مطالعۀ نقش سرمایۀ فرهنگی در ادراک محیطی آثار هنری شهری؛ نمونۀ پژوهش: باغ هنر شیراز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، بخش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 استادیار، بخش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

چکیده

درک و تفسیر آثار هنر شهری وابسته به میزان آشنایی مخاطبان با مفاهیم فرهنگی و توانایی آن‌ها در خوانش نشانه‌های بصری است. در بسیاری از فضاهای شهری، شکافی میان پیام مدنظر هنرمند و برداشت مخاطب شکل می‌گیرد که این موضوع می‌تواند کارکرد فرهنگی و هویتی آثار را کاهش دهد. براساس نظریۀ سرمایۀ فرهنگی پیر بوردیو، تفاوت در سطح دانش فرهنگی، تجربه‌های هنری و سلیقۀ زیبایی‌شناختی افراد نقش تعیین‌کننده‌ای در نحوۀ ادراک و تفسیر پدیده‌های هنری دارد؛ بنابراین بررسی میزان اثرگذاری سرمایۀ فرهنگی بر ادراک آثار هنر شهری ضرورتی پژوهشی به شمار می‌آید. هدف این مطالعه، سنجش نقش سرمایۀ فرهنگی در ادراک فرهنگی مخاطبان از آثار هنری شهری با تأکید بر نمونۀ باغ هنر شیراز است. پژوهش با رویکرد کاربردی و روش توصیفی‌تحلیلی انجام شد. داده‌ها از طریق پرسش‌نامۀ محقق‌ساخته گردآوری شد و پس از پالایش، ۱۲۰ پرسش‌نامۀ معتبر وارد تحلیل شد. در تحلیل داده‌ها از آزمون هم‌بستگی پیرسون، تحلیل عاملی اکتشافی (PCA با چرخش Varimax)، آلفای کرونباخ، شاخص کفایت نمونۀ KMO، آزمون بارتلت و رگرسیون خطی چندگانه استفاده شد. مقدار 0.635KMO  و نتایج بارتلت با 0.001p <  معنادار بود. سه عامل اصلی استخراج شد که حدود ۵۲.۵درصد واریانس را تبیین کردند. رابطۀ بین سرمایۀ فرهنگی و ادراک فرهنگی مثبت و معنادار بود (  0.38 r =) و نتایج رگرسیون نشان داد سرمایۀ فرهنگی، پیش‌بینی‌کنندۀ مؤثر ادراک فرهنگی است (0.256β = ، 0.0001p =). یافته‌ها نشان می‌دهد افزایش سطح سرمایۀ فرهنگی می‌تواند زمینۀ درک عمیق‌تر و دقیق‌تر پیام‌های هنر شهری را فراهم سازد.

تازه های تحقیق

  • سرمایۀ فرهنگی به‌طور معنادار بر ادراک هنری مخاطبان تأثیر دارد.
  • تحلیل عاملی سه عامل اصلی ادراک هنری را شناسایی کرد (با تبیین بیش از ۵۲٪ واریانس).
  • رگرسیون نشان داد سرمایۀ فرهنگی پیش‌بینی‌کنندۀ قوی ادراک فرهنگی است (β=0.256, p=0.0001).
  • سواد بصری و پیش‌زمینۀ هنری نقش مهمی در درک عمیق آثار شهری دارند.
  • فضاهای عمومی هنری مانند باغ هنر می‌توانند هویت فرهنگی و گفت‌وگوی اجتماعی را تقویت کنند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Examining the Role of Cultural Capital in the Environmental Perception of Urban Artworks: The Case of Shiraz Art Garden

نویسندگان [English]

  • sana Jangjoo 1
  • Fathollah Zare Khalili 2
1 Master’s Student in Art Research, Department of Art, Faculty of Art and Architecture, University of Shiraz, Shiraz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Art, Faculty of Art and Architecture, University of Shiraz, Shiraz, Iran
چکیده [English]

The understanding and interpretation of urban art depend on the audience's familiarity with cultural concepts and their ability to decode visual signs. In many urban spaces, a gap emerges between the artist's intended message and the audience's interpretation, which can diminish the cultural and identity-related functions of the artworks. According to Pierre Bourdieu's theory of cultural capital, differences in individuals' cultural knowledge, artistic experiences, and aesthetic preferences play a decisive role in how artistic phenomena are perceived and interpreted. Therefore, examining the impact of cultural capital on the perception of urban art is an essential research endeavor. This study aims to assess the role of cultural capital in the cultural perception of urban artworks, with an emphasis on the case of Shiraz's Art Garden. The research employed an applied approach and a descriptive-analytical method. Data were collected through a researcher-made questionnaire, and after data cleaning, 120 valid questionnaires were analyzed. For data analysis, Pearson's correlation test, exploratory factor analysis (PCA with Varimax rotation), Cronbach's alpha, the KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) measure, Bartlett's test, and multiple linear regression were used. The KMO value was 0.635, and Bartlett's test results were significant at p < 0.001. Three main factors were extracted, explaining approximately 52.5% of the variance. The correlation between cultural capital and cultural perception was positive and significant (r = 0.380), and the regression results indicated that cultural capital is an effective predictor of cultural perception (β = 0.256, p = 0.0001). The findings suggest that increasing levels of cultural capital can provide the foundation for a deeper and more accurate understanding of the messages conveyed by urban art.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Art
  • Cultural Identity
  • Cultural capital
  • Bourdieu
  • Shiraz Art Garden
  • Field Theory

مراجع

  • اصغرزاده چرندابی، ضحی، بلخاری‌قهی، حسن و محمدی وکیل، مینا. (۱۴۰۳). نسبت سواد بصری و شکاف دیجیتال در میدان اجتماعی براساس نظریۀ پیر بوردیو. رهپویه هنرهای تجسمی، ۷)۲(، ۸۱–۹۰.
  • گیدنز، آنتونی. (1384). چشم‌اندازهای جهانی. ترجمه: محمدرضا جلایی‌پور. چاپ دوم، تهران: طرح نو.
  • غلامی هوجقان، فاطمه. (۱۴۰۳). واکاوی بازتاب آیین سَتّی در ادب و هنر دورۀ صفوی با استناد به نظریۀ میدان و تمایز پیر بوردیو. جلوۀ هنر، ۱۶)۴(، ۷۵–۹۵.
  • زنگی، بهنام، آیت‌اللهی، حبیب‌الله و فهیمی‌فر، اصغر. (۱۳۹۱). بررسی موقعیت اجتماعی نقاشی‌دیواری پس از انقلاب در ایران (با رویکرد جامعه‌شناسی ‌پیر بوردیو). نگره، ۷)۲۴(، ۱۰۱-۸۵.
  • طاهر، زهره و رهبرنیا، زهرا. (۱۴۰۴). بازآفرینی هنر نگارگری ایرانی در منظر شهری و نقش سرمایۀ فرهنگی شهروندان. پیکره، ۱۴(۳۹)، ۱–۱۵.
  • مظفر، فرهنگ، حسینی، مهدی و خدادادی، رضا. (۱۳۹۶). نقش هنرهای شهری در بهبود کیفیت محیط‌زیست شهری. پژوهش هنر، ۷(۱۳)، ۷۳–۸۴.
  • میرزایی، عبدالله، کاظم‌پور، مهدی و بهراد، زهرا. (۱۴۰۴). تحلیل جامعه‌شناختی آثار رضا عباسی، مبتنی بر نظریۀ میدان هنر بوردیو. جلوۀ هنر، ۱۷(۱)، ۱۴۲–۱۵۷.
  • Asgharzadeh Charandabi, Z., Balkhari Ghahi, H., & Mohammadi Vakil, M. (2024). The relationship between visual literacy and the digital divide in the social field based on Pierre Bourdieu’s theory. Rahpooyeh-ye Honarhā-ye Tajassomi, 7(2), 81–90. [in Persian]
  • Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste (R. Nice, Trans.). Harvard University Press.
  • Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power (J. B. Thompson, Ed.; G. Raymond & M. Adamson, Trans.). Harvard University Press.
  • Bourdieu, P. (1993). The field of cultural production: Essays on art and literature (R. Johnson, Ed.). Columbia University Press.
  • Gholami Hojaghan, F. (2024). Analyzing the reflection of the Satti ritual in the literature and art of the Safavid era based on Pierre Bourdieu’s theory of field and distinction. Jelve-ye Honar, 16(4), 75–95. [in Persian]
  • Giddens, A. (2001). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford University Press.
  • Giddens, A. (2005). Global Perspectives (M. Jalaeipour, Trans.). 2nd ed. Tehran: Tarh-e No. [in Persian]
  • Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage Publications.
  • Keidar, N., & Silver, D. (2023). Urban policy assemblage: Outcomes and processes of public art policy assemblage.
  • Lacy, S. (Ed.). (1995). Mapping the terrain: New genre public art. Bay Press.
  • Matthews, T., & Gadaloff, S. (2022). Public art for placemaking and urban renewal: Insights from three regional Australian cities.
  • Miles, M. (1997). Art, space and the city: Public art and urban futures. Routledge.
  • Mirzaei, A., Kazempour, M., & Behrad, Z. (2025). A sociological analysis of Reza Abbasi’s artworks based on Bourdieu’s theory of the art field. Jelve-ye Honar, 17(1), 142–157. [in Persian]
  • Mozaffar, F., Hosseini, M., & Khodadadi, R. (2017). The role of urban arts in improving the quality of the urban environment. Pajouhesh-e Honar, 7(13), 73–84. [in Persian]
  • Swartz, D. (1997). Culture and power: The sociology of Pierre Bourdieu. University of Chicago Press.
  • Taher, Z., & Rahbarnia, Z. (2025). Reinterpreting Iranian miniature art in the urban landscape and the role of citizens’ cultural capital. Peykareh, 14(39), 1–15. [in Persian]
  • Zangi, B., Ayatollahi, H., & Fahimifar, A. (2012). An investigation of the social status of mural painting in post-revolutionary Iran (with an approach based on Pierre Bourdieu’s sociology). Negareh, 7(24), 85–101. [in Persian]

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 10 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 06 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 30 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 29 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار: 29 خرداد 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار