تحلیلی بر ریتم‌های شنیداری در بازارهای شهری؛ مطالعۀ موردی: بازار بزرگ شهر رشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 پست دکترای شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

بازارهای سنتی به‌عنوان فضاهایی زنده و چندحسی، بخشی از سازمان زمانی–فضایی خود را از طریق الگوهای تکرارشونده و متغیر صداها بروز می‌دهند. با وجود گسترش مطالعات منظر صوتی، تحلیل نظام‌مند زمان‌مندی و ساختار ریتمیک اصوات در پیوند با چرخه‌های فعالیت روزمره در بازارهای تاریخی ایران همچنان مغفول مانده است. این پژوهش با تکیه بر ریتم‌شناسی لوفور و در چارچوب منظر صوتی، ریتم‌های شنیداری بازار بزرگ رشت را در چرخه روزانه تحلیل کرده و تفاوت‌های ساختاری آن را در صبح، ظهر و عصر نشان می‌دهد. پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و از طریق پیاده‌روی شنیداری و ثبت میدانی در دو راسته اصلی انجام شد و داده‌ها با نرم‌افزار Sonic Visualiser بر پایه شاخص‌های مکمل RMS (بافت زمینه‌ای) و Peaks (رخدادهای برجسته) به‌صورت مقایسه‌ای تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد در صبح، بازار در وضعیت «پیش‌تراکم» قرار دارد و پیک‌های شاخص با فاصله‌های زمانی بیشتر و پراکندگی نسبی ظاهر می‌شوند. در ظهر، با افزایش تراکم فعالیت‌ها، توالی پیک‌های شاخص فشرده‌تر شده و ریتم بازار به سمت الگوی خطی متراکم حرکت می‌کند. در عصر، ساختار ریتمیک واجد تمایز فضایی شده و چگالی رخدادهای شاخص در دو راسته یکسان نیست. دستاورد پژوهش ارائه صورت‌بندی قابل‌سنجشی از «ریتم‌های شنیداری» به‌مثابه سازمان‌یافتگی زمان‌مند اصوات در تعامل ریتم‌های چرخه‌ای و خطی است که با دو نشانگر RMS و Peaks قابل استخراج و مقایسه می‌شود. این چارچوب می‌تواند ابزاری تحلیلی برای شناسایی کانون‌های تقویت ریتم‌های شنیداری و صیانت از هویت شنیداری بازارهای تاریخی در برنامه‌ریزی شهری فراهم کند.

تازه های تحقیق

۱. این پژوهش چهارچوبی قابل‌سنجش برای تحلیل «ریتم‌های شنیداری» بازارهای تاریخی براساس شاخص‌های RMS و Peaks ارائه می‌کند.

۲. ساختار ریتمیک بازار رشت در چرخۀ روزانه از وضعیت پیش‌تراکم صبحگاهی به اوج فشردگی در ظهر و تثبیت عصرگاهی گذار می‌کند.

۳. کاهش فاصلۀ زمانی میان رخدادهای صوتی شاخص در ظهر، نشان‌دهندۀ غلبۀ ریتم‌های خطی (اجتماعی) بر لایه‌های چرخه‌ای (طبیعی) است.

۴. راستۀ ماهی‌فروشان واجد تراکم ریتمیک بالاتر و الگوی خوشه‌ای فشرده‌تری نسبت به راستۀ ورودی بازار است.

۵. ریتم‌های شنیداری بازار، حاصل هم‌نشینی ریتم‌های چرخه‌ای و خطی‌اند که در سطح ادراک و تجربۀ شنیداری فضا نمود می‌یابند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Analysis of Auditory Rhythms in Urban Markets: A Case Study of the Grand Bazaar of Rasht

نویسندگان [English]

  • Soroush Arabani Nezhad 1
  • Maryam Sejodi 2
1 M.Sc. in Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, University of Guilan, Rasht, Iran
2 Postdoctoral Researcher in Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده [English]

Traditional markets, as living and multisensory spaces, manifest part of their spatio-temporal organization through recurring and variable patterns of sound. Despite the expansion of soundscape studies, a systematic analysis of temporality and the rhythmic structure of sounds in relation to daily activity cycles in Iran’s historic markets remains largely overlooked. Drawing on Lefebvre’s rhythmanalysis within the soundscape framework, this study analyzes the auditory rhythms of the Grand Bazaar of Rasht across the daily cycle and demonstrates their structural differences in the morning, noon, and evening periods.
The research adopts a descriptive–analytical approach and was conducted through soundwalks and field recordings along two main corridors of the bazaar. The data were comparatively analyzed using Sonic Visualiser software based on the complementary indicators of RMS (background texture) and Peaks (salient events).
The findings indicate that in the morning the market exists in a state of “pre-density,” where salient peaks emerge at wider temporal intervals and with relative dispersion. At noon, with the intensification of activities, the sequence of salient peaks becomes more compressed, and the market’s rhythm shifts toward a dense linear pattern. In the evening, the rhythmic structure acquires spatial differentiation, as the density of salient events is not uniform across the two corridors.
The principal contribution of this study is the formulation of a measurable framework for “auditory rhythms” as the temporal organization of sounds emerging from the interaction between cyclical and linear rhythms, extractable and comparable through the two indicators of RMS and Peaks. This framework provides an analytical tool for identifying focal points for reinforcing auditory rhythms and safeguarding the sonic identity of historic markets within urban planning processes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Soundscape
  • Urban Rhythmanalysis
  • Auditory Rhythms
  • Grand Bazaar of Rasht

مراجع

  • جبل‌عاملیان، نیلوفر و قلعه‌نویی، محمود. (۱۳۹۴). کاربرد ریتم‌های شهری در فرایند طراحی فضاهای شهری نمونۀ‌ موردی: فضاهای شهری محلۀ جلفای اصفهان. صفه، ۲۵(۴)،۶۷-۹۰.
  • خواجه‌حسنی، فاطمه، معینی مهدیه و بقایی آژنگ و افهمی، رضا. (۱۴۰۱). نقش فضای چندگانۀ حسی بر هویت اجتماعی در بازار سنتی شهر کرمان. جغرافیای اجتماعی شهری، ۹(۲)، ۱۹۵-۲۱۷.
  • ذاکر جعفری، نرگس و مختاری، مهدی. (۱۴۰۱). کاربردها و کارکردهای پدیدۀ صوتی، موسیقاییِ آوازخوانی فروشندگان در بازار بزرگ شهر رشت. نشریۀ هنرهای زیبا: هنرهای نمایشی و موسیقی، ۲۷(۴)، ۵-۱۶.
  • شفائی، بیتا، غفاری، عباس و میرغلامی، مرتضی. (۱۴۰۱). گونه‌شناسی فضایی در بازار تبریز مبتنی بر منظر صوتی. معماری و شهرسازی آرمان‌شهر، ۱۵(۴۱)، ۲۶۹-۲۸۰.
  • شفیعی، مرضیه و زمانی، بهادر. (۱۴۰۲). سنجش ادراک صوتی شهروندان در پیاده‌راه چهارباغ عباسی اصفهان. فصلنامۀ مطالعات شهری، ۱۲(۴۸)، ۳-۱۶.
  • محسن حقیقی، نسرین، قلعه‌نویی، محمود و غفاری، عباس. (۱۳۹۶). ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر در نقش‌انگیزی و آسایش صوتی افراد در میدان نقش جهان اصفهان. نامۀ معماری و شهرسازی، ۱۰(۱۹)، ۱۳۳-۱۵۲.
  • یزدان‌پناه‌شاه‌آبادی، ‌‌محمدرضا؛ سجادزاده، ‌‌حسن؛ احمدی، ‌‌کریمی،‌ ‌مهرداد. (۱۴۰۱). ارزیابی نقش منظر صوتی در احساس تعلق به محیط (مطالعۀ موردی: محلۀ فرحزاد شهر تهران). هویت شهر، ۵۲(۱۶)، ۵-2۲.
  • Aletta, F., Kang, J., & Axelsson, Ö. (2016). Soundscape descriptors and a conceptual framework for developing predictive soundscape models. Landscape and Urban Planning, 149, 65–74.
  • Brighenti, A. M., & Kärrholm, M. (2018). Beyond rhythmanalysis: towards a territoriology of rhythms and melodies in everyday spatial activities. City, Territory and Architecture, 5(1).
  • Davies, W. J., Adams, M. D., Bruce, N. S., Cain, R., Carlyle, A., Cusack, P., ... & Poxon, J. (2013). Perception of soundscapes: An interdisciplinary approach. Applied Acoustics, 74(2), 224–231.
  • Encyclopaedia Iranica. (2012). Rasht: The City. Retrieved from
  • Güller, C., & Varol, C. (2024). Unveiling the daily rhythm of urban space: Exploring the influence of built environment on spatiotemporal mobility patterns. Applied Geography, 170, 103366.
  • International Organization for Standardization. (2025). ISO/DTS 12913-3:2025 Acoustics — Soundscape — Part 3: Data analysis. Geneva, Switzerland: ISO.
  • Jabalamelian, N., Ghalenoee, M. (2015). Application of Urban Rhythms in Urban Design Process The Case of Jolfa Quarters, Isfahan. Sofeh, 25(4), 67–90. (in persian)
  • ‏Jessica, A Grahn., Matthew, B. (2007). Rhythm and Beat Perception in Motor Areas of the Brain. J Cogn Neurosci; 19 (5): 893–906. doi: https://doi.org/10.1162/jocn.2007.19.5.893
  • Kang, J. (2023). Soundscape in city and built environment: current developments and design potentials. City and Built Environment, 1(1).
  • Kang, J., & Schulte-Fortkamp, B. (2018). Soundscape and the Built Environment. CRC Press.
  • khajeh hasani, F., Moeini, M., baghaei, A. & Afhami, R. (2022). The role of multisensory space on social identity in Kerman City's traditional market. Journal of Urban Social Geography, 9(2), 195-217. (in persian)
  • LaBelle, B. (2018). Sonic agency: sound and emergent forms of resistance. Cambridge, MA: The MIT Press.
  • Lefebvre, H. (2004). Rhythmanalysis: Space, time and everyday life. Continuum.
  • Mediastika, C. E., Sudarsono, A. S., Ariyanto, Y., Tanuwijaya, E., Iswanto, R., Utami, S. S., ... & Setiawan, T. (2025). Urban iconic soundscape, when historical perception overshadows acoustic perception: The case of preserving Yogyakarta's iconic sounds. Built Heritage, 9(1), 1–18.
  • Mohamed, S. A., Ahmed, A., & Abdullah, M. A. (2025). The Urban Soundscape Identity: Defining a City's Unique Acoustic Character. ERU Research Journal, 4(1), 2155–2174.
  • Mohsen Haghighi, N. , Ghaleehnoee, M. and Ghaffari, A. (2017). Assessing the Effective Elements of Acoustic Comfort and Soundscape Imageability of Users in the Naghsh-e-Jahan Square, Isfahan. Journal of Architecture and Urban Planning, 10(19), 133-152. (in persian)
  • Oppenheim, A. V., & Schafer, R. W. (2010). Discrete-time signal processing (3rd ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
  • Pourzakarya, M. (2017). Revising the physical revolution of urban bazaars with an emphasis on Rasht Great Bazaar 5th International Congress on Civil Engineering, Architecture & Urban Development, Tehran.
  • Procházková, A. (2018). Henry Lefebvre's rhythmanalysis as a tool for comprehensive listening of the city. Musicologica Brunensia(1), 97–104.
  • Schafer, R. M. (1977). The tuning of the world. Knopf.
  • Seo, D. H., Choi, J. W., & Kim, Y. H. (2014). Impulsive sound source localization using peak and RMS estimation of the time-domain beamformer output. Mechanical Systems and Signal Processing, 49(1-2), 95-105.‏
  • Shafaee,B. , Ghaffari,A. and Mirgholami,M. (2023). Spatial Typology in Tabriz Bazaar based on the Soundscape. Armanshahr Architecture & Urban Development, 15(41), 269-280. (in persian)
  • Shafiei, M. and Zamani, B. (2023). Measuring the sound perception of citizens on the Chahar Bagh sidewalk in Isfahan. Motaleate Shahri, 12(48), 3-16. (in persian)
  • Söylemez, E., & Koramaz, T. K. (2024). Rhythmanalysis Theory as a Dialectical Method in Urban Geography. European Journal of Geography, 15(4), 293–304.
  • Sun, C., Meng, Q., Yang, D., & Wu, Y. (2023). Soundwalk path affecting soundscape assessment in urban parks. Frontiers in Psychology, 13, 1096952.‏
  • Sun, Z. (2021). A rhythmanalysis approach to understanding the vending-walking forms and everyday use of urban street space in Yuncheng, China. Urban Studies, 59(5), 995–1010.
  • Thibaud, J. P. (2003). The Sonic Composition of the City. The auditory culture reader, 329–341.
  • Torresin, S., Albatici, R., Aletta, F., Babich, F., & Kang, J. (2019). Assessment methods and factors determining positive indoor soundscapes in residential buildings: A systematic review. Sustainability, 11(19), 5290. https://doi.org/10.3390/su11195290
  • Truax, B. 2001. Acoustic Communication (2nd ed.). Ablex Publishing.
  • Varlet, M., Williams, R, Keller PE. (2020). Effects of pitch and tempo of auditory rhythms on spontaneous movement entrainment and stabilisation. Psychol Res. Apr;84(3):568-584. doi: 10.1007/s00426-018-1074-8. Epub 2018 Aug 16. PMID: 30116886.
  • Yazdanpanah Shahabadi, M., Sajjadzadeh, H., Ahmadi, M., & Karimimoshaver, M. (2022). Assessing the role of soundscape in the sense of belonging to the environment (case study: FARAHZAD neighborhood in Tehran). Hoviatshahr, 16(4), 5-22.‏ (in persian)
  • Zaker Jafari, N. and Mokhtari, M. (2022). Uses and functions of the sonic -musical phenomenon of sellers singing in the big market of Rasht. Journal of Fine Arts: Performing Arts & Music, 27(4), 5-16. (in persian)

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 21 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 07 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش: 16 اسفند 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 16 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار: 31 خرداد 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار