نقش پیاده‌مداری در کیفیت زیست شبانه در فضاهای شهری (نمونه موردی: پیاده‌راه بوعلی همدان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه بوعلی سینا

2 استاد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

10.22099/iuds.2026.54999.1091

چکیده

زیست شبانه به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کلیدی کیفیت زندگی شهری، به‌ویژه در فضاهای پیاده‌محور، به عواملی وابسته است که تجربه حضور شهروندان را در ساعات شب ارتقا می‌دهند. این پژوهش با هدف ارزیابی نقش پیاده‌مداری در کیفیت زیست شبانه در پیاده‌راه بوعلی همدان انجام شد. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی با رویکرد ترکیبی (کمّی–کیفی) بوده است. داده‌های کمّی از طریق پرسشنامه با حجم نمونه ۴۰۰ نفر گردآوری و با استفاده از آزمون‌های آمار توصیفی، ضریب همبستگی، تحلیل عاملی و مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. داده‌های کیفی از طریق ۴۰ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و مشاهده میدانی در ساعات اوج فعالیت شبانه (۱۹ تا ۲۴) گردآوری و با روش تحلیل تماتیک پردازش شد. نتایج تحلیل‌های کمّی نشان داد که شاخص‌های پیاده‌مداری توانسته‌اند بخش قابل‌توجهی از واریانس کیفیت زیست شبانه را تبیین کنند (R²=0.64). در میان مؤلفه‌های مختلف، «ایمنی و امنیت» (β=0.22)، «کیفیت نورپردازی» (β=0.20) و «راحتی» (β=0.18) بیشترین تأثیر را بر تجربه شبانه کاربران داشتند. همچنین، در تحلیل کیفی، سه تم اصلی «عوامل محیطی»، «عوامل عملکردی» و «عوامل مدیریتی» استخراج گردید و مقوله «نورپردازی و دیدپذیری» بیشترین فراوانی را داشت. یافته‌های کیفی نشان داد که مهم‌ترین چالش‌های تجربه شبانه کاربران به ضعف روشنایی، عدم نظارت محیطی و کمبود امکانات رفاهی شبانه، از جمله مشکلات نظافت و مدیریت پسماند، مربوط است. تلفیق یافته‌های کمّی و کیفی نشان می‌دهد کیفیت زیست شبانه در محورهای پیاده‌محور تاریخی بیشتر از آنکه به «وجود فعالیت» وابسته باشد، به «کیفیت شرایط حضور شبانه» و فراهم بودن پیش‌شرط‌های ادراکی و خدماتی مرتبط است. این پژوهش تأکید می‌کند که ارتقای زیست شبانه در پیاده‌راه بوعلی نیازمند رویکردی یکپارچه است که شامل ارتقای نورپردازی، تقویت نظارت رسمی و طبیعی، بهبود خدمات رفاهی و برنامه‌ریزی منظم فعالیت‌های فرهنگی–گردشگری باشد. یافته‌های این تحقیق می‌تواند مبنای طراحی و مداخلات شهری در جهت ارتقای کیفیت زیست شبانه در محورهای مشابه در بافت‌های تاریخی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The role of pedestrianization in the quality of nightlife in urban spaces (Case study: Bu Ali Pedestrian Walkway, Hamadan)

نویسندگان [English]

  • Sara Ghodrat Samani 1
  • Hassan Sajadzadeh 2
1 دانشگاه بوعلی سینا
2 Professor, Department of Urbanism ,Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamedan,Iran
چکیده [English]

Night-time urban life, as a key component of urban quality of life—particularly within pedestrian-oriented public spaces—depends on factors that enhance citizens’ experience of presence at night. This study evaluates the role of walkability in improving night-time urban life along Bu-Ali Pedestrian Street in Hamedan. A descriptive–analytical mixed-methods design was adopted. Quantitative data were collected via a questionnaire (n = 400) and analyzed using descriptive statistics, correlation analysis, factor analysis, and Structural Equation Modeling (SEM). Qualitative data were obtained through 40 semi-structured interviews and targeted field observations during peak nighttime activity (19:00–24:00), and analyzed thematically. The quantitative results showed that walkability indicators explained a substantial share of variance in night-time urban life quality (R² = 0.64). “Safety and security” (β = 0.22), “lighting quality” (β = 0.20), and “comfort” (β = 0.18) had the strongest effects. Qualitative findings yielded three overarching themes—environmental, functional, and managerial factors—with “lighting and visibility” as the most frequent category. Inadequate lighting, limited surveillance, insufficient nighttime amenities, and poor cleanliness and waste management were identified as major challenges. Overall, night-time urban life in historic pedestrian corridors depends less on activity presence and more on the quality of nighttime conditions and service-related prerequisites. Thus, improving Bu-Ali Street requires an integrated approach combining enhanced lighting, strengthened surveillance, improved amenities, and systematic cultural–tourism programming, providing a basis for interventions in similar historic contexts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Walkability
  • Nightlife
  • Urban Spaces
  • Bouali Pedestrian Street
  • Hamedan

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 18 بهمن 1404
  • تاریخ دریافت: 05 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 01 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 18 بهمن 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 18 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار: 18 بهمن 1404