کاربست تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری و نقش آن در تبیین چالش‌های نظری و عملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران.

2 دانشیار، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

طراحی شهری به‌عنوان حوزه‌ای پیچیده و چندبُعدی، مستلزم بهره‌گیری از رویکردهای شناختی و تحلیلی پیشرفته برای مواجهه با مسائل اجتماعی، فضایی و چالش‌های نهادی معاصر است. کاربست نظام‌مند نظریه‌های تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری با چالش‌هایی نظیر شکاف میان نظریه و عمل و محدودیت‌های نهادی و حرفه‌ای مواجه است. در ادبیات مروری پژوهش، نقش تفکر انتقادی در تبیین و کاهش چالش‌های نظری و عملی به‌صورت چارچوبی یکپارچه و منسجم، کمتر توسعه یافته‌است. هدف پژوهش تبیین نقش تفکر انتقادی در روش‌شناسی طراحی شهری و تحلیل قابلیت آن در مواجهه با چالش‌های نظری و عملی است. روش شناسی پژوهش با رویکرد کیفی، مبتنی بر پارادایم تفسیری، انجام شده است. با بهره‌گیری از تحلیل مفهومی و مرور نظام‌مند ادبیات پژوهش، داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی گردآوری شد و سپس با روش تحلیل مضمونی و تطبیقی، استخراج مؤلفه‌ها و مضامین کلیدی صورت گرفت. یافته‌ها نشان داد سه مضمون اصلی «بازاندیشی مفروضات طراحی»، «تقویت استدلالِ منطقی تحلیلی و شفافیت تصمیم‌گیری» و «مدیریت پیچیدگی نهادی و اجتماعی» نقش محوری در کاربست تفکر انتقادی دارند. نتایج حاکی از آن است که ترکیب نظام‌مند تفکر انتقادی در فرایندهای روش‌شناختی طراحی شهری می‌تواند پیوند نظریه و عمل را تقویت کرده و کیفیت تصمیم‌های طراحی را ارتقا دهد. این پژوهش تفکر انتقادی را به‌عنوان زیرساختِ شناختیِ روش‌شناسیِ طراحی شهری معرفی می‌کند، تا چارچوبی مؤثر برای تحلیل مسائل پیچیده و بهبود فرایندهای تصمیم‌گیری فراهم آورد. از نظر کاربردی، تقویت آموزش مهارت‌های تفکر انتقادی و نهادینه‌سازی رویکردهای تحلیلی، در سازمان‌های مدیریت شهری به‌منزله‌ی راهبردی برای افزایش کارامدی مداخلات شهری پیشنهاد می‌شود. آینده پژوهی می‌تواند با رویکردهای تجربی و مطالعات موردی، اثرات عملی به‌کارگیری الگوهای تفکر انتقادی در پروژه‌های اجرایی طراحی شهری را ارزیابی، و مدل‌های اجرایی دقیق‌تری ارائه دهد.

تازه های تحقیق

- شکاف میان نظریه و عمل در روش‌شناسی طراحی شهری، در کاربست تفکر انتقادی به عنوان مسئله‌ی اصلی مطرح می‌شود.

-هدف، تبیین نقش تفکر انتقادی در بازاندیشی فرایند طراحی شهری در مواجهه با چالش‌های نظری و عملی است.

-یافته‌ها سه مضمون محوری شامل بازاندیشی مفروضات طراحی، تقویت استدلال و شفافیت تصمیم‌گیری، مدیریت پیچیدگی نهادی و اجتماعی را شناسایی می‌کند.

- ادغام نظام‌مند تفکر انتقادی در مراحل شناخت مسئله، تولید راه‌حل و ارزیابی منجر به تقویت کیفیت تصمیم‌گیری و پیوند نظریه و عمل می‌گردد.

- تفکر انتقادی به‌عنوان زیرساخت شناختی روش‌شناسی طراحی شهری، بر تقویت آموزش و نهادینه‌سازی آن در حرفه‌ی طراحی مطرح می شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Applying Critical Thinking to Urban Design Methodology: Clarifying Theoretical and Practical Challenges

نویسندگان [English]

  • Salma Haeri 1
  • Saeed Haghir 2
1 PhD student in Architecture, Faculty of Architecture, Kish International Campus, Kish, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Architecture, Faculty of Fine Arts, Tehran University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Urban design, as a complex and multidimensional field, requires the application of advanced cognitive and analytical approaches to address contemporary social, spatial, and institutional challenges. The systematic application of critical thinking theories within urban design methodology faces challenges such as the gap between theory and practice, as well as institutional and professional constraints. Within the literature review, the role of critical thinking in explaining and mitigating theoretical and practical challenges has been less developed as an integrated and coherent framework.
This study aims to elucidate the role of critical thinking in urban design methodology and to analyze its capacity to address theoretical and practical challenges. The research methodology adopts a qualitative approach grounded in an interpretive paradigm. Through conceptual analysis and a systematic review of the literature, data were collected via documentary analysis and examined using thematic and comparative analysis to identify key components and themes.
The findings reveal three principal themes- “reconsideration of design assumptions,” “strengthening analytical logical reasoning and decision-making transparency,” and “management of institutional and social complexity”- as central to the application of critical thinking in urban design. The results suggest that the systematic integration of critical thinking into methodological processes can strengthen the connection between theory and practice and improve the quality of design decisions.
This study positions critical thinking as the cognitive foundation of urban design methodology, offering an effective framework for analyzing complex issues and enhancing decision-making processes. From an applied perspective, strengthening critical thinking education skills and institutionalizing analytical approaches within urban management organizations are proposed as strategies to increase the effectiveness of urban interventions. Future research may employ empirical methods and case studies to evaluate the practical impacts of applying critical thinking models in urban design implementation and to develop more precise operational frameworks.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Critical Thinking
  • Design Process
  • Urban Design
  • Methodology
  • Analytical Logical Reasoning

مراجع

  • بحرینی، سید حسین. (1382). فرایند طراحی شهری. دانشگاه تهران.
  • پاکزاد، جهانشاه. (1390). راهنمای طراحی فضاهای شهری در ایران. انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی.
  • حبیبی، سید محسن.، و مقصودی، ملیحه. (1381). شهرسازی معاصر ایران. دانشگاه تهران.
  • Bahrainy, H. (2003). Urban Design Process. Tehran: Tehran University Press. [In Persian]
  • Berčič, T., Bohanec, M., & Ažman Momirski, L. (2024). Integrating multi-criteria decision models in smart urban planning: A case study of architectural and urban design competitions. Smart Cities, 7(2), 33.
  • Bibri, S. E. (2021). Data-driven smart eco-cities and sustainable integrated districts: A best-evidence synthesis approach to an extensive literature review. European Journal of Futures Research, 9(1), 16. https://doi.org/10.1186/s40309-021-00181-4
  • Brookfield, S. D. (2012). Teaching for critical thinking: Tools and techniques to help students question their assumptions. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
  • Buchanan, R. (1992). Wicked problems in design thinking. Design Issues, 8(2), 5–21.
  • Campbell, S. (1996). Green cities, growing cities, just cities? Urban planning and the contradictions of sustainable development. Journal of the American Planning Association, 62(3), 296–312.
  • Carmona, M., Tiesdell, S., Heath, T., & Oc, T. (2010). Public places, urban spaces: The dimensions of urban design (2nd ed.). Oxford: Routledge.
  • Cross, N. (2011). Design thinking: Understanding how designers think and work. Oxford: Berg.
  • Doğu, T., Mengi, O., & Köse, Ş. (2024). Where do temporary urban design interventions fall on the spectrum of public participation? An analysis of global trends. Cities, 152, 105164.
  • Dorst, K. (2011). The core of ‘design thinking’ and its application. Design Studies, 32(6), 521–532.
  • Dwyer, C. P., Hogan, M. J., & Stewart, I. (2014). An integrated critical thinking framework for the 21st century. Thinking Skills and Creativity, 12, 43–52.
  • Ennis, R. H. (2018). Critical thinking across the curriculum: A vision. Topoi, 37(1), 165–184.
  • Facione, P. A. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction (The Delphi Report). Millbrae, CA: American Philosophical Association.
  • Forester, J. (1989). Planning in the face of power. Berkeley, CA: University of California Press.
  • Forester, J. (1999). The deliberative practitioner: Encouraging participatory planning processes. Cambridge, MA: MIT Press.
  • Friedman, K. (2003). Theory construction in design research: Criteria, approaches, and methods. Design Studies, 24(6), 507–522. https://doi.org/10.1016/S0142-694X(03)00039-5
  • Goldschmidt, G. (2014). Linkography: Unfolding the design process. Cambridge, MA: MIT Press.
  • M. (2010). Description of Intellectual Trends in Architecture and Urban Planning in Contemporary Iran (emphasis on the period 1978–2004). Tehran: Cultural Research Bureau. [In Persian]
  • Healey, P. (1997). Collaborative planning: Shaping places in fragmented societies. London: Macmillan.
  • Karimi, K., Zhand, S., Simons, G., Abdeldayem, W. S., Charalambous, N., & Giraud, I. (2025). Framing evidence-based design and planning: An analytical, multi-scalar and iterative framework for urban design and planning. Urban Science, 9(11), 457.
  • Lawson, B. (2006). How designers think: The design process demystified (4th ed.). Oxford: Architectural Press.
  • Madanipour, A. (2010). Whose public space? International case studies in urban design and development. London: Routledge.
  • Marshall, S. (2012). Science, pseudo-science and urban design. Urban Design International, 17(4), 257–271. https://doi.org/10.1057/udi.2012.22
  • Martyniuk-Pęczek, J., & Pęczek, G. (2024). Reflective practice as a basis for building a sustainable public space: The case of Kartuzy. Urban Design International. https://doi.org/10.1057/s41289-024-00246-3
  • J. (2014). Guide to designing urban spaces in Iran (7th edition). Tehran: Shahidi publication, Ministry of housing & urban development. [In Persian]
  • Paul, R. W., & Elder, L. (2013). Critical thinking: Tools for taking charge of your professional and personal life (2nd ed.). Upper Saddle River, NJ: Pearson FT Press.
  • Peker, E. (2025). Framing the values of teaching urban design in planning education. plaNext – Next Generation Planning, 15, 137–146.
  • Reyes-Norambuena, P., Martínez-Torres, J., Nemati, A., Hashemkhani Zolfani, S., & Antuchevičienė, J. (2024). Towards sustainable urban futures: Integrating a novel grey multi-criteria decision making model for optimal pedestrian walkway site selection. Sustainability, 16(11), 4437.
  • Rittel, H. W. J., & Webber, M. M. (1973). Dilemmas in a general theory of planning. Policy Sciences, 4(2), 155–169.
  • Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. New York, NY: Basic Books.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 02 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری: 12 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش: 26 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 26 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار: 31 خرداد 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار