تبیین و تحلیل سناریوهای زیست شبانه در فضاهای عمومی بافت تاریخی منطقه ۱۲ تهران با رویکرد آینده‌پژوهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری شهرسازی، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، ایران

2 استادیار گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران

چکیده

زیست شبانه به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های مهم کیفیت زندگی شهری، پویایی فرهنگی و کارکرد اقتصادی‌اجتماعی شهرها، در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. بااین‌حال، تحقق زیست شبانه در فضاهای عمومی، به‌ویژه در بافت‌های تاریخی، با چالش‌های کالبدی، مدیریتی و اجتماعی متعددی مواجه است و اغلب مطالعات موجود فاقد رویکرد آینده‌نگر هستند. پژوهش حاضر با هدف تبیین‌وتحلیل سناریوهای محتمل زیست شبانه در فضاهای عمومی منتخب بافت تاریخی تهران و با بهره‌گیری از رویکرد آینده‌پژوهی انجام شد. روش پژوهش کیفی‌تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اثرات متقابل شاخص‌ها بود. در گام نخست، با بهره‌مندی از تکنیک دلفی و استفاده از نظرات ۱۵ متخصص شش شاخص کلیدی شامل مقررات کنترل آلودگی صوتی، تنوع کاربری‌های شبانه، حضور و نظارت پلیس، نورپردازی و مبلمان شهری، برگزاری رویدادها و حمل‌ونقل عمومی شبانه شناسایی شد. سپس حالت‌های مختلف هر شاخص تعریف و ترکیب‌های محتمل آینده با استفاده از سناریونویسی و تحلیل ماتریس سازگاری بررسی گردید. نتایج نشان می‌دهد که زیست شبانه پدیده‌ای چندبعدی و وابسته به تعامل هم‌زمان مؤلفه‌های مدیریتی، اجتماعی و کالبدی است. سه سناریوی محتمل استخراج شد: دو سناریو با انسجام درونی نسبتاً زیاد و سازگاری کامل و یک سناریو نامطلوب و ناپایدار. سناریوی نسبتاً مطلوب، اجرای مؤثر مقررات، تنوع کاربری‌ها، حضور فعال پلیس، ارتقای کیفیت محیط کالبدی و دسترسی کامل به حمل‌ونقل شبانه را برجسته می‌کند و زمینه‌ساز افزایش امنیت و سرزندگی اجتماعی در شب می‌شود؛ درحالی‌که سناریوی نامطلوب کاهش هم‌زمان این مؤلفه‌ها را نشان می‌دهد که به افول زیست ‌شبانه منجر می‌شود. یافتۀ اصلی پژوهش نشان می‌دهد که پایداری زیست شبانه در بافت تاریخی تهران بیش از گسترش صرف فعالیت‌ها، نیازمند تنظیم‌گری هوشمندانه، هماهنگی نهادی و برنامه‌ریزی یکپارچۀ مبتنی بر آینده‌نگری است. این نتایج می‌تواند به‌عنوان مبنایی تحلیلی برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی زیست شبانه در فضاهای عمومی شهری، به‌ویژه در بافت‌های تاریخی استفاده شود.

تازه های تحقیق

  • آیندۀ زیست شبانه در بافت تاریخی تهران را شش شاخص کلیدی شکل می‌دهد: مقررات کنترل آلودگی صوتی، تنوع کاربری‌های شبانه، حضور و نظارت پلیس، کیفیت نورپردازی و مبلمان شهری، برگزاری رویدادهای شبانه و حمل‌ونقل عمومی شبانه.
  • مقررات کنترل آلودگی صوتی، علی‌رغم اثرگذاری مستقیم بر زیست شبانه، ماهیتی رابطه‌ای دارد و کارآمدی آن به تعامل با سایر شاخص‌های کالبدی و اجتماعی وابسته است.
  • کیفیت کالبدی فضاهای عمومی، به‌ویژه نورپردازی و مبلمان شهری، نقش تعدیل‌کننده‌ای میان امنیت، نظارت پلیسی و سرزندگی شبانه ایفا می‌کند.
  • زیست شبانه در بافت تاریخی تهران پدیده‌ای تک‌بعدی و فعالیت‌محور نیست، بلکه محصول تعامل هم‌افزای تنظیم‌گری نهادی، کیفیت کالبدی فضا و پویایی اجتماعی‌فرهنگی شب است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Analysis of Possible Nightlife Scenarios in Urban Public Spaces: A Case Study of the Historical Fabric of Tehran

نویسندگان [English]

  • Mahsa Ghane 1
  • Hossein khosravi 2
1 PhD in Urban Planning, Kish International Campus, University of Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Urban Design Department, Faculty of Architecture and Urban Planning, University of Art, Iran,Tehran, Iran.
چکیده [English]

Nightlife, as one of the important components of urban quality of life, cultural vitality, and the socio-economic function of cities, has attracted the attention of researchers in recent years. However, the realization of nightlife in public spaces, especially in historic contexts, faces multiple physical, managerial, and social challenges, and most existing studies lack a forward-looking approach. The present study was conducted with the aim of identifying and analyzing potential scenarios of nightlife in selected public spaces of Tehran’s historic fabric, employing a futures studies approach. The research method was qualitative–analytical and based on cross-impact analysis of indicators. In the first step, using the Delphi technique and the opinions of 15 experts, six key indicators were identified: noise control regulations, diversity of nighttime land uses, police presence and supervision, urban lighting and furnishings, organization of events, and nighttime public transport. Subsequently, the different states of each indicator were defined, and potential future combinations were examined using scenario development and cross-impact matrix analysis. The results indicate that nightlife is a multidimensional phenomenon, dependent on the simultaneous interaction of managerial, social, and physical components. Three potential scenarios were extracted: two scenarios with relatively high internal coherence and full consistency, and one unfavorable and unstable scenario. The relatively favorable scenario emphasizes effective regulation, diversity of land uses, active police presence, improvement of the physical environment, and full access to nighttime transport, creating conditions for enhanced safety and social vibrancy at night. In contrast, the unfavorable scenario shows a simultaneous decline in these components, leading to the deterioration of nightlife. The main finding of the study suggests that the sustainability of nightlife in Tehran’s historic fabric requires, more than mere expansion of activities, intelligent regulation, institutional coordination, and integrated, forward-looking planning. These results can serve as an analytical basis for policy-making and planning of nightlife in urban public spaces, especially in historic contexts.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nightlife
  • Public Spaces
  • Scenario Writing
  • Historical Fabric of Tehran

مراجع

  • تکمیل، امیرحسین و قانع، مهسا. (۱۴۰۳). سنجش شاخص‌های کالبدی‌کاربری و اجتماعی در حیات شبانه و سرزندگی فضاهای شهری با رویکرد توسعۀ پایدار (مطالعۀ موردی: محلۀ تاریخی ناسار سمنان). مطالعات طراحی شهری ایران،۱(۱)،۱۱۷-۱۴۰. doi: 10.22099/udsi.2024.51529.1006
  • جیکوبز، جین. (۱۳۹۸). مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکایی. ترجمهٔ حمیدرضا پارسا. تهران: دانشگاه تهران.
  • صادقی‌بخش، علیرضا، استعلاجی، علیرضا، و سرور، رحیم. (۱۳۹۸). آثار اقتصادی و اجتماعی تحقق حیات شبانه در برنامه‌ریزی توسعۀ پایدار شهری (نمونۀ موردی: تهران و حوزۀ نفوذ). جغرافیایی سرزمین، ۱۶(۶۴ )، ۱۰۴-۱۱۹.
  • عزیزی، محمدمهدی و قانع، مهسا. (۱۴۰۳). تحلیل عوامل مؤثر بر زندگی شبانۀ شهری با استفاده از روش تحلیل اثرات متقاطع؛ بررسی موردی: منطقه ۸ شیراز. نامۀ معماری و شهرسازی، ۱۷(۴۴)، ۷۵-۹۵. doi: 10.30480/aup.2024.5216.2122
  • قدرت‌سامانی، سارا و رضایی‌راد، هادی. (۱۴۰۴). تدوین راهبردهای ارتقای هم‌افزایی میان زیست شبانه و شهر هوشمند در فضاهای عمومی شهری؛ نمونۀ موردی: خیابان بوعلی، همدان. مطالعات طراحی شهری ایران, 2(1), 141-168. doi: 10.22099/iuds.2025.54370.1042
  • فیضی، سعیده. بصیری، مصطفی. (۱۳۹۹). بررسی اهمیت نورپردازی در ارتقای سرزندگی شبانۀ فضاهای شهری (نمونۀ موردی: محلۀ سنتی مقصودیه تبریز). نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی. سال بیستم. شمارۀ ۵۸، ص ۳۴-۱۷.
  • غفوریان، مهسا. (۱۴۰۲). راهبردهای تحقق گردشگری هوشمند در شهر مشهد با رویکرد سناریو نویسی. فصلنامۀ آینده‌پژوهی شهری، دورۀ ۳، شماره ۱. ص ۲۹-۱.
  • کلهر، مهدی. ذبیحی، حسین. (۱۳۹۷). آینده‌پژوهی تأخیرات پروژه‌های شهری با رویکرد تحلیل لایه‌ای علت‌ها، سناریو‌نویسی، تأپسیس فازی و سوات. فصلنامۀ آینده‌پژوهی مدیریت. سال سی ام. شماره ۱۱۶. ص ۱۸۵-۱۹۹.
  • کرمونا، متیو و همکاران. (۱۳۹۱). مکان‌های عمومی، فضاهای شهری. ترجمۀ فریبا قرایی و همکاران. دانشگاه هنر تهران. چاپ دوم
  • وایت، ویلیام اچ. (۱۳۹۶). زندگی اجتماعی فضاهای شهری کوچک. ترجمهٔ علیرضا زرگر. تهران: علم و فرهنگ.
  • Ashton, K., Roderick, J., Parry Williams, L., & Green, L. (2018). Developing a framework for managing the night-time economy in Wales: a health impact assessment approach. Impact assessment and project appraIsal, 36(1), 81-89.
  • Azizi, M. M. and Ghane, M. (2024). Analysis of factors influencing urban nightlife using cross-impact analysis method; Case study of District 8 of Shiraz. Journal of Architecture and Urban Planning, 17(44), 75-95. doi: 10.30480/aup.2024.5216.2122 (In Persian)
  • Bavinton, N. (2013). Putting leisure to work: City image and representations of nightlife. In C. Gibson (Ed.), Culture and the city (pp. 15–30). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315873138
  • Brands, J., Van Aalst, I., & Schwanen, T. (2015). Safety, surveillance and policing in the night-time economy:(Re) turning to numbers. Geoforum, 62, 24-37. https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2015.03.008
  • Buehring, J. H., & Liedtka, J. (2018). Embracing systematic futures thinking at the intersection of Strategic Planning, Foresight and Design. Journal of innovation management, 6(3), 134-152.
  • Elshater, A., & Abusaada, H. (2022). Effects of nightlife activities on urban spaces and design: A case study of Cairo, Egypt. City, Territory and Architecture, 9(1), 5. https://doi.org/10.1186/s40410-022-00150-9
  • Carmona, M., et al. (2012). Public places, urban spaces (F. Gharayi et al., Trans., 2nd ed.). Tehran: University of Art Press. (In Persian)
  • Feyzi, S., & Basiri, M. (2020). Examining the importance of lighting in promoting nighttime vitality in urban spaces: Case study of the traditional Maqsoudiyeh neighborhood, Tabriz. Journal of Applied Geographic Sciences, 20(58), 17–34. (In Perssian)
  • Foster, N. (2022). From urban consumption to production: rethinking the role of festivals in urban development through co-creation. Urban Planning, 7(3), 379-393. https://doi.org/10.17645/up.v7i3.5371
  • Grazian, D. (2009). Urban nightlife, social capital, and the public life of cities. Sociological Forum, 24(4), 908–917. https://doi.org/10.1111/j.1573-7861.2009.01143.x
  • Ghafourian, Mahsa. (2023). Strategies for Realizing Smart Tourism in Mashhad City.  With a Scenario Writing Approach. Urban Futurology, vol. 3, no. 1, pp. 1-29. 10.30495/uf.2023.1973666.1063 (In Persian)
  • Ghodrat Samani, S. and Rezaeirad, H. (2025). Formulation of Strategies to Enhance Synergy between Night-time Life and Smart City in Urban Public Spaces; Case Study: Bouali Street, Hamadan. Iranian Urban Design Studies, 2(1), 141-168. doi: 10.22099/iuds.2025.54370.1042 (In Persian)
  • Giordano, E., Manella, G., Rimondi, T., & Crozat, D. (2019). The spatio-temporal geographies of public spaces at night and their regulation as source of conflict. The cases of Montpellier and Bologna. Espace populations sociétés [En ligne], 2019/1. Mis en ligne le 17 juin 2019, consulté le 20 octobre 2025. https://doi.org/10.4000/eps.8725
  • Gunasekara, R.J.M.N.P. (2001). Study on the urban public spaces in relation to its spatial characteristics and social characteristics [Master's theses, University of Moratuwa]. Institutional Repository University of Moratuwa. http://dl.lib.mrt.ac.lk/handle/123/1159
  • Habitat, U. N. (2015). Habitat III issue papers: 11-public space. New York.
  • Hadfield, P., Lister, S., & Traynor, P. (2010). "This town's a different town today": Policing and regulating the night-time economy. Criminology & Criminal Justice, 9(4), 465–485. https://doi.org/10.1177/1748895809343409
  • Hirschhorn, L. (1980). Scenario writing: a developmental approach. Journal of the American Planning Association, 46(2), 172-183.
  • Hollows, J., Jones, S., Taylor, B., & Dowthwaite, K. (2013). Making sense of urban food festivals: cultural regeneration, disorder and hospitable cities. Journal of Policy Research in Tourism, Leisure and Events, 6(1), 1–14. https://doi.org/10.1080/19407963.2013.774406
  • Jamal Mohammadi Seyed Ahmadiyani, S. H. M. M. (2022). Prioritizing Strategies Affecting Night Economic Activities in Urban Spaces Using Simple Additive Weighting (SAW) Case Study: Street Rudaki, District 10 of Tehran. Journal of Hunan University Natural Sciences, 49(7). https://doi.org/10.55463/issn.1674-2974.49.7.7
  • Jiang, Y., & Hong, F. (2021). Examining the relationship between customer-perceived value of night-time tourism and destination attachment among Generation Z tourists in China. Tourism Recreation Research, 1-14.
  • Jacobs, J. (2019). The death and life of great American cities (H. Parsa, Trans.). Tehran: University of Tehran Press. (In Persian)
  • Kalahor, M., & Zabihi, H. (2018). Foresight of urban project delays using layered cause analysis, scenario planning, fuzzy TOPSIS, and SWOT. Management Foresight Quarterly, 30(116), 185–199. (In Persian)
  • Kapitza, J. (2022). How people get to work at night. A discrete choice model approach towards the influence of nighttime on the choice of transport mode for commuting to work. Journal of Transport Geography, 104, 103418. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2022.103418
  • Kosow, H., & Gaßner, R. (2008). Methods of future and scenario analysis: overview, assessment, and selection criteria (Vol. 39, p. 133). DEU.
  • Nematpour, M., Khodadadi, M., & Rezaei, N. (2021). Systematic analysis of development in Iran’s tourism market in the form of future study: A new method of strategic planning. Futures, 125, 102650.
  • Neto, N. T. (2017). Nightlife, the construction of a subject to geography. Terr@ Plural, 11(1), 31–41. https://doi.org/10.5212/terraplural.v.11i1.0002
  • Lin, V. S., Qin, Y., Ying, T., Shen, S., & Lyu, G. (2022). Night-time economy vitality index: Framework and evidence. Tourism Economics, 28(3), 665-691.
  • Li, M., Tu, W., & Lu, F. (2022). Sensing the Nighttime Economy–Housing Imbalance from a Mobile Phone Data Perspective: A Case Study in Shanghai. Remote Sensing, 14(12), 2738. https://doi.org/10.3390/rs14122738
  • McGill, E., Marks, D., Petticrew, M., & Egan, M. (2022). Addressing alcohol-related harms in the local night-time economy: A qualitative process evaluation from a complex systems perspective. BMJ Open, 12(8), e050913. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-050913
  • McGuire, J., Evans, E., & Kane, E. (2021). Policing the night-time economy: A systematic review of evidence-based practice. Evidence-Based Policing and Community Crime Prevention, 27-60. DOI:1007/978-3-030-76363-3_2
  • Orhan, E., Yılmaz, G., & Türker Bayrak, Ö. (2025). Coexistence of Urban Nightlife Activities with Residential Areas: A Mixed-Use Neighborhood Case from Denizli, Türkiye. Journal of Urban Planning and Development, 151(2), 05025006. https://doi.org/10.1061/JUPDDM.UPENG-5193
  • Pinke-Sziva, I., Smith, M., Olt, G., & Berezvai, Z. (2019). Overtourism and the night-time economy: A case study of Budapest. International Journal of Tourism Cities, 5(1), 1-16.
  • Plyushteva, A., & Boussauw, K. (2020). Does night-time public transport contribute to inclusive night mobility? Exploring Sofia's night bus network from a gender perspective. Transport Policy, 87, 41-50. DOI:1016/j.tranpol.2020.01.002
  • Rakonjac, I., Zorić, A., Rakonjac, I., Milošević, J., Marić, J., & Furundžić, D. (2022). Increasing the Livability of Open Public Spaces during Nighttime: The Importance of Lighting in Waterfront Areas. Sustainability, 14(10), 6058. https://doi.org/10.3390/su14106058
  • Ramlee, M., Omar, D., Yunus, R. M., & Samadi, Z. (2015). Revitalization of urban public spaces: An overview. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 201, 360-367.
  • Ramesh, A., D. K. Banwet, and R. Shankar. 2010. “Modeling the barriers of supply chain collaboration.” J. Modell. Manage. 5 (2): 176–193.
  • Saadeghi bakhsh, alireza, estelaji, alireza, Sarvar, Rahim. (2020), Economic and Social Impacts of Nightlife Implementation on Urban Sustainable Development Planning (Case Study: Tehran and Area of Influence), Territory, vol. 16, no. 64, pp. 104-119. (In Persian)
  • Santos, R., Almeida, J., & Pereira, M. (2024). Georeferenced analysis of urban nightlife and noise based on mobile phone data. Applied Sciences, 14(1), 362. https://www.mdpi.com/2076-3417/14/1/362
  • Spaniol, M. J., & Rowland, N. J. (2019). Defining scenario. Futures & Foresight Science, 1(1), e3.
  • Son, N. N., Thu, N. T. P., Dung, N. Q., Huyen, B. T. T., & Xuan, V. N. (2023). Determinants of the Sustained Development of the Night-Time Economy: The Case of Hanoi, Capital of Vietnam. Journal of Risk and Financial Management, 16(8), 351. https://doi.org/10.3390/jrfm16080351
  • Song, H. Y., & Siu, K. W. M. (2011). Social Impact of Innovation in Night Street Furniture: Technological Innovation and Lifestyle Change. International Journal of Science in Society, 2(1). DOI:18848/1836-6236/CGP/v02i01/51229
  • Takmil, A. and Ghane, M. (2024). Assessing Physical-Land Use and Social Indicators in Nightlife and Urban Space Vitality with a Sustainable Development Approach (Case Study: Nasar Historical District, Semnan). Iranian Urban Design Studies, 1(1), 117-140. doi: 10.22099/udsi.2024.51529.1006 (In persian)
  • Weimer-Jehle, W. (2018). Scenario Wizard 4.2. Programm zur qualitativen System-und Szenarioanalyse mit der Cross-Impact-Bilanzanalyse (CIB). Stuttgart.
  • White, W. H. (2017). The social life of small urban spaces (A. Zargar, Trans.). Tehran: Elm va Farhang Press. (In Persian)
  • Zhang, R., Chen, S., Xu, S., Law, R., & Zhang, M. (2022). Research on the sustainable development of urban night tourism economy: a case study of shenzhen city. Frontiers in Sustainable Cities, 4, 870697.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 26 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 21 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش: 04 اسفند 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 04 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار: 31 خرداد 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار