ارائه مدل مفهومی و چهارچوب طراحی شهری حساس به میراث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد طراحی شهری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.

10.22099/iuds.2026.56406.1225

چکیده

بافت‌های تاریخی شهرهای ایران، علیرغم دارا بودن ارزش‌های ماندگار معماری و شهرسازی، همواره در معرض مداخلات ناهماهنگ، مقطعی و توسعه‌های فاقد حساسیت نسبت به زمینه قرار دارند. فقدان یک چارچوب نظری و عملی منسجم برای سنجش میزان «حساسیت» مداخلات جدید در پهنه‌های میراثی، مسئله‌ای اساسی است که پژوهش حاضر به حل آن پرداخته است. هدف اصلی این مقاله، ارائه مدل مفهومی و چارچوب عملیاتی «طراحی شهری حساس به میراث» در سه مقیاس بنا، فضای شهری و بافت شهری می‌باشد. پرسش‌های اصلی پژوهش عبارتند از«جایگاه و اهمیت طراحی شهری حساس به میراث در شهرسازی معاصر چیست؟» و دوم، «مؤلفه‌ها، معیارها و سنجه‌های طراحی شهری حساس به میراث در مداخلات شهری به تفکیک مقیاس مداخله کدامند؟» پژوهش حاضر از نوع کاربردی و مبتنی بر رویکرد غالب کیفی به شیوه ترکیبی مروری‑تحلیلی است. روش‌شناسی در سه فاز طراحی گردید: فاز اول، مرور نظاممند ادبیات و تحلیل محتوای کیفی، فاز دوم، پالایش مدل با تکنیک دلفی در سه دور با مشارکت پانلی ۲۵ نفره از خبرگان و فاز سوم، تدوین مدل نهایی و تعیین شیوه‌های ارزیابی متناسب با هر شاخص می باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که طراحی شهری حساس به میراث، نیازمند تفکیک سه مقیاس مجزا است. مدل نهایی مشتمل بر ۴۱ شاخص در سه مقیاس (بنا، فضای شهری، بافت شهری) و برای هر شاخص، شیوه ارزیابی مناسب تعیین گردید. در مقیاس بنا، شاخص‌هایی نظیر «تداوم ریخت‌شناختی» و «اصالت جوهری»؛ در مقیاس فضای شهری، «نفوذپذیری بصری» و «مقیاس انسانی»؛ و در مقیاس بافت شهری، «ساختار ریخت‌شناختی» و «تداوم منظر فرهنگی» از اهمیت بالاتری برخوردارند. نتیجه آنکه چارچوب ارائه شده می‌تواند به عنوان یک ابزار مرجع برای طراحان شهری، برنامه‌ریزان، مرمتگران و مدیران میراث در جهت سنجش و ارتقاء حساسیت مداخلات در بافت‌های تاریخی مورد استفاده قرار گیرد و در مسیر مداخله در بسترهای واجد ارزش به گونه ای موثر و آگاهانه اقدام گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Providing a Conceptual Model and Framework for Heritage-Sensitive Urban Design

نویسندگان [English]

  • Masoumeh Ayashm 1
  • sara Rohanizadeh 2
1 Assistant Professor,
2 2- M.A Student in Urban Design, Faculty of Architectural Engineering and Urban Planning, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
چکیده [English]

. The primary objective of this paper is to present a conceptual model and operational framework for “heritage‑sensitive urban design” across three scales: building, urban space, and urban fabric. The main research questions are: “What is the position and importance of heritage‑sensitive urban design in contemporary urban planning?” and “What are the components, criteria, and indicators of heritage‑sensitive urban design in urban interventions, disaggregated by the scale of intervention?”. The present research is applied in nature and based on a predominantly qualitative approach using a combined review‑analytical method. The methodology was designed in three phases: Phase one, a systematic literature review and qualitative content analysis; Phase two, model refinement using the Delphi technique over three rounds with the participation of a panel of 25 experts; and Phase three, development of the final model and determination of appropriate assessment methods for each indicator. The findings indicate that heritage‑sensitive urban design requires the distinction of three separate scales. The final model comprises 41 indicators across three scales (building, urban space, urban fabric), and for each indicator, a suitable assessment method was determined. At the building scale, indicators such as “morphological continuity” and “material authenticity” are of higher importance; at the urban space scale, “visual permeability” and “human scale”; and at the urban fabric scale, “morphological structure” and “continuity of cultural landscape”.Consequently, the proposed framework can serve as a reference tool for urban designers, planners, conservators, and heritage managers to assess and enhance the sensitivity of interventions in historical contexts, enabling effective and informed action when intervening in valuable settings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Value
  • Architectural and Urban Heritage
  • Heritage‑Sensitive Urban Design
  • Historical context
  • Historical building

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 15 مرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 22 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 10 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 15 مرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار: 15 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار: 15 مرداد 1405