بازآفرینی هویت شهری از طریق میراث معماری: مطالعۀ کمّی و کیفی تجربۀ بازدیدکنندگان از عمارت‌های تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، دزفول، ایران.

2 استاد مدعو گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار گروه مرمت ابنیه تاریخی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی جندی شاپور دزفول، ایران

چکیده

با وجود نقش مهم میراث معماری در شکل‌دهی هویت شهری، شناخت تجربۀ زیستۀ بازدیدکنندگان و تأثیر آن بر برداشت آنان از شهر همچنان محدود است. این پژوهش با رویکرد آمیختۀ هم‌گرای موازی، به تحلیل تجربۀ بازدید از خانه‌های تاریخی تهران و اثر آن بر نگرش و احساسات بازدیدکنندگان می‌پردازد. داده‌های کمی از ۹۹ بازدیدکننده (۷۰.۸درصد زن، میانگین سنی ۳۶ تا۴۰ سال) با پرسش‌نامۀ اعتبارسنجی‌شده گردآوری شده و با آمار توصیفی و استنباطی مورد بررسی قرار گرفته است. داده‌های کیفی نیز از ۷ مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته تا اشباع نظری، جمع‌آوری شده و از طریق تحلیل مضمون به آن پرداخته است. یافته‌های کمی نشان داد ۹۷.۹درصد تمایل به بازدید مجدد دارند، ۸۰.۲درصد بازدید را به دیگران توصیه می‌کنند و رضایت از راهنمایی تور بسیار زیاد (میانگین ۴.۶۴ از ۵) است. تحلیل کیفی شش مضمون اصلی را آشکار کرد: ۱. محوریت روایتگری مؤثر؛ ۲. تحول نگرش و تعمیق آگاهی؛ ۳. پیوند عاطفی، هویتی و غرور تاریخی؛ ۴. انگیزش برای کشف بیشتر؛ ۵. حس مسئولیت اجتماعی و نگرش انتقادی و ۶. اهمیت کیفیت طراحی و اجرا. ترکیب نتایج نشان داده است تمایل زیاد به بازدید مجدد (یافتۀ کمی)، عمدتاً از پیوند عاطفی و تحول نگرشی ناشی از روایتگری غنی (یافتۀ کیفی) سرچشمه می‌گیرد. این پژوهش داشته که سیاست‌های حفاظت و معرفی میراث شهری، فراتر از اقدامات فیزیکی، باید بر تجربه‌سازی‌های روایی و احساسی تمرکز کنند تا به تقویت معنادار هویت شهری بینجامد.

تازه های تحقیق

  • نشان می‌دهد روایت‌گری میراثی، هویت و دلبستگی مکانی را تقویت می‌کند.
  • برای نخستین‌بار تجربه بازدیدکنندگان از عمارت‌های تاریخی تهران را کمّی‌سازی کرده است.
  • معماری و روایت را به‌عنوان محرک‌های اصلی رضایت احساسی شناسایی می‌کند.
  • پیوندهای معنادار میان رضایت، کیفیت فضایی و تمایل به ترویج میراث را آشکار می‌سازد.
  • بینش‌های کاربردی برای غنی‌سازی ارتباط و تجربه احساسی میراث فرهنگی ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Urban Identity Regeneration through Architectural Heritage: A Quantitative and Qualitative Study of Visitors’ Experiences in Tehran’s Historic Mansions

نویسندگان [English]

  • Amir Tayyebi 1
  • Fatemeh Khodadadi Agh-Ghaleh 2
  • Mehdi Pirhayati 3
1 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Jundi-Shapur University of Technology, Dezful, Iran.
2 Visiting Professor, Department of Architecture, Faculty of Architecture and Urban Planning, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Conservation of Historic Buildings, Faculty of Architecture and Urban Planning, Jundi-Shapur University of Technology, Dezful, Iran.
چکیده [English]

Although architectural heritage plays a crucial role in shaping urban identity, the lived experiences of visitors and their influence on perceptions of the city remain underexplored. Employing a convergent parallel mixed‑methods design, this study examines how visits to historic houses in Tehran shape visitors’ emotions, attitudes, and identity awareness. Quantitative data were collected from 99 participants (70.8% female, aged 36–40) using a validated questionnaire and analyzed through both descriptive and inferential statistics. Qualitative data, drawn from seven semi‑structured interviews, were thematically analyzed until theoretical saturation was reached. The quantitative findings reveal high satisfaction with tour guidance (mean = 4.64 / 5), strong intention to revisit (97.9%), and a widespread willingness to recommend the experience (80.2%). The qualitative analysis identified six overarching themes: (1) centrality of storytelling, (2) transformation of perceptions and deepened awareness, (3) emotional and identity bonding with heritage, (4) motivation for further cultural discovery, (5) emergent social responsibility and reflective attitudes, and (6) significance of interpretive design quality. Synthesizing both strands of evidence shows that visitors’ intent to revisit arises primarily from affective and cognitive transformations mediated by rich narrative experiences. The study highlights that effective urban heritage policies must go beyond physical conservation to foster interpretive and emotionally engaging experiences that strengthen citizens’ cultural identity and social attachment to their city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Visitor experience
  • Historic houses of Tehran
  • Urban identity
  • Heritage Tourism Experience
  • Thematic analysis

مراجع

  • شاهین‌راد، مهنوش، رفیعیان، مجتبی و پورجعفر، محمدرضا. (1398). خوانش قصه‌های جامعه از متن فضای شهری: تقویت و تداوم حس مکان.معماری و شهرسازی آرمان شهر ، 12 (27)، 119- 129.
  • طیّبی، امیر و ذکاوت، کامران. (1396). تصویر ذهنی گردشگران داخلی از فضاهای شهری اصفهان با رویکرد نظریة زمینه‌‌ای. فصلنامه صفّه، 27(2)، 63-78.
  • طیّبی، امیر و ذکاوت، کامران. (1397). تأثیر جامعۀ میزبان بر تصویر ذهنی گردشگران از فضای شهری جمعی باز: یک مطالعۀ کیفی در بستر شهر اصفهان. برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری، 26، 8-27.
  • گیل امیررود، ناهید، اسدی ملک جهان، فرزانه و صلواتیان، سیده مامک. (1402). مطالعۀ تطبیقی روایت و معماری: نقش روایت در افزایش تعاملات اجتماعی مخاطبان در موزه‌های شهر تهران.مطالعات هنر اسلامی، 20 (49)، 670- 685.
  • مجتبوی، سیده مریم و صداقت، شکیلا. (1400). بررسی عوامل کالبدی مؤثر در ایجاد و ارتقای حس‌تعلق مکانی در طراحی شهری (مطالعۀ موردی: فضای عمومی بلانش شهر مشهد). فصلنامۀ مطالعات توسعۀ پایدار شهری و منطقه‌ای، 2 (2)، 105-126.
  • مسعود، سیداحسان و فیضی، محسن. (1400). ارزیابی درک گردشگران از سبک زندگی سنتی در خانه‌های تاریخی کاشان پس از استفادة مجدد به‌عنوان هتل. باغ نظر، 18(98)، 83-94.
  • منصوری رضا و افراسیابیان، شقایق.‌ (1402). بازخوانی میراث معاصر تهران و الگویابی برای هویت شهری در معماری و شهرسازی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی، ۱۳(۴) ،۱۴۷-۱۸۰.
  • منصوری، سید امیر. (1389). چیستی منظر شهری. منظر. 2(9). 30-33.
  • Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
  • Cabrera-Jara, N., & Greene-Zuñiga, M. (2024). Forgetting intangible values and community: The case of heritage conservation policies in Cuenca, Ecuador. Journal of Urban Management, 13(2), 279-293.
  • Creswell, J. W., & Clark, V. L. P. (2017). Designing and conducting mixed methods research. Sage publications.
  • Diener, A. C., & Hagen, J. (2022). Geographies of place attachment: A place-based model of materiality, performance, and narration. Geographical Review, 112(1), 171-186.
  • Falk, J. H. (2016). Identity and the museum visitor experience. Routledge.
  • Gil Amirrod,N. , Asadi Malek Jahan,F. and Salavatian,S. M. (2023). A Comparative Study of Narrative and Architecture: The Role of Narrative in Increasing Audience Interactions in the Museums of Tehran. Islamic Art Studies, 20(49), 670-685. [In Persian]
  • Halbwachs, M. (2024). On collective memory. University of Chicago press.
  • Hosseini, S., Cortes Macias, R., & Almeida Garcia, F. (2023). Memorable tourism experience research: a systematic review of the literature. Tourism Recreation Research, 48(3), 465-479.
  • Lynch, K. (1964). The image of the city. MIT press.
  • Mansouri,R. and Afrasiabian,S. (2023). Reunderstanding modern heritage of Tehran to contribute to urban identity in architecture and planning. Naqshejahan- Basic studies and New Technologies of Architecture and Planning, 13(4), 147-180. [In Persian]
  • Mansouri,S. (2010). -. MANZAR, the Scientific Journal of landscape, 2(9), 30-33. [In Persian]
  • Masoud,E. and Faizi,M. (2021). An Assessment of Tourists’ Perception of Traditional Lifestyle in an Adaptively Reused Historical House in the City of Kashan, Iran. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 18(98), 83-94. [In Persian]
  • Mojtabavi,S. ,. and Sedaghat,S. (2021). Investigation of Physical Factors Effective in Creating a Sense of Spatial Belonging in Urban Design (Case Study: Blanche Coffee Shop, Mashhad). Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 2(2), 105-126. [In Persian]
  • Nora, P. (1989). Between memory and history: Les lieux de mémoire. representations, 7-24.
  • Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (2011). The experience economy. Harvard Business Press.
  • Relph, E. (1976). Place and placelessness(Vol. 67, p. 45). London: Pion.
  • Scannell, L., & Gifford, R. (2010). Defining place attachment: A tripartite organizing framework. Journal of environmental psychology, 30(1), 1-10.
  • Shahinrad, , Rafieian, M. and Pourjafar, M. R. (2019). Reading Society’s Stories from the Urban Space as a text: Corroboration and Continuation of Sense of Place. Armanshahr Architecture & Urban Development, 12(27), 119-129. [In Persian]
  • Stone, P., & Sharpley, R. (2008). Consuming dark tourism: A thanatological perspective. Annals of tourism Research, 35(2), 574-595.
  • Tayyebi, A. , & Zekavat, K. (2018). The Effect of the Host Society on the Tourists’ Image of Urban Public Open Space: A Qualitative Study in an Iranian Context. Journal of Tourism Planning and Development, 7(26), 8-27. [In Persian]
  • Tayyebi, A. and Zekavat, K. (2017). Exploring Iranian Tourists’ Image of Isfahan using Grounded Theory. Soffeh, 27(2), 63-78. [In Persian]
  • Tilden, F. (2009). Interpreting our heritage. ReadHowYouWant. com.
  • Tuan, Y. F. (1977). Space and place: The perspective of experience. U of Minnesota Press.
  • Tung, V. W. S., & Ritchie, J. B. (2011). Exploring the essence of memorable tourism experiences. Annals of tourism research, 38(4), 1367-1386.
  • Vaske, J. J., & Kobrin, K. C. (2001). Place attachment and environmentally responsible behavior. The Journal of environmental education, 32(4), 16-21.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 12 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری: 10 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش: 30 فروردین 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 29 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار: 29 خرداد 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار