigating the new normal: Political affinity and multinationals’ post‐acquisition performance. Journal of Management Studies, 57(3), 569-596.
  • Hassan, I. (1993). Toward a concept of postmodernism. London Sage.
  • Heynen, H. (2021).Architecture and modernity: a critique,translated by Ehsan Hanif.Tehran: Fekr-e-No Pub. [In Persian].
  • Hojjat, I. (2005).Human-making identity andidentity-making human (a reflection on relationship between identity and architecture),Fine Arts, 6(24): 55-62. [In Persian]
  • Hojjat, I. (2014).Tradition and Innovation in Architectural Education, Tehran: University of Tehran [In Persian].
  • Jalali, A.;Pourjafar, M. R.;Safavi, A. & Ranjbar, E. (2025).Exploring the Impacts of Technology on Enhancing the Quality of Urban Public Spaces within the Framework of Smart Cities; Case Study: Iran Mall Tehran, International Journal of Iranian Urban Design Studies (IUDS), 1(2):183-21. DOI: 22099/iuds.2025.52261.1028 [In Persian].
  • Jencks, C. (1973). Modern Movements in Architecture, London.
  • Jencks, C. (1977). The language of post-modern architecture. New York: Rizzoli.
  • Jencks, C. (1978). Polemical aggressive, perverse, independent, hence interesting, though often, to my mind, wrong-headed. Routledge.
  • Jencks, C. (1987). Postmodern and late modern: The essential definitions. Chicago Review. 35(4): 31-58.
  • Jencks, C. (1991). Postmodern vs. late-modern. Zeitgeist in Babel: the postmodernist controversy. Indiana: Indiana University Press. 4(21).
  • Jencks, C. (1995). The architecture of the jumping universe: A polemic: How complexity science is changing architecture and culture. London: Academy Editions.
  • Jencks, C. (1996). What is post-modernism? London: Academy Editions.
  • Jencks, C. (2005). The iconic building. New York: Rizzoli.
  • Jencks, C. (2007). Why Critical Modernism?. Architectural Design. 77(5): 140-145.
  • Jencks, Ch. (2021). The story of post-modernism: five decades of the ironic, iconic and critical in architecture, translated by Ehsan Hanif, Tehran: Fakr-e-No Pub. [In Persian].
  • Jencks, C. & Silver, N. (1972). Adhocism: the case for improvisation. 2013.
  • Jencks, C.; van Eyck, A.; Hertzberger, H.; Tange, K.; Levi-Strauss, C.; Tschumi, B.; Eisenman, P.; LeFebvre, H.; Gehry, F.; Libeskind, D. & Hadid, Z. (2019). Subject: Theory of Design, Sem-6th Sub Code-15AR633.
  • Jencks, Ch., & Kropf, K. (2019). Theories and manifestoes of contemporary architecture, translated by Ehsan Hanif. Tehran: Fakr-e-No Pub. [In Persian].
  • Khaki, Gh. (2022), Research Method (with a thesis writing approach), Tehran: Fouzhan Pub. [In Persian].
  • Koolhaas, R. & Mau, B. (1997). S, m, l, xl. The Monacelli Press, LLC.
  • LaBarre, P. (2003). THE NEW NORMAL: From Boom to Bust to War to Whatever Comes Next? FAST COMPANY, 74-83.
  • Libeskind, D. (2021).The Edge of Order,translated by Morteza NikFetrat,Tehran: Fekr-e-No Pub. [In Persian]
  • MahdaviNejad, M. J.;Bemanian, M. R., & Khaksar, N. (2010).Architectural Identity:Explaining the Meaning of Identity in Pre-modern, Modern and Post-modern Era,Hoviat Shahr, 7(4): 113-122. [In Persian].
  • Marx, K. & Engels, F. (1848). Communist manifesto, Ed. 1967, translated by Moore.
  • Mayring, Ph. (2021). Qualitative content analysis: A step-by-step guide. Qualitative Content Analysis.
  • Pakzad, J. (2018).History of Cities and Urbanization in Europe: From the Beginning to the Industrial Revolution, 6th edition, Tehran: Armanshahr Pub. [In Persian].
  • Pakzad, J. (2019).History of Cities and Urbanization in Iran: From the Beginning to the Qajar Era, 4th edition, Tehran: Armanshahr Pub. [In Persian].
  • Pakzad, J. (2021).History of Cities and Urbanization in Iran: Qajar and Pahlavi Era, 2nd edition, Tehran: Armanshahr Pub. [In Persian].
  • Palmer, R. E. (2022). Hermeneutics: interpretation theory in Schleiermacher, Dilthey, Heidegger and Gadamer, translated by Mohammad Saeed Hanaei Kashani, 12th Tehran: Hermes Pub. [In Persian].
  • Roohi, P. (2020).Peter Eisenman; Notes, Conversations, Debates, Mashhad: Kasra Pub. [In Persian].
  • Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of qualitative research. Newbury Park, CA: sage.
  • Suzanne, É. (2021). Production planning for industrial symbiosis (Doctoral dissertation, Lyon).
  • Tahouri, N. (2017).Learning from Heidegger, kimia-ye-honar, 25(6): 92-73. [In Persian].
  • Tschumi, B. (2019). Architecture and disjunction, translated by Hesam Eshghi Sanati and Morteza Nikfetrat, Tehran: Fakr-e-No Pub. [In Persian].
  • Venturi, R. (2010). Complexity and contradiction in architecture, translated by Alireza Mirtorabi and MohammadReza Manouchehri, Tehran: Samira Pub. [In Persian].

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 07 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 26 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش: 18 فروردین 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 29 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار: 29 خرداد 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار