عدالت فضایی در فضاهای ورزشی عمومی روباز محله‌های محروم و حاشیه‌نشین شهری؛ تجربۀ زیستۀ بانوان سالمند دربارۀ کیفیت و زیست‌پذیری فضاهای شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری گروه مدیریت ورزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشیار، گروه مدیریت ورزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

نابرابری در دسترسی و کیفیت و محیط فضاهای ورزشی روباز در محله‌های محروم، حضور و فعالیت بدنی زنان سالمند را کاهش می‌دهد. این نابرابری درنهایت احساس امنیت، تعلق و سلامت آن‌ها را هم دچار افت می‌کند. بسیاری از سیاست‌ها فقط به افزایش تعداد فضاها می‌پردازند و نیازهای ادراکی، فرهنگی و جنسیتی را نادیده می‌گیرند. لذا پژوهش حاضر با هدف عدالت فضایی در فضاهای ورزشی عمومی روباز محله‌های محروم و حاشیه‌نشین شهری، از طریق تجربۀ زیستۀ بانوان سالمند دربارۀ کیفیت و زیست‌پذیری فضاهای شهری پرداخت. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر رویکرد پدیدارشناسی توصیفی بود. داده‌ها از طریق مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با ۲۴ زن سالمند ساکن در محلات کم‌برخوردار استان مازندران گردآوری شد. طبق یافته‌های پژوهش، ۹۶ مضمون فرعی در قالب ۱۱ مضمون اصلی دسترس‌پذیری و عدالت فضایی، کیفیت زیست‌محیطی و منظر فضاها، کالبد فضایی، هویت و فرهنگ بومی در فضا، مدیریت شهری، امنیت و ایمنی، بازتاب‌های روانی و هیجانی، اقتصاد و عدالت اجتماعی، سلامت و توانبخشی، تعاملات اجتماعی و درنهایت پایداری و تاب‌آوری شهری شناسایی شد. ازهمین‌رو، عدالت فضایی در ورزش شهری صرفاً با افزایش تعداد فضاها محقق نمی‌شود و نیازمند توجه هم‌زمان به کیفیت طراحی، امنیت ادراک‌شده، تناسب فرهنگی، مشارکت اجتماعی و سیاست‌گذاری عدالت‌محور است. این پژوهش بر ضرورت بازطراحی فضاهای ورزشی عمومی و تقویت فرایندهای مشارکتی و پیوند عدالت فضایی با عدالت اجتماعی تأکید دارد. چنین رویکردی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای سلامت جسمی و روانی، افزایش حس تعلق و بهبود زیست‌پذیری در محلات محروم شهری شود.

تازه های تحقیق

  • کوتاه‌بودن فاصله و منصفانه‌بودن هزینۀ دسترسی، استفادۀ سالمندان از فضاها و خدمات شهری را آسان می‌کند.
  • کیفیت محیط و منظر، آسایش را افزایش می‌دهد و مدت‌زمان حضور سالمندان در فضا را بیشتر می‌کند.
  • هویت محلی و برنامه‌ریزی با مشارکت زنان سالمند، حس تعلق و احساس امنیت را تقویت می‌کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Spatial Justice in Outdoor Public Sports Spaces of Marginalized Urban Neighborhoods: Elderly Women’s Lived Experiences of Urban Space Quality and Livability

نویسندگان [English]

  • Mohammad Zare Abandansari 1
  • Farzad Nobakht 2
1 Ph.D, Department of Sport Management, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 Associate Professor, Department of Sport Management, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده [English]

Inequities in access, quality, and surrounding conditions of open-air sports spaces in disadvantaged neighborhoods reduce older women’s participation in physical activity. These inequities also erode perceived safety, sense of belonging, and overall health. Many policies prioritize the number of facilities while overlooking perceptual, cultural, and gendered needs. This study examined spatial justice in open public sports spaces through older women lived experiences of quality and livability. A qualitative design with a descriptive phenomenological approach was used. Data were collected via semi-structured interviews with 24 older women residing in underserved neighborhoods of Mazandaran Province, Iran. Analysis identified 96 subthemes clustered into eleven domains: accessibility and spatial justice; environmental quality and landscape; spatial form; local identity and culture; urban governance; safety and security; psychological and affective responses; economy and social justice; health and rehabilitation; social interactions; and sustainability and urban resilience. Findings show that spatial justice in urban sport cannot be achieved by facility counts alone. It requires attention to design quality, perceived safety, cultural fit, meaningful participation, and justice-oriented policy. The study underscores the need to redesign open public sports spaces and to strengthen participatory processes that link spatial justice with social justice. Such an approach can improve physical and mental health, enhance belonging, and advance neighborhood livability in marginalized urban areas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial Form
  • Urban Livability
  • Older Women
  • Public Sports Facilities
  • Cultural Identity

مراجع

  • آذر، علی.، زکریازاده، ابولفضل.، و مروتی زرقانی، الهام. (1403). بررسی رضایتمندی شهروندان از فضاهای سبز شهری، مطالعۀ موردی منطقۀ ۶ کلانشهر تبریز. جغرافیا و برنامه‌ریزی، 28(90)، 45-21.
  • حسنعلی‌زاده، میلاد.، احدنژاد روشتی، محسن.، و مشکینی، ابوالفضل. (1403). تحلیل عدالت فضایی در توزیع و دسترسی به کاربری‌های شادی‌آفرین (مطالعۀ موردی: شهر بابل). اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 5(1)، 172-185.
  • زنگنه، مهدی.، شیرازیان، امیرحسین.، رجبی، مبینا.، و پیرزاده، زهره. (1404). سنجش عدالت فضایی در نحوۀ پراکنش کاربری‌های شهری (مطالعۀ موردی: کاربری‌های ورزشی شهر مشهد). جغرافیا و توسعۀ فضای شهری، 12(۲)، ۱۲۵-۱۴۷.
  • طوفان، سحر.، محمدپور، نسترن.، و شیرویه‌زاد، بهنام. (1404). ارزیابی عوامل رضایتمندی در پارک‌های شهری بانوان، نمونۀ موردپژوهی:بوستان بانوان پردیس و بوستان بانوان شاهد کرمانشاه. فصلنامه مطالعات توسعۀ پایدار شهری و منطقه‌ای، 6(2)، 248-266.
  • طهماسب‌نیا، زهرا.، دهقان منگابادی، ابوالفضل.، و دادپور، سارا. (1404). تبیین تأثیر کیفیت محیط کالبدی بر پیاده‌روی و تعاملات اجتماعی در خیابان‌های شهری (محدودۀ مطالعاتی: خیابان شریعتی بابل). جغرافیای اجتماعی شهری، 12(۱)، ۲۳۷-۲۶۰.
  • محمودزاده، حسن.، و کرمی، مهری. (۱۴۰۱). تحلیل فضایی عدالت مکانی در آمایش کاربری‌های خدماتی (پارک و فضای سبز، ورزشی و تفریحی‌توریستی) شهر تبریز با رویکرد چندمعیاری. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، ۱۲(۴۳)، ۳۱-۶۴.
  • نصیری، پریا.، حکیمی، هادی.، و محمدی، علیرضا. (1404). نقش دسترسی به پارک‌های شهری بر سلامت روان بانوان (مطالعۀ موردی: شهر اردبیل). جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای، 15(56)، 197-226.
  • Azar, A., Zakariazadeh, A., & Morvati Zargani, E. (2024). Examining citizens’ satisfaction with urban green spaces: A case study of District 6 of Tabriz metropolis. Geography and Planning, 28(90), 21–45. [In Persian]
  • Bai, Y., & Jin, H. (2024). The impact of visual, thermal, and acoustic environments in urban public spaces in cold regions on the psychological restoration of the elderly. Buildings, 14(9), 2685.‏
  • Battaglia, S., Cognigni, M., & Vettori, M. P. (2022, June). Resilient Design for Outdoor Sports Infrastructure. In International Conference on Technological Imagination in the Green and Digital Transition (pp. 659–667). Cham: Springer International Publishing.
  • Carmona, M. (2019). Place value: Place quality and its impact on health, social, economic and environmental outcomes. Journal of urban design, 24(1), 1-48.‏
  • Chen, S., Sun, Y., & Seo, B. K. (2022). The effects of public open space on older People’s well-being: from neighborhood social cohesion to place dependence. International journal of environmental research and public health, 19(23), 16170.
  • Chen, Y., Lin, N., Wu, Y., Ding, L., Pang, J., & Lv, T. (2021). Spatial equity in the layout of urban public sports facilities in Hangzhou. PLoS One, 16(9), e0256174.
  • Feitosa, F. O., Wolf, J. H., & Lourenço Marques, J. (2024). Operationalizing spatial justice in urban planning: bridging theory with practice. Urban Research & Practice, 17(5), 720–736.
  • Fontán-Vela, M., Rivera-Navarro, J., Gullón, P., Díez, J., Anguelovski, I., & Franco, M. (2021). Active use and perceptions of parks as urban assets for physical activity: A mixed-methods study. Health & place, 71, 102660.
  • Hasanalizadeh, M., Ahadnezhad Roshti, M., & Meshkini, A. (2024). Analysis of spatial justice in the distribution and accessibility of recreational land uses: A case study of Babol city. Urban Economics and Planning, 5(1), 172–185. [In Persian]
  • Jabbar, M., Yusoff, M. M., & Shafie, A. (2022). Assessing the role of urban green spaces for human well-being: A systematic review. GeoJournal, 87(5), 4405–4423.
  • Jennings, V., & Bamkole, O. (2019). The relationship between social cohesion and urban green space: An avenue for health promotion. International journal of environmental research and public health, 16(3), 452.‏
  • Jian, I. Y., Luo, J., & Chan, E. H. (2020). Spatial justice in public open space planning: Accessibility and inclusivity. Habitat International, 97, 102122.
  • Köckler, H., Shrestha, R., Bilal Aslam, A., Berger, T., Börner, S., Cheung, C., ... & Simon, D. (2024). Physical activity in public space: insights from a global community of practice applying photovoice as a tool for digital participatory place analysis. Cities & Health, 1–13.
  • Lak, A., Khodakarim, S., Myint, P. K., & Baradaran, H. R. (2023). The influencing factors of elder-friendly public open spaces promoting older adults’ health in deprived urban neighborhoods: Partial Least Square Structural Equation Modeling approach. Frontiers in Public Health, 11, 1143289.
  • Mahmoudzadeh, H., & Karami, M. (2022). Spatial analysis of locational justice in the allocation of service land uses (parks, green spaces, sports and recreational-touristic) in Tabriz city using a multi-criteria approach. Regional Urban Geography and Planning, 12(43), 31–64. [In Persian]
  • Mark, L., Holec, K., & Escher, T. (2025). Socio-spatial justice through public participation? A mixed-methods analysis of distributive justice in a consultative transport planning process in Germany. Case Studies on Transport Policy, 101467.
  • Mohammadian, B., & Mohammadzadeh, R. (2025). Development of the Traditional Aharab Neighborhood in Tabriz with a TND Approach for Contemporary Adaptation and Preservation of Local Identity. Urban Economics and Planning, 5(4), 228–243.
  • Mosharaf Dehkordi, H., & Shieh, E. (2019). Measuring the performance of supportive spaces in the pedestrian network of the central tissue in Shahrekord. Spatial Planning, 8(4), 47–66.
  • Mouratidis, K. (2021). Urban planning and quality of life: A review of pathways linking the built environment to subjective well-being. Cities, 115, 103229.
  • Nasiri, P., Hakimi, H., & Mohammadi, A. (2025). The role of access to urban parks on women’s mental health: A case study of Ardabil city. Regional Urban Geography and Planning, 15(56), 197–226. [In Persian]
  • Navarrete-Hernandez, P., Vetro, A., & Concha, P. (2021). Building safer public spaces: Exploring gender difference in the perception of safety in public space through urban design interventions. Landscape and Urban Planning, 214, 104180.
  • Paudel, C., Timperio, A., Salmon, J., Loh, V., Deforche, B., & Veitch, J. (2025). Designing outdoor fitness areas for older adults: a conjoint analysis study. Leisure Studies, 44(3), 383–396.
  • Piazzoni, F., Poe, J., & Santi, E. (2024). What design for urban design justice? Journal of Urbanism: International Research on Placemaking and Urban Sustainability, 17(3), 379–400.
  • Price, A., Langford, M., & Higgs, G. (2023). Quantifying disparities in access to recreational opportunities by alternative modes of transport. Case Studies on Transport Policy, 11, 100949.
  • Qi, J., Mazumdar, S., & Vasconcelos, A. C. (2024). Understanding the relationship between urban public space and social cohesion: A systematic review. International Journal of Community Well-Being, 7(2), 155–212.
  • Rigolon, A. (2016). A complex landscape of inequity in access to urban parks: A literature review. Landscape and urban planning, 153, 160-169.‏
  • Rosenbluth, A., Ropert, T., Rivera, V., Villalobos-Morgado, M., Molina, Y., & Fernández, I. C. (2024). Between Struggle, Forgetfulness, and Placemaking: Meanings and Practices among Social Groups in a Metropolitan Urban Park. Land, 13(6), 756.
  • Rot, C., Tan, W., Tempels, B., & Patuano, A. (2025). Is It Just Planning? Unpacking Markers of Justice in Spatial Planning Literature. Journal of Planning Literature, 08854122251328259.
  • Sahan, A. H. (2021). Alienation in the urban structure and its impact on the individual and society. Journal of Legal, Ethical and Regulatory Issues, 24, 1.
  • San-Juan-Escudero, A., Ballesteros-Peña, S., Fernández-Aedo, I., Sanchez, S. C., Fernandez-Alonso, J., Gullón, P., ... & Gravina, L. (2025). Exploring urban design’s impact on physical activity: A participatory photovoice study across socioeconomically diverse neighborhoods. Landscape and Urban Planning, 259, 105334.
  • Schindler, M., & Dionisio, R. (2024). Planning for urban livability: Integrating socio-spatial indicators in city-making. Journal of Urban Technology, 31(3), 53–82.
  • Sharif, A. A. (2020). User activities and the heterogeneity of urban space: The case of Dahiyat Al Hussein park. Frontiers of Architectural Research, 9(4), 837–857.
  • Shen, J., Cheng, J., Huang, W., & Zeng, F. (2020). An exploration of spatial and social inequalities of urban sports facilities in Nanning City, China. Sustainability, 12(11), 4353.
  • Swapan, M. S. H., Aktar, S., & Maher, J. (2024). Revisiting spatial justice and urban parks in the post-COVID-19 era: A systematic literature review. Sustainability, 16(10), 3929.
  • Tahmasbnia, Z., Dehghan Mangabadi, A., & Dadpour, S. (2025). Explaining the impact of physical environment quality on walking and social interactions in urban streets: A case study of Shariati Street, Babol. Urban Social Geography, 12(1), 237–260. [In Persian]
  • Toofan, S., Mohammadpour, N., & Shiroyezad, B. (2025). Evaluation of satisfaction factors in women’s urban parks: A case study of Pardis Women’s Park and Shahed Women’s Park in Kermanshah. Journal of Sustainable Urban and Regional Development Studies, 6(2), 248–266. [In Persian]
  • Veitch, J., Rivera, E., Loh, V., Paudel, C., Biggs, N., Deforche, B., & Timperio, A. (2025). Examining Park features that encourage physical activity and social interaction among adults. Health Promotion International, 40(3), daaf063.
  • Zangeneh, M., Shirazian, A. H., Rajabi, M., & Pirzadeh, Z. (2025). Measuring spatial justice in the distribution pattern of urban land uses: A case study of sports land uses in Mashhad city. Geography and Urban Space Development, 12(2), 125–147. [In Persian]
  • Zhai, Y., Li, D., Wang, D., & Shi, C. (2020). Seniors' physical activity in neighborhood parks and park design characteristics. Frontiers in Public Health, 8, 322.
  • Zhang, Y., Chen, G., He, Y., Jiang, X., & Xue, C. (2022). Social interaction in public spaces and well-being among elderly women: towards age-friendly urban environments. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(2), 746.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 13 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 08 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش: 01 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 29 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار: 29 خرداد 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار