ارتقای رضایت مندی باشندگان بستر تاریخی محله هل مبتنی بر دارایی زمینه؛ تحلیل مردم نگارانه گذر خواجه عابد محله سنگ‌تراش‌های اصفهان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی، گروه مهندسی معماری و شهرسازی، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان، ایران

2 دانشجوی ارشد، گروه مهندسی معماری و شهرسازی، دانشکدة فنی و مهندسی، دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، اصفهان، ایران

چکیده

محلات قدیمی واقع در بافت‌های تاریخی، نمایانگر ساختارهای اجتماعی محله و تأثیر آن‌ها بر الگوهای رفتاری، ادراکی و کاربردی باشندگان در مراکز محله محسوب می‌شوند. هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی عوامل مؤثر بر افزایش رضایت‌مندی ساکنان محله سنگ‌تراش‌ها و ارتقای سطح این عامل است تا دارایی‌های ارزشمند موجود در بافت‌های تاریخی به‌عنوان الگوهای ماندگار و اصیل با توسعه اصولی شهرهای جدید پیوند یابد. روش‌شناسی پژوهش کیفی و مبتنی بر مردم‌نگاری تحلیلی-میدانی با رویکرد تفسیری است که از طریق مشاهده مشارکتی، عکس‌برداری، فیلم‌برداری غیرمداخله‌گر، مصاحبه غیرساختارمند، یادداشت‌برداری و تحلیل محتوا انجام شده است. یافته‌ها بر لزوم توجه به ابعاد گسترده و متنوع ساختارهای موجود در شهرهای تاریخی فراتر از رویکردهای مرسوم و اغلب محدود به جنبه‌های صرفاً کالبدی تأکید دارد. این پژوهش در نهایت به راهبردهایی با رویکرد مبتنی بر دارایی دست یافته که هدف آن ایجاد بستری برای تلفیق نظام توسعه نوین شهری با دارایی موجود در بافت‌های تاریخی است. این سرمایه‌ها علاوه بر جنبه‌های کالبدی، شامل ابعاد ادراکی و عملکردی نیز  می باشد که برای حفظ و ارتقای هویت تاریخی و فرهنگی شهرها ضروری به‌نظر می‌رسند.

تازه های تحقیق

  • تحلیل مردم‌نگارانۀ محور خواجه‌عابد نشان می‌دهد که رضایت‌مندی ساکنان محلات تاریخی، حاصل هم‌افزایی میان ابعاد کالبدی، ادراکی و عملکردی محیط است.
  • عوامل ادراکی همچون غنای حسی و حس تعلق مکانی نقشی تعیین‌کننده در جذب فضایی و پایداری اجتماعی دارند.
  • ایجاد تعادل میان حفاظت از بافت تاریخی و توسعۀ شهری، راهبرد اصلی برای پیوند میراث با نوگرایی و پایداری شهری است.
  • رفتارهای اجتماعی و آیین‌های بومی به‌عنوان بازخورد مثبت محیطی، در حفظ هویت فرهنگی و تقویت سرمایۀ اجتماعی، نقشی کلیدی دارند.
  • راهبردهای چندوجهی مبتنی بر دارایی‌های زمینه، می‌توانند الگوی مؤثری برای بازآفرینی شهری با رویکرد حافظه‌محور و مشارکت‌محور فراهم کنند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Enhancing Context-Asset-Based Satisfaction and Its Impact on User Behavior;An Ethnographic Analysis of the Khajeh Abed Passage in the Sangtarashan Quarter of Isfahan

نویسندگان [English]

  • Ramtin Mortaheb 1
  • Arezoo Zaerin 2
1 Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Engineering and Technology, Shahid Ashrafi Esfahani University, Isfahan, Iran
2 Master of Architecture and Urban Planning, Faculty of Engineering and Technology, Shahid Ashrafi Esfahani University, Isfahan, Iran
چکیده [English]

Old neighborhoods situated within historical contexts serve as manifestations of neighborhood social structures and their profound impacts on the behavioral, perceptual, and functional patterns of residents in neighborhood centers. Dissatisfaction with the urban environment stems from a mismatch between behavioral needs and the triple characteristics of space: physical, perceptual, and functional. This research aims to identify factors influencing the satisfaction of residents in the Sangtarashan neighborhood and to promote this vital element, so that the valuable assets present in historical fabrics can be linked, as enduring and authentic models, with the principled development of new cities. The main objectives of the study include identifying the triple criteria (physical, perceptual, and functional) in the Khajeh Abed Passage, discovering the causes of residents’ dissatisfaction based on current behavioral patterns, and proposing effective factors for enhancing resident satisfaction in this neighborhood center. The methodology of this study is qualitative, based on analytical-field ethnography with an interpretive approach. Data collection was conducted through field techniques, including participant observation, photography, non-intrusive videography, unstructured interviews, and note-taking, after which the data were evaluated through content analysis. The findings emphasize the necessity of attending to the broad and diverse dimensions of existing structures in historical cities, going beyond conventional approaches that are often limited to purely physical aspects. This research ultimately leads to asset-based strategies aimed at creating a platform for integrating the new urban development system with the assets present in historical contexts. These assets, in addition to physical aspects, also include perceptual and functional dimensions, which appear essential for preserving and enhancing the historical and cultural identity of cities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Physical
  • Perceptual
  • Functional
  • Behavioral
  • Khajeh Abed Passage
  • Sangtarashan Neighborhood
  • Contextual Assets

مراجع

  • آلتمن، ایروین (1382). محیط و رفتار اجتماعی: خلوت، فضای شخصی، قلمرو و ازدحام، ترجمة علی نمازیان، تهران: مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
  • استادی، مریم (1402). مدل مفهومی رابطۀ انسان و محیط شهری در فرایند ادراک بر پایۀ آرای فلاسفۀ ایرانی، نشریه علمی باغ نظر. 20( 124). 5-12.
  • بیرجندی نژاد,مریم و عبدمجیری,امین . (1401). اصول انتظام شکلی سردر ورودی خانه در معماری گذشته بر پایه سه نظریه روانشناسی محیط (مطالعه موردی سه خانه سنتی شاخص در شهر مشهد مقدس). پژوهشنامه خراسان بزرگ. 13(48). 69-88. https://doi.org/10.22034/jgk.2022.308505.0
  • پاک‌نژاد,فرزانه و کلینی ممقانی,ناصر . (1401). طراحی تجربیات فرح‌بخش شهری به کمک اصول طراحی ترغیبی. معماری و شهرسازی آرمان شهر. 15(41). 39-52. Doi: 22034/aaud.2022.306217.2555
  • ترکمان، احمد و قائد، مجتبی و شمتوب، سوگل. (1396). پاتوق، فضای جمعی شهری و معماری و محل تعاملات اجتماعی و فرهنگی (نمونه موردی شهر برازجان)، نشریه پژوهش و برنامه­ریزی شهری. 8(31). 225-248.
  • جانسون پل، آلن (1384). نسبت نظریة معماری با تاریخ، ترجمة حمیدرضا خوئی. گلستان هنر. چاپ 1، 69-73.
  • جوادی، محمد اسلم. (1390). دین و زندگی روزمره، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 34-46.
  • دانشگر مقدم,گلرخ و اسلامپور,مرمر . (1391). تحلیل نظریه قابلیت محیط از دیدگاه گیبسون و بازخورد آن در مطالعات انسان و محیط انسان ساخت. معماری و شهرسازی آرمان شهر. 5(9). 73-86
    https://www.armanshahrjournal.com/article_33213.html
  • دهقان,فرزانه السادات . (1399). آسیب‌شناسی کاهش قابلیت محیطی ناشی از تغییرات سلیقه‌ای و ناهنجار کالبدی محیط؛ نمونۀ موردی: کوهریگ مهریز استان یزد. باغ نظر. 17(83)- 53-62. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.184475.4097
  • راپاپورت، ایماس (1382). خاستگاه‌های فرهنگی معماری، مترجم: صدف آل رسول و افرا بابک خیال،چاپ 8، 56 -97 .
  • رضایی,سهراب و شرقی,علی . (1403). الگوهای هندسی انتشار نور روز و ادراکات حسی ساکنان در ساختمان‌های مسکونی. باغ نظر, 21(134). 5-20. https://doi.org/10.22034/bagh.2024.451479.5587
  • سرمدی، صدف و شاه چراغی، آزاده وکریمی فرد، لیال. (1399). فرآیند ادراک منظر بر پایه ادراکات حسی و عقلی، باغ نظر. 17(88)، 27-38. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.195136.4236
  • شاهچراغی، آزاده و بندر آبادی، علیرضا. (1402). محاط در محیط: کاربرد روان‌شناسی محیطی در معماری و شهرسازی، سازمان جهاد دانشگاهی تهران، چاپ اول.
  • صابونچی، پریچهر و مثنوی، محمد رضا و متدین، حشمت الله. (1402). تحلیل اصول و ویژگی‌های کلیدی راه‌حل‌های طبیعت‌بنیان در ارتباط با سبزسازی شهری مرور سیستماتیک، باغ نظر. 20(121). https://doi.org/10.22034/bagh.2022.344400.5200
  • عبدالهی, مجید , توکلی نیا, جمیله و صرافی, مظفر . (1389). بررسی نظری مفهوم محله و بازتعریف آن با تأکید بر شرایط محله های شهری ایران.  پژوهشهای جغرافیای انسانی. 42(2). 82-103
  • عبدی، محمدعلی و مهدی زادگان، سیما. (1389). توسعة درونی شهر، تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، 294.
  • غفوری, مهدی , رضایی خنکدار, آرین ,ذبیحی, حسین . (1401). برساخت الگوی شهر ایمن براساس شاخصه های رفتاری ساکنین (نمونه موردی محله سعدی ساری). مطالعات ساختار و کارکرد شهری. 9(30). 59-95
    https://doi.org/10.22080/usfs.2021.3515
  • غلام علیزاده، حمزه و صیحانی، محدثه. (1394). کارکرد مفهوم قلمروپایی در ارتقاء کیفیت زندگی و فرآیند رشد نوجوانان مقیم مراکز بهزیستی، دومین کنفرانس ملی و اولین کنفرانس بین المللی پژوهش‌های نوین در علوم انسانی، تهران: مؤسسة مدیران ایده‌پرداز پایتخت ویرا.
  • قیصری، نورالله. (1386). گفتارهایی در نسبت روشنفکران ایرانی و هویت، تهران، انتشارات تمدن ایرانی،چاپ اول، 130.
  • لنگ، جان. (1395). آفرینش نظریة معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط، ترجمه علیرضا عینی­فر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.
  • لینچ، کوین. (1400). سیمای شهر، ترجمة منوچهر مزینی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ 13، 12-27.
  • لطفی، صدقیه و آنامراد نژاد، رحیم بردی و ساسانی پور، محمد. (1393). بررسی احساس امنیت در فضای عمومی (مطالعه موردی کلان شهر شیراز)، مجلة پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال پنجم، شماره 19، 43. https://www.sid.ir/paper/220331
  • لطف آبادی، محسن و حسنی، عطا الله. (1399). نظام آموزشی ارامنه جلفای اصفهان در دوره صفوی، پژوهش های ایرانشناسی، 10(1). 211-228. https://doi.org/10.22059/jis.2020.288503.728
  • مفیدی شمیرانی، سید مجید و مضطرزاده، حامد. (1391). ارزیابی معیارهای کالبدی پایداری در محله­های شهری (با تکیه بر اقلیم گرم و خشک ایران)، معماری و شهرسازی آرمانشهر. 8(15). 261-276

https://www.armanshahrjournal.com/article_34136.html

  • -موسویان، سمیه .(1401). تبیین مدل مفهومی مؤلفه­های مؤثر در شکل­گیری تجربه زیبایی­شناسی معماری از منظر علوم شناختی، نشریه علمی باغ نظر، 19(107).41-56.

 DOI: 10.22034/BAGH.2021.279519.4849

  • ناری قمی، مسعود. (1397). جایگاه علوم انسانی در آموزش رشته بیونیک معماری، مطالعات معماری ایران. 7(13). 107-125. https://doi.org/10.22052/1.13.107
  • نوفل، سید علیرضا و کلبادی، پارین و پورجعفر، محمد رضا. (1388). بررسی و ارزیابی شاخص­های موثر در هویت شهر (نمونه موردی محله جلفا در شهر اصفهان)، معماری و شهرسازی آرمانشهر. 2(3). 57-69
    https://www.armanshahrjournal.com/article_32599.html
  • Abdi, M. A., & Mahdizadegan, S. (2010). Urban infill development. Tehran, Iran: Building and Housing Research Center. [in Persian]
  • Abdollahi, M., Tavakolinia, J., & Sarrafi, M. (2010). A theoretical review of the concept of neighborhood and its redefinition with emphasis on the conditions of Iranian urban neighborhoods. Human Geography Research, 42(2), 82–103. [in Persian]
  • Altman, I. (2003). Environment and social behavior: Privacy, personal space, territory, and crowding (A. Namazian, Trans.). Tehran, Iran: Shahid Beheshti University Press. [in Persian]
  • Barker, R. G. (1963). The stream of behavior: Explorations of its structure & content.
    https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/11177-000
  • Birjandi Nejad, M., & Abdolmajiri, A. (2022). Formal organization principles of house entrance portals in traditional architecture based on three environmental psychology theories: A case study of three prominent traditional houses in Mashhad. Journal of Greater Khorasan, 13(48), 69–88. https://doi.org/10.22034/jgk.2022.308505.0 [in Persian]
  • Daneshgar Moghaddam, G., & Eslampour, M. (2012). An analysis of Gibson's affordance theory and its implications for studies of humans and the built environment. Armanshahr Architecture & Urban Development, 5(9), 73–86. https://www.armanshahrjournal.com/article_33213.html [in Persian]
  • Dehghan, F. S. (2020). Pathology of the decline in environmental affordance caused by arbitrary preferences and abnormal physical changes: The case of Koohrig, Mehriz, Yazd Province. Bagh-e Nazar, 17(83), 53–62. https://doi.org/10.22034/bagh.2019.184475.4097 [in Persian]
  • Dubos, R. (1965). Man Adapting. New Haven: Yale University Press.
  • Ghafouri, M., Rezaei Khonkdar, A., & Zabihi, H. (2022). Developing a safe city model based on residents' behavioral characteristics: A case study of Saadi Neighborhood, Sari. Urban Structure and Function Studies, 9(30), 59–95. https://doi.org/10.22080/usfs.2021.3515 [in Persian]
  • Gheysari, N. (2007). Essays on the relationship between Iranian intellectuals and identity (1st ed.). Tehran, Iran: Tamaddon-e Irani Publishing. [in Persian]
  • Gholamalizadeh, H., & Seihani, M. (2015). The function of the concept of territoriality in improving quality of life and the developmental process of adolescents living in welfare centers. In Proceedings of the Second National and First International Conference on Contemporary Research in Humanities. Tehran, Iran: Modiran Ideh Pardaz Paytakht Vira Institute. [in Persian]
  • Gibson, J, J. (1979). The Ecological Approach to Visual Perception. Boston: Houghton Mifflin.
  • Javadi, M. A. (2011). Religion and everyday life. Tehran, Iran: Institute for Culture, Art and Communication, Ministry of Culture and Islamic Guidance. [in Persian]
  • Johnson, P.-A. (2005). The relationship between architectural theory and history (H. R. Khoei, Trans.). Golestan-e Honar, (1), 69–73. [in Persian]
  • Jung, T., Lee, J., Yap, M. & Ineson, E. (2015). The role of stakeholder collaboration in culture-led urban regeneration: A case study of the Gwangju project, Korea. Cities, )44(, 29-39. DOI:10.1016/j.cities.2014.12.003.
  • Koffka, K. (1935). Principles of Gestalt Psychology. New York and London: Harcourt Brace.
  • Lang, J. (2016). Creating architectural theory: The role of the behavioral sciences in environmental design (A. Einifar, Trans., 1st ed.). Tehran, Iran: University of Tehran Press. [in Persian]
  • Lotfabadi, M., & Hasani, A. A. (2020). The educational system of the Armenians of New Julfa in the Safavid period. Iranian Studies Research, 10(1), 211–228. https://doi.org/10.22059/jis.2020.288503.728 [in Persian]
  • Lotfi, S., Anamoradnezhad, R. B., & Sasani Pour, M. (2014). Investigating the sense of security in public space: A case study of Shiraz metropolis. Urban Research and Planning, 5(19), 43–60. https://www.sid.ir/paper/220331 [in Persian]
  • Lynch, K. (2021). The image of the city (M. Mazini, Trans., 13th ed.). Tehran, Iran: University of Tehran Press. [in Persian]
  • Michelson, W. (1976). Man and His Urban Environment: A Sociological Approach, Reading. Massachoset: Addison- Wesley.
  • Mofidi Shmirani, S. M., & Moztarzadeh, H. (2012). Evaluation of physical sustainability criteria in urban neighborhoods with emphasis on Iran's hot and dry climate. Armanshahr Architecture & Urban Development, 8(15), 261–276. https://www.armanshahrjournal.com/article_34136.html [in Persian]
  • Mousavian, S. (2022). Explaining a conceptual model of the factors affecting the formation of architectural aesthetic experience from the perspective of cognitive sciences. Bagh-e Nazar, 19(107), 41–56. https://doi.org/10.22034/BAGH.2021.279519.4849 [in Persian]
  • Nari Qomi, M. (2018). The place of the humanities in architectural bionics education. Iranian Architecture Studies, 7(13), 107–125. https://doi.org/10.22052/1.13.107 [in Persian]
  • Noufel, S. A., Kalbadi, P., & Pourjafar, M. R. (2009). Examining and evaluating the effective indicators of urban identity: A case study of Julfa Neighborhood in Isfahan. Armanshahr Architecture & Urban Development, 2(3), 57–69. https://www.armanshahrjournal.com/article_32599.html [in Persian]
  • Ostadi, M. (2024). A conceptual model of the relationship between humans and the urban environment in the process of perception based on the views of Iranian philosophers. Bagh-e Nazar, 20(124), 5–12. [in Persian]
  • Paknejad, F., & Kolini Mamaghani, N. (2022). Designing pleasant urban experiences using persuasive design principles. Armanshahr Architecture & Urban Development, 15(41), 39–52. https://doi.org/10.22034/aaud.2022.306217.2555 [in Persian]
  • Rapoport, A. (2003). The cultural origins of architecture (S. Al-Rasoul & A. Babak Khial, Trans., 8th ed.). [in Persian]
  • Rezaei, S., & Sharghi, A. (2025). Geometric patterns of daylight distribution and residents' sensory perceptions in residential buildings. Bagh-e Nazar, 21(134), 5–20. https://doi.org/10.22034/bagh.2024.451479.5587 [in Persian]
  • Saboonchi, P., Masnavi, M. R., & Motedin, H. A. (2024). Analysis of the principles and key characteristics of nature-based solutions in relation to urban greening: A systematic review. Bagh-e Nazar, 20(121). https://doi.org/10.22034/bagh.2022.344400.5200 [in Persian]
  • Sarmadi, S., Shahcheraghi, A., & Karimifard, L. (2020). The process of landscape perception based on sensory and rational cognition. Bagh-e Nazar, 17(88), 27–38. https://doi.org/10.22034/bagh.2020.195136.4236 [in Persian]
  • Shahcheraghi, A., & Bandarabadi, A. (2024). Encompassed by the environment: Applications of environmental psychology in architecture and urban planning (1st ed.). Tehran, Iran: Tehran Academic Center for Education, Culture and Research (ACECR). [in Persian]
  • Sztompka, P. (2008). The focus on everyday life: A new turn in sociology. European Review, 16(1), 23-37.
  • Torkman, A., Ghaed, M., & Shamtoob, S. (2018). Hangout places as urban public spaces, architecture, and settings for social and cultural interactions: A case study of Borazjan. Urban Research and Planning, 8(31), 225–248. [in Persian]
  • Wallace, D. (2012). Examining Fear and Stress as Mediators Between Disorder Perceptions and Personal Health, Depression, and Anxiety. Social Science Research, 41(6), 1515-1528.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 17 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 03 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش: 18 اسفند 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 18 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار: 31 خرداد 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار