نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
دانشجوی دکترای شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده فنی و مهندسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2
استادیار، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده فنی و مهندسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3
استاد، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
4
استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
10.22099/iuds.2026.55859.1192
چکیده
در دهههای اخیر، گسترش فناوریهای هوشمند و تحولات اجتماعی- کالبدی شهرها، ضرورت بازتعریف مفاهیم «شهر سالم» و «شهر هوشمند» را در مقیاس فضای شهری آشکار ساخته است. با وجود توسعه چارچوبهای نظری در این حوزه، انتقال این مفاهیم به سطح طراحی فضاهای عمومی و اعتبارسنجی تجربی آنها کمتر مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و اعتبارسنجی تجربی مدل طراحی شهری سلامتمحور- هوشمند در مقیاس فضای شهری انجام شده است. در مرحله نخست، چارچوب مفهومی اولیه بر اساس تحلیل ادبیات نظری و پالایش شاخصها تدوین گردید و 38 شاخص در قالب ابزار میدانی عملیاتی شد. دادههای پژوهش از طریق پرسشنامه و با حجم نمونه 129 نفر در میدان شهرداری رشت گردآوری شد. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی منجر به استخراج 9 عامل و تثبیت 35 شاخص نهایی گردید که در مجموع 63 درصد از واریانس کل را تبیین میکنند. در ادامه، بهمنظور اعتبارسنجی تجربی مدل و سنجش میزان اثرگذاری عوامل استخراجشده بر متغیر وابسته، از تحلیل رگرسیون خطی چندمتغیره استفاده شد. نتایج نشان داد مدل پژوهش از برازش قابل قبول برخورداراست (ضریب تعدیلیافته: 0.419) و عامل تنوع کاربری و فعالیت با ضریب بتای 0.472 بیشترین تأثیر را بر تحقق طراحی شهری سلامتمحور- هوشمند در میدان شهرداری رشت دارد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که تحقق فضای شهری سلامتمحور–هوشمند در گرو تعامل چندبعدی عواملی نظیر تنوع کاربری و فعالیت، جذابیت بصری، کیفیت مکان، دسترسی و خدمات رفاهی است. نتایج همچنین حاکی از آن است که شاخصهای کثرت اجتماعی و قومی، تنوع کاربری، دسترسی به فضاهای نشستن و استراحت، دسترسی به فضای سبز و آسایش صوتی بهعنوان شاخصهای کلیدی و تعیینکننده در میدان شهرداری رشت عمل میکنند. چارچوب ارائهشده میتواند مبنایی برای اولویتبندی مداخلات طراحی و سیاستگذاری در فضاهای عمومی شهری فراهم آورد و الگویی عملیاتی برای پیوند مفاهیم شهر سالم و شهر هوشمند در مقیاس طراحی شهری ارائه دهد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
Elucidating a Healthy- Smart Urban Design Model at the Scale of Public Urban Spaces: A Case Study of Municipality Square, Rasht
نویسندگان [English]
-
Anahita Tabaeian
1
-
Seyed Ali Nouri
2
-
Mostafa Behzadfar
3
-
Ahmad Khalili
4
1
Ph.D. Candidate in Urban Planning. Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Engineering, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2
Assistant Professor. Department of Architecture and Urban Planning, Faculty of Engineering, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
3
Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Architecture and Urbanism, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran
4
Assistant Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Architecture and Urbanism, Iran University of Science and Technology, Tehran, Iran.
چکیده [English]
In recent decades, the rapid expansion of smart technologies, together with socio-spatial transformations in cities, has underscored the need to redefine the concepts of the “healthy city” and the “smart city” at the scale of urban public spaces. Although theoretical frameworks in this field have been widely developed, their translation into practical urban design and empirical validation remains limited. This study aims to conceptualize and empirically validate a healthy- smart urban design model at the urban space scale.
In the first stage, an initial conceptual framework was developed through a comprehensive literature review and refinement of indicators, resulting in 38 indicators operationalized in a field survey. Data were collected via a questionnaire from 129 respondents in Municipality Square, Rasht. Exploratory factor analysis (EFA) yielded nine factors and 35 final indicators, explaining 63% of the total variance.
To further validate the model and examine the influence of extracted factors on the dependent variable, multiple linear regression analysis was conducted. The results indicate that the model has an acceptable fit (Adjusted R² = 0.419). Among the identified factors, land-use and activity diversity exerts the strongest effect (β = 0.472) on achieving a healthy- smart urban space.
The findings highlight that such spaces are shaped by the multidimensional interaction of factors including land-use and activity diversity, visual attractiveness, place quality, accessibility, and welfare services. Additionally, key determinants include social and ethnic diversity, access to seating and resting areas, access to green spaces, and acoustic comfort.
The proposed framework provides a practical basis for prioritizing urban design interventions and policy-making, while offering an operational model for integrating healthy- smart city principles at the scale of urban public spaces.
کلیدواژهها [English]
-
Urban Design
-
Healthy City
-
Smart City
-
Exploratory Factor Analysis
-
Rasht Municipality Square
)