تدوین راهبردهای ارتقای هم‌افزایی میان زیست شبانه و شهر هوشمند در فضاهای عمومی شهری؛ نمونۀ موردی: خیابان بوعلی، همدان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، نام ایران

2 استادیار، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

چکیده

این پژوهش به تحلیل هم‌افزایی میان دو مفهوم زیست شبانه و شهر هوشمند در فضاهای عمومی شهری پرداخته است. این مطالعه با تمرکز بر پیاده‌راه بوعلی شهر همدان، به‌دنبال درک نحوۀ تعامل این دو رویکرد و ارائۀ مدل‌های کاربردی برای بهبود کیفیت زیست شبانه در فضاهای عمومی شهری است. هدف اصلی این تحقیق، بررسی ابعاد مختلف هم‌افزایی شبانه‌هوشمند و ارزیابی اثرات آن بر پویایی و امنیت فضاهای شهری در ساعات شب است. زیست شبانه به‌عنوان بخش مهمی از فعالیت‌های شهری، بهبود امنیت، تعاملات اجتماعی و اقتصادی را در ساعات شب فراهم می‌آورد. از سوی دیگر، شهر هوشمند با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اطلاعاتی، به مدیریت بهینۀ این فضاها کمک می‌کند. در این راستا، بسیاری از پژوهش‌ها به تحلیل ابعاد کالبدی و اجتماعی، مدیریت شهری و فناوری‌های هوشمند پرداخته‌اند؛ اما کمتر پژوهشی به هم‌افزایی میان این دو مقوله پرداخته است. این پژوهش از رویکرد ترکیبی (کمی‌کیفی) استفاده کرده و از ابزار پرسش‌نامۀ محقق‌ساخته برای گردآوری داده‌ها استفاده کرده است. جامعۀ آماری شامل ساکنان، کسبه و بازدیدکنندگان پیاده‌راه بوعلی است. تحلیل داده‌ها از طریق مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) و تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) انجام شده است. محدودۀ مکانی این پژوهش، پیاده‌راه بوعلی در شهر همدان است که یکی از مهم‌ترین کانون‌های زیست شبانۀ شهر محسوب می‌شود. نتایج تحقیق نشان داد که مدل نهایی ۶۲درصد واریانس هم‌افزایی شبانه‌هوشمند را تبیین می‌کند. بیشترین اثر مستقیم از بُعد کالبدی‌محیطی (β=0.36) و اجتماعی‌فرهنگی (β=0.28) گزارش شد. همچنین، اثرات غیرمستقیم میان ابعاد مختلف نیز از طریق مسیرهای مدیریتی‌حکمرانی و فناورانه‌زیرساختی تأثیرگذار بودند. شاخص‌های برازش مدل در سطح مطلوب قرار داشتند (CFI=0.92، TLI=0.90، RMSEA=0.058). این پژوهش نشان داد که هم‌افزایی میان زیست شبانه و شهر هوشمند، پدیده‌ای چندبعدی و میان‌رشته‌ای است که تحقق آن به ترکیب فناوری‌های هوشمند با ابعاد اجتماعی، کالبدی و مدیریتی نیاز دارد. پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاری‌های شهری در فضاهای عمومی شبانه با اولویت بهبود کیفیت کالبدی، امنیت و توسعۀ زیرساخت‌های هوشمند پیگیری شود تا بستر مناسبی برای تحقق زیست شبانه‌ای پویا و هم‌افزا فراهم آید.

تازه های تحقیق

  • این پژوهش برای نخستین‌بار هم‌افزایی میان زیست شبانه و شهر هوشمند را در بستر فضاهای عمومی بررسی کرده است.
  • مدل تجربی تحقیق توانست ۶۲درصد از واریانس هم‌افزایی شبانه‌هوشمند را تبیین کند.
  • ابعاد کالبدی و اجتماعی، بیشترین نقش را در ارتقای زیست شبانۀ محور بوعلی دارند.
  • فناوری‌های هوشمند از مسیر کالبدی و مدیریتی موجب بهبود امنیت و سرزندگی شبانه می‌شوند.
  • ترکیب داده‌های ذهنی و عینی چارچوبی نوین برای سنجش پویایی شبانه فراهم کرده است

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Formulation of Strategies to Enhance Synergy between Night-time Life and Smart City in Urban Public Spaces; Case Study: Bouali Street, Hamadan

نویسندگان [English]

  • Sara Ghodrat Samani 1
  • Hadi Rezaeirad 2
1 M.Sc. Student, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran.
چکیده [English]

This study analyzes the synergy between two concepts: night-time life and smart city in urban public spaces. Focusing on Bouali Pedestrian Path in Hamadan, this research seeks to understand how these two approaches interact and propose practical models to improve the quality of night-time life in urban public spaces. The main objective of the study is to examine various aspects of the night-time–smart synergy and assess its impact on the dynamics and safety of urban spaces at night. Night-time life, as an essential part of urban activities, enhances security, social interaction, and economic engagement during the night hours. On the other hand, smart cities use modern information technologies to optimize the management of these spaces. This study uses a mixed-method approach (quantitative-qualitative) and a researcher-developed questionnaire for data collection. The analysis was performed using Structural Equation Modeling (SEM) and Exploratory Factor Analysis (EFA). The findings indicate that the final model explains 62% of the variance in night-time–smart synergy, with the highest direct impacts from the physical-environmental (β = 0.36) and social-cultural dimensions (β = 0.28). The study emphasizes the need for integrating smart technologies with the social, physical, and managerial aspects to achieve a dynamic and synergistic night-time life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Night-time Economy
  • Smart City
  • Urban Design
  • Synergy
  • Urban Public Space

مراجع

خبرگزاری ایسنا. (۱۳۹۹، ۱۲ مرداد). جلوگیری از ورود موتورسیکلت‌ها به پیاده‌راه بوعلی همدان. ایسنا. https://www.isna.ir/news/99051107709
احمد پوراحمد، احمد، کهکی، فاطمه، و سجودی، مریم. (۱۴۰۱). تحلیل نقش حیات شبانه در ارتقای سرزندگی فضاهای شهری (مطالعه موردی: میدان شهرداری شهر رشت). پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، ۱۳(۴۹)، ۶۱–۷۶. https://doi.org/10.30495/jupm.2022.5502
تکمیل، امیرحسین، و قانع، مهسا. (۱۴۰۳). سنجش شاخص‌های کالبدی-کاربری و اجتماعی در حیات شبانه و سرزندگی فضاهای شهری با رویکرد توسعه پایدار (مطالعه موردی: محله تاریخی ناسار، سمنان). مطالعات طراحی شهری ایران، ۱(۱)، ۱۱۷–۱۴۰. https://doi.org/10.22099/udsi.2024.51529.1006
تهمتن، آرمین.، صفری وحدت، معصومه.، و عرفانیان‌منش، نجمه سادات. (۱۴۰۲). تأثیر شهر هوشمند بر محیط‌زیست مبتنی بر اینترنت اشیا. در دهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی برق، الکترونیک و شبکه‌های هوشمند (EESCONF)، تهران.
حاتمی‌نژاد، حسین.، صادقی، علیرضا.، لطیفی، امید.، اسمعیلی، جمیله.، و حاتمی، احمد. (۱۴۰۰). برنامه‌ریزی راهبردی زندگی شبانه در مراکز شهری (مطالعۀ موردی: منطقۀ ۱۲ کلانشهر تهران). توسعۀ پایدار محیط جغرافیایی، ۳(۵), ۱۹۳–۲۱۲.
حیاتی، حامد، و اسلامی، احسان. (۱۳۹۷). بازآفرینی راهبردهای تجلی هویت در محله‌های تاریخی: مطالعه موردی محله زندیه شیراز. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، ۸(۳۱).
خزایی، مصطفی.، و بیگی، مصطفی. (۱۴۰۰). مدیریت شبانۀ شهری؛ الگویی برای حکمروایی خوب شهری. جغرافیا و روابط انسانی، ۴(۱), ۵۷–۸۱. http://gahr.ir/article_132172_9ba0fe758a16f02c5ceaa251c7397a6d.pdf
سادات سیادتی، فریال، و کریمی‌فرد، لیلا. (۱۳۹۷). بررسی و بازخوانش تداوم زندگی شهری در شب مبتنی بر شادابی و سرزندگی فضاهای شهری ۲۴ ساعته: موردپژوهی محله دربند تهران. فصلنامه مدیریت شهری، ۱۷(۵۰). https://www.sid.ir/FileServer/JF/28713975006.pdf
سجادزاده، حسن.، و بهادر، عادل. (۱۴۰۱). ارزیابی اولویت‌های کیفیت محیطی حیات شبانه در فضای شهری از منظر کاربران (نمونۀ موردی: شهر همدان). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، ۵۴(۲), ۷۱۳–۷۳۳.
ستاد بازآفرینی شهری همدان. (۱۴۰۱). گزارش وضعیت فضاهای عمومی و مراکز تاریخی شهر همدان. همدان: دبیرخانۀ ستاد بازآفرینی شهری.
شعاع کاظمی، مهرانگیز، و کردلو، مریم. (۱۴۰۰). سبک زندگی مبتنی بر زیست شبانه. پژوهش‌نامه سبک زندگی، ۷(۱)، ۹۹–۱۱۶. https://doi.org/20.1001.1.24763101.1400.7.1.6.7
شهرداری همدان. (۱۴۰۰). طرح سامان‌دهی و پیاده‌راه‌سازی خیابان بوعلی‌سینا. همدان: معاونت فنی و عمرانی شهرداری همدان.
علیزاده، آزاده، خسروانی‌نژاد، سمانه، فلاحتی، محمد، و اکبری، رضا. (۱۳۹۹). تبیین عوامل طراحانه مؤثر بر شکل‌گیری بستر زندگی شبانه در فضاهای شهری (نمونه مورد مطالعه: خیابان کاشانی یزد). مطالعات شهری، ۱۰(۳۷)، ۳۱–۴۴. https://doi.org/10.34785/J011.2021.670
عزیزی، محمدمهدی، و قانع، مهسا. (۱۴۰۳). تحلیل عوامل مؤثر بر زندگی شبانه شهری با استفاده از روش تحلیل اثرات متقاطع؛ بررسی موردی: منطقه ۸ شیراز. نامه معماری و شهرسازی، ۱۷(۴۴)، ۷۵–۹۵. https://doi.org/10.30480/aup.2024.5216.2122
معاونت شهرسازی و معماری همدان. (۱۴۰۰). مطالعات بازآفرینی محورهای تاریخی شهر همدان. همدان: شهرداری همدان.
Abraham, J., & Carpenter, J. (2019). Determinants of the sustained development of the night-time economy. Journal of Risk and Financial Management, 16(8), 351. https://doi.org/10.3390/jrfm16080351
Ahmadpour-Ahmad, A., Kahki, F., & Sajoudi, M. (2022). Analysis of the role of nightlife in enhancing urban vitality (Case study: Municipality Square of Rasht). Urban Planning and Research, 13(49), 61–76. https://doi.org/10.30495/jupm.2022.5502 (in Persian)
Albino, V., Berardi, U., & Dangelico, R. M. (2015). Smart cities: Definitions, dimensions, performance, and initiatives. Journal of Urban Technology, 22(1), 3–21. https://doi.org/10.1080/10630732.2014.942092
Alizadeh, A., Khosrowani-Nejad, S., Falahati, M., & Akbari, R. (2020). Explaining design factors affecting the formation of urban nightlife environments (Case study: Kashani Street, Yazd). Urban Studies, 10(37), 31–44. https://doi.org/10.34785/J011.2021.670 (in Persian)
Azizi, M. M., & Ghane, M. (2024). Analysis of factors affecting urban nightlife using cross-impact analysis method: Case study of District 8, Shiraz. Architecture and Urbanism Letter, 17(44), 75–95. https://doi.org/10.30480/aup.2024.5216.2122 (in Persian)
Batty, M., Axhausen, K. W., Giannotti, F., Pozdnoukhov, A., Bazzani, A., Wachowicz, M., ... & Portugali, Y. (2012). Smart cities of the future. The European Physical Journal Special Topics, 214(1), 481–518. https://doi.org/10.1140/epjst/e2012-01703-3
Beatley, T. (2000). Green Urbanism: Learning from European Cities. Island Press.
Bibri, S. E., & Krogstie, J. (2021). Data-driven smart sustainable cities of the future: A novel model of urbanism and its core dimensions, strategies, and solutions. Energy Informatics, 4(1), 1–27. https://doi.org/10.1186/s42162-021-00138-8
Calthorpe, P. (1993). The Next American Metropolis: Ecology, Community, and the American Dream. Princeton Architectural Press.
Cardullo, P., & Kitchin, R. (2022). Being a 'citizen' in the smart city: Up and down the scaffold of smart citizen participation in Dublin, Ireland. GeoJournal, 87(1), 55–70.
Carmona, M., Heath, T., Oc, T., & Tiesdell, S. (2010). Public Places, Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design (2nd ed.). Routledge.
Elshater, A., & Abusaada, H. (2022). Effects of nightlife activities on urban spaces and design: A case study of Al-Hussein Mosque, Old Cairo. City, Territory and Architecture, 9(1), 1–18.
Elvas, L. B., Nunes, M., Ferreira, J. C., Francisco, B., & Afonso, J. A. (2024). Georeferenced analysis of urban nightlife and noise based on mobile phone data. Applied Sciences, 14(1), 362.
Gehl, J. (2010). Cities for People. Island Press.
Giffinger, R., Fertner, C., Kramar, H., Kalasek, R., Pichler-Milanović, N., & Meijers, E. (2007). Smart cities: Ranking of European medium-sized cities. Vienna: Centre of Regional Science, Vienna University of Technology. http://www.smart-cities.eu/download/smart_cities_final_report.pdf
Gong, S., Saadi, I., Teller, J., & Cools, M. (2024). Tensor Decomposition for Spatiotemporal Mobility Pattern Learning with Mobile Phone Data. Transportation Research Record: Journal of the Transportation Research Board, 2679(2), 1432‑1445. https://doi.org/10.1177/03611981241270166
Hamedan Municipality. (2021). Plan for the organization and pedestrianization of Bu-Ali Sina Street. Hamedan: Technical and Urban Development Department of Hamedan Municipality. (in Persian)
Hamedan Urban Planning and Architecture Deputy. (2021). Studies on the regeneration of historic axes of Hamedan city. Hamedan: Hamedan Municipality. (in Persian)
Hamedan Urban Regeneration Headquarters. (2022). Report on the status of public spaces and historic centers of Hamedan city. Hamedan: Secretariat of the Urban Regeneration Headquarters. (in Persian)
Hataminejad, H., Sadeghi, A., Latifi, O., Esmaeili, J., & Hatami, A. (2021). Strategic planning of nightlife in urban centers (Case study: District 12 of Tehran metropolis). Sustainable Geographic Environment Development, 3(5), 193–212. (in Persian)
Hayati, H., & Eslami, E. (2018). Redevelopment strategies for expressing identity in historic neighborhoods: Case study of Zandieh neighborhood, Shiraz. Iranian-Islamic Urban Studies, 8(31). (in Persian)
ISNA. (2020, August 2). Prevention of motorcycles from entering Bu-Ali pedestrian path in Hamedan. ISNA. https://www.isna.ir/news/99051107709 (in Persian)
Jacobs, J. (1961). The Death and Life of Great American Cities. Random House.
Khezai, M., & Beigi, M. (2021). Urban nighttime management: A model for good urban governance. Geography and Human Relations, 4(1), 57–81. http://gahr.ir/article_132172_9ba0fe758a16f02c5ceaa251c7397a6d.pdf (in Persian)
Komninos, N. (2018). The age of intelligent cities: Smart environments and innovation-for-all strategies. Routledge.
https://www.routledge.com/The-Age-of-Intelligent-Cities-Smart-Environments-and-Innovation-for-all-Strategies/Komninos/p/book/9781138329058
Lynch, K. (1960). The Image of the City. MIT Press.
Montes-González, D., Vílchez-Gómez, R., Barrigón-Morillas, J. M., Atanasio-Moraga, P., Rey-Gozalo, G., & Trujillo-Carmona, J. (2018). Noise and air pollution related to health in urban environments. Proceedings, 2(20), 1311. https://doi.org/10.3390/proceedings2201311
Montgomery, J. (1998). Making a city: Urbanity, vitality and urban design. Journal of Urban Design, 3(1), 93–116. https://doi.org/10.1080/13574809808724418
Newman, O. (1972). Defensible Space: Crime Prevention Through Urban Design. Macmillan.
Relph, E. (1976). Place and Placelessness. Pion.
Roberts, M., & Eldridge, A. (2009). Planning the night-time city. Routledge.
Sadat-Siadati, F., & Karimi-Fard, L. (2018). Examining and reinterpreting the continuity of urban life at night based on the vitality and liveliness of 24-hour urban spaces: Case study of Darband neighborhood, Tehran. Quarterly Journal of Urban Management, 17(50). https://www.sid.ir/FileServer/JF/28713975006.pdf (in Persian)
Sajadzadeh, H., & Bahador, A. (2022). Assessment of environmental quality priorities of nightlife in urban spaces from users’ perspective (Case study: Hamedan city). Human Geography Research, 54(2), 713–733. (in Persian)
Sanoff, H. (2000). Community Participation Methods in Design and Planning. John Wiley & Sons.
Seijas, A., & Gelders, M. M. (2020). Governing the night-time city: The rise of night mayors as a new form of urban governance after dark. Urban Studies, 58(2), 316–334. https://doi.org/10.1177/0042098019895224
Sho’ah Kazemi, M., & Kordloo, M. (2021). Lifestyle based on nightlife. Lifestyle Research, 7(1), 99–116. https://doi.org/10.1001.1.24763101.1400.7.1.6.7  (in Persian)
Su, N., Li, W., & Qiu, W. (2023). Measuring the associations between eye-level urban design quality and on-street crime density around New York subway entrances. Habitat International, 131, 102728.
Tahamtan, A., Safri-Vahdat, M., & Erfanian-Manesh, N. S. (2023). The impact of smart cities on the environment based on the Internet of Things. In Proceedings of the 10th International Conference on Electrical, Electronics and Smart Networks Engineering (EESCONF), Tehran. (in Persian)
Takmil, A., & Ghane, M. (2024). Assessing physical-use and social indicators in urban nightlife and vitality with a sustainable development approach (Case study: Nesar historic neighborhood, Semnan). Iranian Journal of Urban Design Studies, 1(1), 117–140. https://doi.org/10.22099/udsi.2024.51529.1006 (in Persian)
Zhang, C., & Gao, L. (2025). Research on smart city construction in the context of public culture. Urban Governance, 6(1), 100045.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 16 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 19 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش: 03 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 29 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار: 29 خرداد 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار